🔬 Zawartość węgla, manganu, krzemu, fosforu, siarki, chromu, niklu, miedzi, molibdenu, wanadu, glinu i niobu w stalach węglowych i niskostopowych — spektrometria emisyjna (w zakresach akredytacji: ze wzbudzeniem iskrowym), PN-H-04045

Materiały i NDT PN-H-04045

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN PN-H-04045:1997 (wersja polska), w całości: „Podano metodę oznaczania zawartości szeregu pierwiastków oraz określono zakresy stosowania metody. Określono zasadę metody, stosowane materiały, aparaturę, sposób przygotowania próbek do badań, wykonanie oznaczania, sposób akceptacji wartości analitycznych, wynik końcowy oznaczania i protokół badań”. Przedmiot wyznacza tytuł z karty: „Analiza chemiczna surówki, żeliwa i stali -- Oznaczanie zawartości węgla, manganu, krzemu, fosforu, siarki, chromu, niklu, miedzi, molibdenu, wanadu, glinu i niobu w stalach węglowych i niskostopowych metodą spektrometrii emisyjnej”. Pierwsza część tytułu to nazwa szeregu norm o analizie chemicznej surówki, żeliwa i stali; samo oznaczenie dotyczy stali węglowych i niskostopowych i dwunastu wymienionych pierwiastków. Karta nie podaje zakresów stosowania (od jakiej do jakiej zawartości każdego pierwiastka), rodzaju wzbudzenia widma ani granicy między stalą niskostopową a stopową.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-H-04045:1997 (wersja polska): bez etykiety „Wycofana” i bez pola „Data wycofania”, publikacja 19-12-1997, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Hutnictwa, KT 29 Analiz Chemicznych Rud, Koncentratów i Metali, ICS 77.080.01. Pól „Zastępuje”, „Zastąpiona przez” i „Wprowadza” karta nie ma — to norma krajowa, nie wprowadza normy europejskiej ani międzynarodowej.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026, odczyt 06.11.2026; liczone są rekordy, w których numer 04045 z literą H stoi w dokumencie odniesienia w dowolnym zapisie — bez PN-Z-04045, która jest inną normą). 42 rekordy u 7 polskich laboratoriów, w laboratoriach czeskich — żadnego. Liczba rekordów nie jest liczbą badań: 35 z 42 to rozbita przy wczytywaniu jedna pozycja AB 053 (osobne rekordy dla kolejnych wierszy pierwiastków, po polsku i po angielsku). W aktualnych dokumentach zakresu na stronach PCA (odczyt 06.11.2026, wydania od 23.04.2025 do 12.10.2026) norma występuje 8 razy u tych 7 laboratoriów: po jednej pozycji AB 053, AB 083, AB 490, AB 608, AB 1623 i AB 1898 oraz dwie pozycje AB 1700 (Laboratorium Badań Materiałowych w dwóch lokalizacjach: Gdańsk, ul. Śnieżna 5, i Szczecin, ul. Dubois 23); żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zapisy: „PN-H-04045:1997” — AB 053, AB 083, AB 1623, AB 1700, AB 1898; „PN-97/H-04045” — AB 490; „PN-H-04045” bez roku — AB 608. Razem z normą 5 laboratoriów powołuje procedurę własną: AB 053 — IP-BLM-10, wyd. II z 10.01.2025; AB 083 — PB 05/LIM, wyd. 4 z 17.03.2021; AB 490 — QR-04-01-16, wyd. 8 z 30.09.2017; AB 608 — PT-1/L2; AB 1623 — FP/ZK/P7 wyd. 1/2026 z 11.05.2026; tylko normę podają AB 1700 i AB 1898. Zakładka „Laboratoria” („PN-H-04045”) pokazuje te same 7 laboratoriów (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (całe pozycje z dokumentów PCA). Wszystkie — technika: metoda emisyjnej spektrometrii atomowej ze wzbudzeniem iskrowym; wynik — zawartość pierwiastka w procentach. AB 053 — wyroby i materiały metalowe: stal nisko-, średnio- i wysokostopowa; C (0,05 – 1,40) %, Mn (0,05 – 2,20) %, Si (0,01 – 1,60) %, P (0,01 – 0,05) %, S (0,01 – 0,05) %, Cr (0,09 – 23,50) %, Ni (0,05 – 18,90) %, Mo (0,10 – 2,40) %, V (0,03 – 0,80) %, W (0,015 – 2,90) %, Cu (0,045 – 0,55) %, Al (0,01 – 0,88) %, Ti (0,01 – 0,150) %, Nb (0,02 – 0,120) %; badanie oznaczone gwiazdką — laboratorium formułuje na podstawie jego wyników opinie i interpretacje. AB 083 — stopy żelaza; C (0,01 -1,5) %, Mn (0,01 - 1,7) %, Si (0,01 - 2,5) %, P (0,005 - 0,1) %, S (0,005 - 0,1) %, Cr (0,01 - 20,0) %, Ni (0,02 – 12,0) %, Cu (0,01 - 0,4) %, Mo (0,01 – 4,0) %, V (0,01 - 0,6) %, Al (0,005 - 0,2) %, W (0,01 – 2,0) %, Ti (0,01 - 0,3) %, Mg (0,01 - 0,1) %. AB 490 — stal, staliwo, żeliwo; C (0,01 -3,5) %, Mn (0,01 - 1,8) %, Si (0,01 - 3,5) %, P (0,005 - 0,1) %, S (0,005 - 0,07) %, Cr (0,01 - 20,0) %, Ni (0,01 – 12,0) %, Cu (0,01 - 0,5) %, Mo (0,01 – 5,5) %, V (0,01 – 4,0) %, Al (0,005 - 0,2) %, Nb (0,004 - 0,1) %, Ti (0,01 - 0,7) %, Sn (0,005 - 0,1) %, B (0,0003 – 0,01) %, Co (0,005 – 0,1) %, W (0,01 – 6,5) %, Pb (0,002 – 0,003) %, As (0,005 – 0,02) %; w nagłówku pozycji kobaltu nie ma, a w liście zakresów jest. AB 608 — stal (elastyczny zakres akredytacji, oznaczenie E); C (0,02 – 1,5) %, Si (0,02 – 1,4) %, Mn (0,02 – 2,2) %, P (0,006 – 0,07) %, S (0,007 – 0,22) %, Cr (0,03 – 28,0) %, B (0,003 – 0,01) %, Cu (0,03 – 0,6) %, W (0,01 – 17,0) %, Ni (0,05 – 32,0) %, Co (0,006 – 0,4) %, Mo (0,01 – 4,7) %, V (0,004 – 1,8) %, Ti (0,003 – 1,4) %, Al (0,01 – 0,1) %, Nb (0,02 – 0,2) %. AB 1623 — stal; C (0,006 - 0,95) %, Mn (0,045 - 2,04) %, Si (0,0015 - 2,05) %, P (0,0049 - 0,067) %, S (0,0008 - 0,101) %, Cr (0,022 – 2,64) %, Ni (0,0129 – 5,33) %, Cu (0,011 - 0,41) %, Mo (0,0044 - 2,55) %, Nb (0,0065 - 0,074) %, Ti (0,0007 - 0,24) %, V (0,0088 - 0,619) %, Al (0,0008 - 0,263) %, Sn (0,0007 - 0,109) %, W (0,008 - 0,275) %, As (0,0011- 0,0293) %, N (0,0023 - 0,017) %, B (0,0005 - 0,0048) %. AB 1700, Gdańsk — wyroby hutnicze; C (0,01 – 0,6) %, Mn (0,01 – 1,8) %, Si (0,01 – 2,0) %, P (0,005 – 0,05) %, S (0,005 – 0,05) %, Cr (0,01 – 3,0) %, Ni (0,01 – 4,5) %, Cu (0,01 – 0,5) %, V (0,01 – 0,3) %, Nb (0,01 – 0,1) %, Al (0,005-0,2) %, Mo (0,01-0,5) %. AB 1700, Szczecin — wyroby hutnicze; C (0,07 – 0,2) %, Mn (1,1 – 1,8) %, Si (0,3 – 1,0) %, P (0,005 – 0,043) %, S (0,007 – 0,02) %, Cr (0,18 – 3,0) %, Ni (0,11 – 4,5) %, Cu (0,19 – 0,36) %, Mo (0,04 – 0,05) %, V (0,045 – 0,1) %. AB 1898 — wyroby i materiały stalowe; C (0,001 – 1,3) %, Mn (0,001 – 1,8) %, Si (0,001 – 2,0) %, P (0,005 – 0,05) %, S (0,01 – 0,05) %, Cr (0,01 – 3,0) %, Ni (0,01 – 4,5) %, Cu (0.01 – 0,5) %, Mo (0,01 – 0,5) %, V (0,01 – 0,6) %, Al (0,005 – 0,2) %, Nb (0,01 – 0,1) %. Wszystkie 7 laboratoriów oznacza C, Mn, Si, P, S, Cr, Ni, Cu, Mo i V; pozostałe pierwiastki — tylko część z nich.

