🏗️ Badanie sił operacyjnych drzwi rozwieranych i przesuwnych dla pieszych — najmniejsza masa obciążnika domykająca skrzydło do zatrzaśnięcia (dynamiczna siła zamykająca), siła i moment obrotowy do zwolnienia zapadki, zamknięcia i otwarcia zamka kluczem lub klamką, najmniejsza siła rozpoczęcia i utrzymania ruchu skrzydła; średnia z trzech prób, PN-EN 12046-2

Budownictwo PN-EN 12046-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 12046-2:2025-09 (wersja angielska), w całości: „W niniejszym dokumencie opisano drzwi rozwierane i przesuwne z elementami zamykającymi (np. zapadki, zasuwki) przeznaczone dla pieszych. Zdefiniowano metody badania do oznaczania sił otwierających/zamykających drzwi i zakleszczenia/zwalniania oraz zamykania/otwierania okuć, z użyciem klucza lub klamki. Metody dotyczą wyłącznie zespołów drzwiowych zamykanych ręcznie. Zespoły drzwiowe mogą być wyposażone w: — zamknięcia awaryjne lub przeciwpaniczne; — urządzenia samozamykające. UWAGA Użytkowanie niektórych okien wymaga wyposażenia w elementy zamykające (np. zapadki, zasuwki) i takie rozwiązania mogą być badane zgodnie z niniejszym dokumentem. W całym tekście, gdzie użyto terminów »skrzydło drzwiowe«/»skrzydła drzwiowe«, można je również interpretować jako »ramy okienne«/»skrzydła okienne«”. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach. Próbka SIST EN 12046-2:2025 zawiera tylko stronę tytułową EN 12046-2:2025 (kwiecień 2025, zatwierdzona przez CEN 2 marca 2025, „zastępuje EN 12046-2:2000”) — treści wydania 2025 nie mamy. Próbka SIST EN 12046-2:2001 zawiera skan EN 12046-2:2000 (luty 2000) od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę i rozdziały 1–10 do końca sprawozdania z badań; brak w niej tylko informacyjnych załączników A i B (przykładowe stanowiska dla drzwi rozwieranych i przesuwnych). Wszystkie wartości i kroki poniżej pochodzą z wydania 2000.

