🧵 Siła rozdzierania płaskiego wyrobu włókienniczego, głównie tkaniny — siła potrzebna do przedłużania zapoczątkowanego pojedynczego rozdarcia próbki w kształcie spodni (pasek 200 mm × 50 mm z nacięciem 100 mm), rozciąganej w maszynie o stałej prędkości przyrostu długości (CRE) 100 mm/min przy odległości szczęk 100 mm, w kierunku osnowy i wątku, wyznaczana z wierzchołków siły, PN-EN ISO 13937-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 13937-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 13937-2:2002, w całości: „Opisano metodę pojedynczego rozdzierania do wyznaczania siły rozdzierania płaskiego wyrobu włókienniczego, głównie tkanin, z zastosowaniem próbki uformowanej w kształt nogawek spodni. Wskazano możliwość stosowania metody również w odniesieniu do wyrobów wytworzonych innymi technikami, zaznaczając jej nieodpowiedniość w stosunku do wyrobów o wysokiej anizotropii lub o luźnej strukturze”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 13937-2:2000 od okładki do punktu 9.4 (przebieg badania — do kryteriów poprawności rozdarcia, strona 5); rozdziałów 10 (obliczenia i wyrażanie wyników) i 11 (sprawozdanie) ani załączników A–D (w tym normatywnego D — próbki szerokie 200 mm) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 13937-2:2000 (przedmowy, wprowadzenie, rozdziały 1–9.4). Normę przygotował CEN/TC 248 (wyroby włókiennicze) we współpracy z ISO/TC 38/SC 24 w ramach porozumienia wiedeńskiego. Seria ISO 13937: część 1 — wahadło balistyczne (Elmendorf), 2 — próbki w kształcie spodni (pojedyncze rozdzieranie), 3 — próbki w kształcie skrzydełka (pojedyncze rozdzieranie), 4 — próbki w kształcie języka (podwójne rozdzieranie); załącznik D jest normatywny, A–C informacyjne. Wprowadzenie: seria należy do grupy metod badania właściwości mechanicznych tekstyliów głównie na maszynach wytrzymałościowych; wyników uzyskanych jedną metodą nie należy porównywać z wynikami innej. Zakres (rozdział 1): metoda pojedynczego rozdzierania („próba spodni”); mierzona siła to siła potrzebna do przedłużania wcześniej zapoczątkowanego pojedynczego rozdarcia, gdy siła działa równolegle do nacięcia, a tkanina rozdziera się w kierunku siły; głównie tkaniny, ewentualnie wyroby wytworzone innymi technikami, np. niektóre włókniny; na ogół nie dotyczy dzianin i elastycznych tkanin; nie nadaje się do wyrobów silnie anizotropowych i luźnych, w których rozdarcie może przejść z jednego kierunku w drugi; dopuszczalne tylko maszyny CRE; uwagi: metoda trapezowa — ISO 9073-4 (włókniny) albo ISO 4674 (tkaniny powlekane). Powołania: ISO 139 (atmosfery), ISO 7500-1 (sprawdzanie maszyn wytrzymałościowych), ISO 10012-1 (potwierdzanie metrologiczne). Definicje (rozdział 3): maszyna CRE — jedna szczęka nieruchoma, druga porusza się ze stałą prędkością, układ praktycznie bez ugięć; długość pomiarowa — odległość efektywnych punktów zacisku; siła rozdzierania — siła potrzebna do przedłużania rozdarcia, określana jako „w poprzek osnowy” (rozdzierane nitki osnowy) albo „w poprzek wątku”; wierzchołek — punkt krzywej siła–wydłużenie, w którym nachylenie zmienia znak z dodatniego na ujemny; do obliczeń bierze się wierzchołki, przy których siła rośnie i opada o co najmniej 10 %; próbka w kształcie spodni — prostokąt z jednym nacięciem o określonej długości w środku krótszego boku. Zasada (rozdział 4): nogawki zaciska się w szczękach w linii prostej i ciągnie w kierunku nacięcia; rejestruje się siłę przedłużania rozdarcia na określonej długości; siłę liczy się z wierzchołków zapisu albo elektronicznie. Pobieranie (rozdział 5): według specyfikacji wyrobu albo uzgodnienia (przykład — załącznik A, wzór rozkroju — załącznik B); bez zagięć, zgnieceń, krajek i miejsc niereprezentatywnych. Aparatura (rozdział 6): potwierdzanie metrologiczne według ISO 10012-1; maszyna CRE — prędkość (100 ± 10) mm/min, długość pomiarowa (100 ± 1) mm, rejestracja siły, klasa 1 według ISO 7500-1 (błąd siły nie większy niż ± 1 %, odległości szczęk ± 1 mm), przy akwizycji cyfrowej co najmniej 8 odczytów na sekundę; użycie maszyny klasy 2 wpisuje się do sprawozdania; szczęki — środki w linii ciągnienia, bez poślizgu i bez nacinania próbki, szerokość najlepiej 75 mm, nie mniejsza niż szerokość próbki; wykrojnik albo szablon. Atmosfera (rozdział 7): według ISO 139. Próbki (rozdział 8): z każdej próbki laboratoryjnej dwa zestawy — wzdłuż osnowy i wzdłuż wątku (dla innych wyrobów: wzdłuż i w poprzek), po co najmniej pięć próbek; żadne dwie nie mogą zawierać tych samych nitek, żadna nie bliżej niż 150 mm od brzegu; próbka 50 mm: pasek (200 ± 2) mm × (50 ± 1) mm z podłużnym nacięciem (100 ± 1) mm od środka szerokości, znacznik końca rozdarcia (25 ± 1) mm od nienaciętego końca; próbki szerokie 200 mm — po uzgodnieniu, zalecane, gdy wąskie się nie nadają, i dla tkanin szczególnie odpornych (załącznik D); próbka dłuższym bokiem wzdłuż osnowy daje rozdarcie „w poprzek wątku”, wzdłuż wątku — „w poprzek osnowy”. Przebieg (rozdział 9): długość pomiarowa 100 mm, prędkość 100 mm/min; każda nogawka w jednej szczęce, nacięcie w osi szczęk, nienacięty koniec wolny, bez napięcia wstępnego; rozdzieranie do znacznika; rejestracja siły w niutonach (i ewentualnie odległości szczęk); przy ręcznej ocenie wierzchołków tkanin gęstych prędkość papieru 2:1 względem prędkości rozciągania; badanie jest poprawne, jeżeli nitki nie wysuwają się z tkaniny, próbka nie ślizga się w szczękach, a rozdarcie doszło do końca w kierunku siły — inne wyniki się odrzuca; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 13937-2:2002 w wersji polskiej (publikacja 23-12-2002, 18 stron, grupa cenowa J) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 26 Wyrobów Włókienniczych, ICS 59.080.30, „Wprowadza: EN ISO 13937-2:2000 [IDT], ISO 13937-2:2000 [IDT]”, „Zastępuje: PN-P-04640:1976 – wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 13937-2” (02.10.2026) pokazuje tylko to wydanie.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 13937-2 stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów: AB 033, AB 154, AB 164 (dwa wiersze), AB 198, AB 1421, AB 1864. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 03.12.2025 do 08.07.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 13937-2:2002”. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 13937-2” i pokazuje 5 laboratoriów i 6 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026; nie widać AB 033, u którego numer stoi w jednym polu za PN-EN ISO 4674-1:2017-02 (metoda B).