OBOK TEJ NORMY. W tej samej kopii bazy iskrową spektrometrię emisyjną (słowo „iskrow” w technice albo w opisie badania) przy przedmiocie, którego nazwa zawiera „stal”, „staliwo”, „żeliwo”, „hutnicz” albo „żelaz”, ma 19 polskich laboratoriów; 12 z nich — AB 001, AB 018, AB 099, AB 193, AB 197, AB 205, AB 554, AB 1038, AB 1141, AB 1187, AB 1449 i AB 1825 — nie powołuje tej normy w żadnej pozycji, tylko procedury własne. Poza tym zbiorem zostają pozycje, których przedmiot nazwano inaczej (np. szyny kolejowe). AB 1700 ma też pozycje iskrowej spektrometrii według procedury PP TENSLAB/OES/1/2023, bez tej normy — wyroby i materiały ze stopów żelaza, węgiel (0,046 – 3,1) %; w dokumencie PCA stoją one w obu tych lokalizacjach.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — zakres pierwiastka i materiału: każde laboratorium ma własne granice dla każdego pierwiastka (np. węgiel do 0,6 % w AB 1700 w Gdańsku, do 3,5 % w AB 490 (stal, staliwo, żeliwo); molibden w AB 1700 w Szczecinie tylko 0,04 – 0,05 %), a wynik spoza tych granic nie jest objęty akredytacją, choć przyrząd go poda. Drugie — przedmiot: według tytułu norma dotyczy stali węglowych i niskostopowych i dwunastu pierwiastków. AB 053 bada nią razem z procedurą IP-BLM-10 także stal średnio- i wysokostopową (Cr do 23,50 %, Ni do 18,90 %), AB 490 z procedurą QR-04-01-16 — staliwo i żeliwo (C do 3,5 %), AB 083 z procedurą PB 05/LIM — stopy żelaza, AB 608 z procedurą PT-1/L2 — stal o zawartości Cr do 28,0 %, Ni do 32,0 % i W do 17,0 %; pierwiastki spoza dwunastu (W, Ti, Sn, B, Co, Pb, As, N, Mg) stoją wyłącznie w pozycjach z procedurą własną. Wynik dla stali wysokostopowej, żeliwa albo pierwiastka spoza tytułu opisany jako „według PN-H-04045” wygląda na zgodny z normą, a według jej tytułu wychodzi poza jej przedmiot — o tym, jak to rozwiązuje procedura laboratorium, decyduje jej treść, której nie znamy. AB 1700 i AB 1898, które podają samą normę, oznaczają tylko pierwiastki z jej tytułu (AB 1700 w Szczecinie — 10 z 12, bez Al i Nb) w wyrobach hutniczych i wyrobach stalowych. Trzecie — dokument rzeczywiście stosowany: 5 z 7 laboratoriów powołuje normę razem z procedurą własną; co procedura dodaje do normy, z dokumentów zakresu nie wynika, a treści procedur nie znamy — warto, żeby sprawozdanie wskazywało oba dokumenty. Czwarte — pierwiastki z listy laboratorium: lista pierwiastków różni się między laboratoriami (azot tylko w AB 1623, magnez tylko w AB 083, ołów tylko w AB 490, cyna w AB 490 i AB 1623); pierwiastka, którego nie ma w pozycji, laboratorium nie oznacza w ramach akredytacji. Piąte — zapis w dokumencie: w AB 490 kobalt stoi w liście zakresów, ale nie w nagłówku pozycji — o tym, czy kobalt jest objęty akredytacją, rozstrzyga PCA, nie my.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (8 stron). Nie podajemy przygotowania próbki, wzorców i sposobu kalibracji, warunków wzbudzenia, linii analitycznych, liczby pomiarów, wzorów ani danych o precyzji. Według karty norma określa zakresy stosowania metody, ale ich wartości nie znamy — zakresy podane wyżej pochodzą z dokumentów PCA poszczególnych laboratoriów i nie wiemy, czy mieszczą się w zakresach normy. Powołań normy w przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Według tytułu i pola „Zakres” karty PKN zawartość C, Mn, Si, P, S, Cr, Ni, Cu, Mo, V, Al i Nb w stalach węglowych i niskostopowych oznacza się metodą spektrometrii emisyjnej, w określonych w normie zakresach stosowania, z przygotowaniem próbek, akceptacją wartości analitycznych i protokołem badań. Wszystkie laboratoria akredytowane podają emisyjną spektrometrię atomową ze wzbudzeniem iskrowym i wynik w procentach. Warunków pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Stale węglowe i niskostopowe: C, Mn, Si, P, S, Cr, Ni, Cu, Mo, V, Al, Nb — przedmiot według tytułu normy (karta PKN)
• W zakresach akredytacji: stal nisko-, średnio- i wysokostopowa, stopy żelaza, stal, staliwo i żeliwo, wyroby hutnicze, wyroby i materiały stalowe — 7 polskich laboratoriów
• Pierwiastki oznaczane u wszystkich 7 laboratoriów: C, Mn, Si, P, S, Cr, Ni, Cu, Mo, V; u części także Al, Nb, Ti, W, Sn, B, Co, Pb, As, N, Mg