WEDŁUG TEKSTU EN 12046-2:2000 (przedmowa, rozdziały 1–10). Normę przygotował CEN/TC 33 „Drzwi, okna, zamknięcia, okucia budowlane i ściany osłonowe” (sekretariat AFNOR); jest jedną z serii norm dotyczących drzwi. Zakres (1): zespoły drzwiowe rozwierane, obrotowe i przesuwne z zapadkami, dla pieszych; metody wyznaczania sił otwierania i zamykania drzwi oraz zaczepiania i zwalniania, zamykania i otwierania okuć kluczem lub klamką; tylko zespoły obsługiwane ręcznie; pomiar sił dla zespołów z włączonymi urządzeniami samozamykającymi jest z tej metody wyłączony, nie dotyczy ona też zespołów ze specjalnymi okuciami, np. zamknięciami do wyjść ewakuacyjnych; badania stosuje się do zespołów z dowolnego materiału; uwaga — obsługa niektórych okien wymaga zapadek i można je badać według tej normy. Powołania (2): prEN 12519:1996 (drzwi i okna — terminologia). Definicja (3.1): punkt przyłożenia — punkt przy pojedynczej klamce, a przy kilku klamkach — w połowie między skrajnymi położeniami klamek. Zasada (4): pomiar najmniejszej siły lub momentu potrzebnego do zaczepienia lub zwolnienia okuć (zamków, klamek itd.), rozpoczęcia otwierania i całkowitego zamknięcia skrzydła drzwiowego, skrzydła okna lub ramy do położenia zatrzaśnięcia albo zadziałania urządzenia zabezpieczającego. Aparatura (5): rama nośna, w której próbkę mocuje się systemami i urządzeniami dostarczonymi lub opisanymi przez producenta — jej budowa i sztywność nie mogą wpływać na wynik; środki do przykładania sił w przyrostach nie większych niż 1,0 N, równomiernie i bez wstrząsów; obciążniki z bloczkami albo inne urządzenie niż mechanizm sprężynowy, płynnie przykładające siłę lub moment, z urządzeniami pomiarowymi i rejestrującymi o dokładności 5 %. Z obciążnikami (5.1): obciążniki na linie przez bloczek; średnica, sztywność i masa linki nie mogą istotnie wpływać na wynik; siły przykłada się w przyrostach bez wstrząsów albo zwiększa stopniowo do maksimum w czasie nie krótszym niż 1 min. Siłownik i rejestrator (5.2): miernik momentu lub inne urządzenie mierzące moment lub siłę liniową z dokładnością ± 5 %, z uchwytem do okucia (klamka, klucz) zapewniającym właściwe ustawienie sił; połączenie nie może uszkadzać próbki ani wpływać na jej działanie. Próbka (6): zamocowana jak w obiekcie, bez skręceń i wygięć, w stanie w pełni sprawnym; czas na wyrównanie temperatury próbki z otoczeniem; badanie w (10–30) °C i (25–75) % wilgotności względnej. Wykonanie (7): badania na próbce w stanie dostarczenia, bezpośrednio po pięciokrotnym ręcznym poruszeniu wszystkich części ruchomych. Dynamiczna siła zamykająca (7.1): linkę mocuje się w punkcie przyłożenia, prowadzi przez bloczek i obciąża; obciążnik ma wisieć swobodnie przy zamkniętym skrzydle; skrzydło rozwierane lub obrotowe otwiera się na odległość, przy której obciążnik podnosi się o 200 mm, a przesuwne — o 100 mm plus droga potrzebna do zaczepienia urządzenia zabezpieczającego; po zwolnieniu skrzydła z tego położenia wyznacza się najmniejszy obciążnik, który zatrzaskuje zapadkę lub zaczepia urządzenie zabezpieczające; otwieranie i zamykanie wykonuje się trzy razy i uśrednia. Siła i moment obsługi okuć (7.2): przykłada się najmniejszą siłę lub moment do zwolnienia zapadki, zamknięcia i otwarcia zamka i zapisuje wyniki; każdą próbę trzy razy, wynik średni. Rozpoczęcie i utrzymanie ruchu (7.3): siłownik liniowy albo obciążnik z bloczkiem; najmniejsza siła rozpoczęcia i utrzymania ruchu, trzy razy, średnia. Kolejność (8.1, bez urządzeń samozamykających): dynamiczne zamykanie (7.1), obsługa zamka — zamykanie, otwieranie, zwalnianie zapadki (7.2), rozpoczęcie ruchu (7.3); (8.2, z urządzeniami samozamykającymi): przy urządzeniu włączonym — najmniejsze siły lub momenty obsługi okuć (7.2) i najmniejsza siła do pełnego otwarcia (7.3), przy wyłączonym — kolejność 8.1. Wyrażanie wyniku (9): zapisuje się wyniki poszczególne i wartości końcowe (średnie, do dwóch cyfr znaczących); siły w niutonach (N), momenty w niutonometrach (Nm). Sprawozdanie (10): m.in. powołanie normy, laboratorium i zleceniodawca, procedury badań z przechowywaniem i kondycjonowaniem oraz montażem, opis i rysunki próbki, oszklenie lub wypełnienie, wyniki (średnia dla każdego obciążenia w N lub momentu w Nm), oznaczenie wyrobu, obserwacje stanu próbki, daty badania i sprawozdania.

