⛽ Siarkowodór w gazie skroplonym (LPG) — wykrywanie papierkiem nasyconym octanem ołowiu(II): odparowana próbka 2,3 l/min przez 2 minuty, ocena zabarwienia po 5 minutach; PN-EN ISO 8819

Petrochemia PN-EN ISO 8819

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 8819:1993 (rozdz. 1) określa metodę wykrywania siarkowodoru w gazach skroplonych (LPG). Dolna granica wykrywalności to 4 mg siarkowodoru w 1 m³ gazu skroplonego. Metylomerkaptan, jeżeli jest obecny, daje na papierku z octanem ołowiu przejściową żółtą plamę, która całkowicie znika w czasie krótszym niż 5 minut; inne związki siarki obecne w LPG nie przeszkadzają. Uwaga 1 podaje powód badania: LPG i produkty jego spalania nie powinny być nadmiernie korozyjne ani reaktywne wobec materiałów, z którymi się stykają, a siarkowodór jest substancją bardzo reaktywną; w niektórych zastosowaniach (np. gaz do zapalniczek) nie do przyjęcia jest też jego zapach. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN ISO 8819:2000 (wersja polska): „Określono metodę wykrywania sirkowodoru w skoplonym gazie węglowodorowym. Określono warunki badania, niezbędną aparaturę, procedurę badania oraz sporządzanie sprawozdania z badań. Dolna granica wykrywalności wynosi 4 mg siarkowodoru w 1 m3 skroplonego gazu węglowodorowego” (pisownia karty).

ZASADA I APARATURA (rozdz. 2–3). Odparowaną próbkę przepuszcza się w kontrolowanych warunkach nad zwilżonym papierkiem z octanem ołowiu; siarkowodór reaguje z octanem ołowiu, tworząc siarczek ołowiu, a zabarwienie papierka — od żółtego do czarnego — zależy od ilości siarkowodoru. Aparat (rysunek 1): szklany cylinder o średnicy 44,5 mm i długości 203 mm z korkami, w środku pręt szklany z haczykiem na papierek i szkiełko zegarkowe o średnicy 25,4–38 mm; gaz dochodzi od strony próbki rurką ze stali nierdzewnej przez zawór iglicowy i odcinek zanurzony w wodzie o temperaturze 60–80 °C, a uchodzi do wskaźnika przepływu. Papierek: paski gładkiej bibuły zanurzone w wodnym roztworze octanu ołowiu 50 g/l, z nadmiarem roztworu usuniętym czystą bibułą, albo papierek handlowy, jeżeli wykazano, że daje podobne wyniki; pasek ok. 51 mm × 9,5 mm z otworem 3,5 mm przy końcu, by swobodnie wisiał. Wskaźnik przepływu: gazomierz mokry albo rotametr na zakres 2–3 l/min.

PRZEBIEG (rozdz. 4–6). Aparat łączy się ze źródłem próbki możliwie krótką czystą rurką ze stali nierdzewnej (uwaga 2: unikać węży i korków gumowych, bo siarkowodór ma powinowactwo do gumy i wynik będzie błędny), linię i aparat przepłukuje się gazem przez ok. 1 minutę, zbiornik napełnia wodą o temperaturze 60–80 °C, a zaworem iglicowym ustawia przepływ 2,3 l/min ± 0,2 l/min (uwaga 3: ograniczenie przepływu za aparatem albo gwałtowne otwarcie zaworu może spowodować nadciśnienie w cylindrze). Pasek papierka zwilżony wodą destylowaną zawiesza się w połowie między szkiełkiem zegarkowym a dolną krawędzią górnego korka i wystawia na przepływ dokładnie przez 2 minuty. Następnie porównuje się go z papierkiem zwilżonym, ale nienaświetlonym: brak wyraźnego zabarwienia — wynik „siarkowodór nieobecny”; wyraźne zabarwienie — po 5 minutach porównuje się ponownie: zabarwienie utrzymane — „siarkowodór obecny”, początkowo żółte i zanikłe — „obecny metylomerkaptan”. Uwaga 4: dla wyników typu „spełnia / nie spełnia” nie ma powszechnie przyjętej metody wyznaczania precyzji. Sprawozdanie zawiera co najmniej identyfikację produktu, powołanie normy, wynik, odstępstwa od procedury i datę badania.