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Płaskie wyroby włókiennicze (tkaniny, u AB 1421 także dzianiny) — „siła rozdzierania, metoda pojedynczego rozdzierania próbek w kształcie spodni”, z zakresami: (0–5000) N i (0–2000) N (AB 164, dwie pracownie), (0–10 000) N (AB 198), (0–50 000) N (AB 1421), (5–3000) N (AB 1864), (2–20 000) N obok części 3 i 4 oraz PN-EN ISO 9073-4 (AB 154); skóry sztuczne i tkaniny obuwiowe, galanteryjne i kaletnicze — „wytrzymałość na rozdzieranie”, (0–5000) N, obok PN-EN ISO 4674-1 i PN-EN ISO 9073-4 (AB 033). Najczęściej obok części 3 tej serii (AB 154, AB 164, AB 198, AB 1864), u AB 164 także części 1 (Elmendorf), oraz obok siły zrywającej metodą paska i przesunięcia nitek w szwie (PN-EN ISO 13936-2).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy kierunku: próbka cięta wzdłuż osnowy daje rozdarcie „w poprzek wątku” — pomylenie nazw zamienia wyniki dla dwóch kierunków. Przy przebiegu: wynik jest ważny tylko wtedy, gdy nitki nie wysuwają się z tkaniny, próbka nie ślizga się w szczękach, a rozdarcie biegnie w kierunku siły do znacznika — wyniki z przejściem rozdarcia w poprzek albo wysuwaniem nitek trzeba odrzucić, a nie uśredniać. Przy wyrobie: dzianiny, tkaniny elastyczne, wyroby silnie anizotropowe i luźne nie nadają się do tej metody. Przy aparaturze: tylko maszyna CRE, 100 mm/min, odległość 100 mm, klasa 1 (klasę 2 trzeba zgłosić), co najmniej 8 odczytów na sekundę — rzadsza akwizycja gubi wierzchołki. Przy wierzchołkach: liczą się tylko wierzchołki ze wzrostem i spadkiem siły o co najmniej 10 %. Przy porównaniach: wyniki części 1 (Elmendorf), 2, 3 i 4 nie są wzajemnie porównywalne.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziału 10 (sposób obliczania siły rozdzierania z wierzchołków — ręczny i elektroniczny), rozdziału 11 (sprawozdanie) ani załączników A–D (w tym normatywnego D — próbki szerokie 200 mm) — nie podajemy więc wzorów, liczby wierzchołków branych do średniej ani przykładu obliczenia.