STATUS (stan kart na 03.10.2026). Karta PN-EN 12046-2:2025-09 (wersja angielska, publikacja 23-09-2025, 19 stron, grupa cenowa K) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 169 Okien, Drzwi, Żaluzji i Okuć, ICS 91.060.50, „Wprowadza: EN 12046-2:2025 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 12046-2:2001 — wersja polska”. Karta PN-EN 12046-2:2001 (wersja polska, 10 stron) ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 23-09-2025, „Zastąpiona przez: PN-EN 12046-2:2025-09”; wprowadzała EN 12046-2:2000 [IDT] i zastąpiła PN-B-06078:1987. Co zmieniło się dla wyniku: według pola „Zakres” karty 2025-09 wydanie 2025 obejmuje zespoły drzwiowe z zamknięciami awaryjnymi lub przeciwpanicznymi i z urządzeniami samozamykającymi, które rozdział 1 wydania 2000 wyłączał z zakresu (choć jego rozdział 8.2 podaje kolejność badań dla próbek z urządzeniami samozamykającymi); innych zmian — w aparaturze, liczbie prób czy wysokości podnoszenia obciążnika — nie znamy, bo treści wydania 2025 nie czytaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 12046-2 stoi w 11 rekordach u 7 laboratoriów: AB 014, AB 023, AB 661, AB 818, AB 1054, AB 1596, AB 1671. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 02.09.2026): AB 1671 podaje wydanie 2025-09, AB 661 i AB 818 — wycofane wydanie 2001, AB 014, AB 023, AB 1054 i AB 1596 — samo oznaczenie bez daty. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 12046-2”) pokazuje wszystkie 7 laboratoriów; sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Siły operacyjne” drzwi, zespołów drzwiowych, skrzydeł i ościeżnic, w tym drzwi rozwieranych jednoskrzydłowych do 1350 × 2550 mm (AB 661: (4–100) N i (1–10) Nm). Zakresy: AB 014 — dynamiczna siła zamykająca (0–250) N, rozpoczęcie i utrzymanie ruchu (0–250) N, obsługa kluczem (−30–30) Nm; AB 1671 — (1–200) N i (0,3–30) Nm, „pomiar dynamicznej siły zamykającej metodą z obciążnikami” (tak też AB 1054); AB 023 — siły do (0–5000) N i moment (0–350) Nm. W tych samych pozycjach stoją obok niej PN-EN 16361 (AB 023) i PN-EN 12217 (AB 1596), a w sąsiednich pozycjach — „samoczynne zamykanie” według PN-EN 16034 oraz odporność na obciążenie pionowe, skręcanie statyczne i uderzenie ciałem miękkim według PN-EN 947, PN-EN 948 i PN-EN 949.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przygotowaniu: próbka zamontowana ze skręceniem lub wygięciem albo w ramie zbyt wiotkiej daje inne siły niż w obiekcie — mocowanie jak w obiekcie i rama, która nie wpływa na wynik (5, 6); pominięcie pięciokrotnego poruszenia części ruchomych przed badaniem zmienia pierwsze pomiary (7). Przy przykładaniu siły: szarpnięcie zamiast przyrostów nie większych niż 1,0 N bez wstrząsów albo zwiększanie siły do maksimum w czasie krótszym niż 1 min są niezgodne z warunkami 5 i 5.1, a mechanizm sprężynowy jest wykluczony — wynik uzyskany inaczej nie jest najmniejszą siłą w rozumieniu normy. Przy dynamicznej sile zamykającej: wysokość podnoszenia obciążnika — 200 mm dla drzwi rozwieranych i 100 mm plus droga urządzenia zabezpieczającego dla przesuwnych — to warunek próby; przy innej wysokości wyznaczona „najmniejsza masa” nie jest porównywalna z wynikiem normowym (7.1). Przy punkcie przyłożenia: przy kilku klamkach linkę mocuje się w połowie między skrajnymi klamkami (3.1). Przy wydaniu: zespoły z samozamykaczami i zamknięciami przeciwpanicznymi są w zakresie wydania 2025, a były wyłączone z zakresu wydania 2000 — wynik dla takich drzwi podany „według PN-EN 12046-2:2001” powołuje normę, której zakres ich nie obejmował. Przy wyniku: wartość końcowa to średnia z trzech prób zaokrąglona do dwóch cyfr znaczących (9) — porównanie z wymaganiem dotyczy tej średniej, a nie pojedynczego wyniku.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy treści wydania 2025 (poza stroną tytułową i polem „Zakres” karty) ani załączników A i B wydania 2000 — nie podajemy więc warunków badania drzwi z zamknięciami przeciwpanicznymi i samozamykaczami według wydania 2025, ewentualnie zmienionych wartości ani rysunków stanowisk; wydanie 2000, czytane w całości poza załącznikami, nie zawiera wymagań ani klas sił operacyjnych — tylko metodę badania — więc i tu ich nie podajemy.