POBIERANIE PRÓBKI (załącznik A, informacyjny). Siarkowodór jest chemicznie aktywny i adsorbuje się, dlatego bardzo zaleca się podłączenie aparatu wprost do źródła próbki i badanie na miejscu, zamiast przelewania próbki do butli i badania w laboratorium. Doświadczenie pokazało, że w starannie oczyszczonych butlach (także ze stali nierdzewnej) zawartość siarkowodoru maleje, a w butlach niedostatecznie oczyszczonych, używanych wcześniej do próbek z siarkowodorem, może wzrosnąć w próbce, która go nie zawierała — według załącznika dane z badań siarkowodoru w próbkach badanych w laboratorium są niewiarygodne.

STATUS (stan karty PKN na 27.10.2026). Karta PN-EN ISO 8819:2000 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 03-07-2000, 6 stron, Sektor Chemii, KT 223 Gazów Technicznych, „Wprowadza: EN ISO 8819:1995 [IDT], ISO 8819:1993 [IDT]”, ICS 75.160.30; pola „Zastępuje” karta nie ma. Wyszukiwarka PKN, hasło „ISO 8819” (27.10.2026): to jedyna pozycja z tym numerem. W katalogu iTeh (odczyt 27.10.2026) ISO 8819:1993 ma status „Published” (etap „9060 – Close of review”), a EN ISO 8819:1995 — „Published” (etap „9093 – Decision to confirm”).

PRZEPISY. Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych dla gazu skroplonego (LPG) (Dz.U. 2024 poz. 744, „obowiązujący” w bazie ELI Sejmu, odczyt 27.10.2026), tabela wymagań, lp. 5: siarkowodór — „brak”. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 27 grudnia 2021 r. w sprawie metod badania jakości gazu skroplonego (LPG) (Dz.U. 2021 poz. 2502, „obowiązujący”), załącznik, pkt 5–5.1: siarkowodór wykrywa się metodą z octanem ołowiu(II), a sposób wykrywania, aparaturę, procedurę i sprawozdanie określa się zgodnie z aktualnym poziomem wiedzy i najlepszą praktyką, w szczególności jak w normie PN-EN ISO 8819.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 27.10.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane tego dnia). Numer 8819 stoi w 8 rekordach u 6 polskich laboratoriów: AB 009, AB 079 (Pracownie Paliw w Gdyni i w Tychach), AB 103, AB 484, AB 1275 (dwie pozycje, w tym Laboratorium Badawcze w Małaszewiczach Małych), AB 1278 (Saybolt Poland, Gdańsk). We wszystkich 6 aktualnych dokumentach PCA norma jest w tych samych 8 wierszach; żadna pozycja nie jest zawieszona. Zapisy: „PN-EN ISO 8819:2000” (AB 079, AB 103, AB 484, AB 1275) i „PN-EN ISO 8819” (AB 009, AB 1278). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 8819”) pokazuje 7 laboratoriów: tych 6 polskich i 1 czeskie (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 27.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Wszystkie pozycje: „obecność siarkowodoru”, metoda wizualna, w gazie skroplonym LPG (skroplone gazy węglowodorowe); AB 009 także w biokomponencie „bio propan-butan”. Żadna pozycja nie podaje zakresu stężeń — to badanie jakościowe.

OBOK TEJ NORMY (kopia bazy, 27.10.2026). AB 484 ma w zakresie także pozycję „obecność siarkowodoru” w skroplonych gazach węglowodorowych według PN-C-96008:1998 pkt 4.4.2 (metoda wizualna).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — metylomerkaptan: żółta plama, która znika w ciągu 5 minut, nie oznacza siarkowodoru; dlatego przy wyraźnym zabarwieniu porównanie powtarza się po 5 minutach (pkt 5.2.2). Drugie — guma w linii: węże i korki gumowe pochłaniają siarkowodór i dają wynik fałszywie ujemny (uwaga 2). Trzecie — próbka w butli: siarkowodór może w niej zaniknąć (butla czysta) albo się pojawić (butla po próbkach z siarkowodorem), więc wynik z laboratorium jest według załącznika A niewiarygodny — zalecane jest badanie na miejscu, z podłączeniem wprost do źródła. Czwarte — czas i przepływ: ekspozycja trwa dokładnie 2 minuty przy 2,3 l/min ± 0,2 l/min; inne warunki zmieniają ilość gazu, która przeszła nad papierkiem. Piąte — wynik jest jakościowy (obecny / nieobecny, granica wykrywalności 4 mg/m³) i odpowiada wymaganiu „brak” z przepisu; nie jest oznaczeniem stężenia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Czytaliśmy pełny tekst ISO 8819:1993 (4 strony); nie podajemy tekstu polskiego wydania normy ani precyzji, której norma — jak sama zaznacza — dla wyników jakościowych nie określa.