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-H-04045:1997

Tytuł (PL)

Analiza chemiczna surówki, żeliwa i stali — Oznaczanie zawartości węgla, manganu, krzemu, fosforu, siarki, chromu, niklu, miedzi, molibdenu, wanadu, glinu i niobu w stalach węglowych i niskostopowych metodą spektrometrii emisyjnej

Title (EN)

Chemical analysis of pig iron, cast iron and steel — Determination of carbon, manganese, silicon, phosphorus, sulphur, chromium, nickel, copper, molybdenum, vanadium, aluminium and niobium content in carbon and low-alloy steels by emission spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-H-04045:1997 bez etykiety wycofania (stan karty na 06.11.2026).

2. Przedmiot i pierwiastki

   Sprawdzenie, czy materiał i każdy zlecany pierwiastek mieszczą się w pozycji zakresu laboratorium (przedmiot, lista pierwiastków, granice w %).

3. Pomiar

   Emisyjna spektrometria atomowa ze wzbudzeniem iskrowym; przygotowania powierzchni próbki, kalibracji i warunków wzbudzenia NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Zawartość pierwiastków w procentach, z podaniem normy i — jeśli laboratorium ją powołuje — procedury własnej.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Iskrowe wzbudzenie: wysokie napięcie w statywie iskrowym i promieniowanie UV — praca przy zamkniętym statywie
• Szlifowanie powierzchni próbki przed pomiarem — ochrona oczu i odciąg pyłu
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik pierwiastka spoza listy albo spoza granic pozycji zakresu nie jest objęty akredytacją

Najczęstsze pytania