Zasada metody

Na próbce zamocowanej jak w obiekcie, po pięciokrotnym poruszeniu części ruchomych, mierzy się najmniejsze siły i momenty potrzebne do obsługi drzwi: obciążnikiem na linie przez bloczek — najmniejszą masę, która domyka puszczone skrzydło do zatrzaśnięcia (dynamiczna siła zamykająca), miernikiem momentu lub siły — siłę lub moment zwolnienia zapadki, zamknięcia i otwarcia zamka, siłownikiem lub obciążnikiem — siłę rozpoczęcia i utrzymania ruchu; każdy pomiar wykonuje się trzy razy, a wynik jest średnią w N lub Nm.

Zastosowania

• Drzwi rozwierane, obrotowe i przesuwne dla pieszych z zapadkami i zamkami, obsługiwane ręcznie — z dowolnego materiału; 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Drzwi z zamknięciami awaryjnymi lub przeciwpanicznymi i z samozamykaczami — w zakresie wydania 2025
• Okna z elementami zamykającymi (zapadki, zasuwki) — według uwagi w zakresie normy
• Badania powoływane w zakresach PCA razem z PN-EN 16361 i PN-EN 12217

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12046-2:2025-09

Tytuł (PL)

Siły operacyjne — Metoda badania — Część 2: Drzwi

Title (EN)

Operating forces — Test method — Part 2: Doors

Procedura krok po kroku

1. Próbka i warunki

   Zamocować w ramie jak w obiekcie, bez skręceń, w stanie w pełni sprawnym; wyrównać temperaturę; (10–30) °C, (25–75) % RH. PN-EN 12046-2:2025-09 aktualna, wydanie 2001 wycofane 23-09-2025 (stan kart PKN na 03.10.2026); kroki według wydania 2000.

2. Przygotowanie

   Pięć razy ręcznie poruszyć wszystkie części ruchome; ustalić punkt przyłożenia (przy jednej klamce — przy niej, przy kilku — w połowie między skrajnymi).

3. Dynamiczne zamykanie

   Linka z punktu przyłożenia przez bloczek do obciążnika; otworzyć skrzydło tak, by podnieść obciążnik o 200 mm (rozwierane) lub 100 mm + drogę urządzenia (przesuwne), puścić i wyznaczyć najmniejszy obciążnik zatrzaskujący zapadkę; trzy razy, średnia.

4. Okucia i ruch

   Najmniejsza siła lub moment zwolnienia zapadki, zamknięcia i otwarcia zamka; najmniejsza siła rozpoczęcia i utrzymania ruchu; każde trzy razy, średnia; przy samozamykaczu kolejność według 8.2.

5. Wynik i sprawozdanie

   Wyniki pojedyncze i średnie do dwóch cyfr znaczących, siły w N, momenty w Nm; sprawozdanie z opisem próbki, montażu, oszklenia i obserwacji stanu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Opadające obciążniki i zamykające się skrzydło grożą przygnieceniem — strefa pod obciążnikiem i przy krawędzi zamykania wolna od rąk; norma w czytanym fragmencie nie zawiera osobnych wymagań bezpieczeństwa
• Ciężkie skrzydła i ramy nośne — mocowanie i przenoszenie z użyciem sprzętu do podnoszenia

Najczęstsze pytania