Zasada metody

Odparowaną próbkę gazu skroplonego przepuszcza się w kontrolowanych warunkach (2,3 l/min ± 0,2 l/min, dokładnie 2 minuty, gaz przez odcinek w wodzie 60–80 °C) nad zwilżonym papierkiem z octanem ołowiu(II). Siarkowodór reaguje z octanem ołowiu, tworząc siarczek ołowiu, który barwi papierek od żółtego do czarnego; zabarwienie utrzymane po 5 minutach oznacza obecność siarkowodoru, żółte zanikające — metylomerkaptan (ISO 8819:1993, rozdz. 2 i 5).

Zastosowania

• Gazy skroplone (LPG) — wykrywanie siarkowodoru, granica wykrywalności 4 mg/m³ (ISO 8819:1993, rozdz. 1)
• Kontrola jakości LPG wobec wymagania „brak siarkowodoru” (Dz.U. 2024 poz. 744); metoda wskazana w Dz.U. 2021 poz. 2502
• Badanie na miejscu, z podłączeniem aparatu wprost do źródła — zalecane zamiast badania próbki w butli (załącznik A)
• W zakresach akredytacji: 6 polskich laboratoriów, metoda wizualna; AB 009 także bio propan-butan

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 8819:2000 (wersja polska; wprowadza EN ISO 8819:1995 i ISO 8819:1993 [IDT])

Tytuł (PL)

Skroplone gazy węglowodorowe — Wykrywanie obecności siarkowodoru — Metoda z octanem ołowiu(II)

Title (EN)

Liquefied petroleum gases — Detection of hydrogen sulfide — Lead acetate method

Procedura krok po kroku

1. Podłączenie

   Aparat łączy się ze źródłem próbki możliwie krótką czystą rurką ze stali nierdzewnej, bez gumy; najlepiej wprost do źródła, bez butli na próbkę (pkt 5.1, załącznik A).

2. Przepłukanie i nastawy

   Przepłukanie linii i aparatu gazem przez ok. 1 minutę, kąpiel wodna 60–80 °C, przepływ 2,3 l/min ± 0,2 l/min zaworem iglicowym; uwaga na nadciśnienie przy dławieniu wylotu.

3. Ekspozycja

   Zwilżony wodą destylowaną pasek zawieszony w połowie między szkiełkiem zegarkowym a górnym korkiem, wystawiony na przepływ dokładnie przez 2 minuty.

4. Ocena

   Porównanie z papierkiem zwilżonym, nienaświetlonym: bez wyraźnego zabarwienia — „siarkowodór nieobecny”; przy zabarwieniu ponowne porównanie po 5 minutach — utrzymane: „obecny”, żółte zanikłe: „obecny metylomerkaptan” (pkt 5.2).

5. Sprawozdanie

   Identyfikacja produktu, powołanie normy, wynik, odstępstwa od procedury, data badania (rozdz. 6). PN-EN ISO 8819:2000 — aktualna (stan karty PKN na 27.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badanie wykonuje się z gazem palnym, często na miejscu poboru; norma ostrzega, że jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i urządzeniami, a środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (ostrzeżenie przed rozdz. 1)
• Ograniczenie przepływu za aparatem albo gwałtowne otwarcie zaworu iglicowego może wytworzyć nadciśnienie w szklanym cylindrze (uwaga 3)
• UWAGA MERYTORYCZNA: żółta plama znikająca w ciągu 5 minut to metylomerkaptan, nie siarkowodór

Najczęstsze pytania