Zasada metody

Prostokątną próbkę naciętą od środka krótszego boku („spodnie”) zaciska się nogawkami w szczękach maszyny CRE i rozdziera z prędkością 100 mm/min w kierunku nacięcia; siła rozdzierania w niutonach to wartość wyznaczona z wierzchołków zarejestrowanej krzywej siły na określonej długości rozdarcia, osobno dla kierunku osnowy i wątku.

Zastosowania

• Tkaniny i płaskie wyroby włókiennicze — siła rozdzierania w poprzek osnowy i wątku, 6 laboratoriów
• Skóry sztuczne i tkaniny obuwiowe, galanteryjne i kaletnicze
• Niektóre włókniny (bez dzianin, tkanin elastycznych, wyrobów silnie anizotropowych i luźnych)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 13937-2:2002 (wersja polska; EN ISO 13937-2:2000 IDT, ISO 13937-2:2000 IDT)

Tytuł (PL)

Tekstylia — Metody badania rozdzierania płaskich wyrobów — Część 2: Wyznaczanie siły rozdzierania próbek roboczych w kształcie spodni (metoda pojedynczego rozdzierania)

Title (EN)

Textiles — Tear properties of fabrics — Part 2: Determination of tear force of trouser-shaped test specimens (Single tear method)

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i kondycjonowanie

   Pobranie według specyfikacji albo uzgodnienia, bez krajek i zagięć; atmosfera według ISO 139. PN-EN ISO 13937-2:2002 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Wycięcie próbek

   Po co najmniej 5 próbek wzdłuż osnowy i wątku, 200 × 50 mm, nacięcie 100 mm, znacznik 25 mm przed końcem; ≥ 150 mm od brzegu, bez wspólnych nitek.

3. Ustawienie maszyny

   Odległość szczęk 100 mm, prędkość 100 mm/min; nogawki w szczękach, nacięcie w osi, bez napięcia wstępnego.

4. Rozdzieranie

   Rozdzieranie do znacznika z rejestracją siły w niutonach; sprawdzenie, czy nitki się nie wysuwają, próbka nie ślizga, a rozdarcie biegnie w kierunku siły — inaczej wynik odrzuca się.

5. Wynik

   Siła rozdzierania z wierzchołków krzywej, osobno w poprzek osnowy i w poprzek wątku; sposób obliczenia — rozdział 10 (NIE PODAJEMY).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Maszyna wytrzymałościowa — ręce poza strefą szczęk w czasie ruchu; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: „w poprzek osnowy” znaczy, że rozdzierane są nitki osnowy (próbka cięta wzdłuż wątku); wyniki różnych części ISO 13937 nie są porównywalne

Najczęstsze pytania