🌿 Oznaczanie siarczanów w wodach podziemnych, pitnych i ściekach metodą ciągłej analizy przepływowej (CFA) — po usunięciu Ca, Mg, Fe i Al na kolumnie kationitowej siarczan reaguje w środowisku kwaśnym z chlorkiem baru (BaSO4), nadmiar baru wiąże się w środowisku zasadowym z błękitem metylotymolowym, a absorbancję niezwiązanego błękitu mierzy się w detektorze przepływowym przy 460 ± 10 nm; zakres 30–300 mg/l SO4 (inne zakresy obejmujące dokładnie jedną dekadę), co najmniej 5 roztworów kalibracyjnych, dodatek siarczanu 6 mg/l dla liniowości w dolnej części krzywej; ISO 22743 z poprawką Cor 1:2007

Środowisko ISO 22743

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 22743:2006 (wydanie pierwsze, tekst angielski): spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5 i rozdział 6 do punktu 6.1.2 — próbka kończy się na stronie 3. Przeczytaliśmy też całą poprawkę ISO 22743:2006/Cor 1:2007 (w próbce SIST ISO 22743:2010/Cor 1:2010). Dalszej części aparatury (6), pobierania i wstępnego przygotowania próbek (7), postępowania (8), obliczeń (9), wyrażania wyników (10), sprawozdania (11) ani załączników A (przykład układu CFA) i B (precyzja i poprawność) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 22743:2006. Normę przygotował ISO/TC 147 „Jakość wody”, podkomitet SC 2 „Metody fizyczne, chemiczne i biochemiczne”. Wprowadzenie: metody przepływowe automatyzują procedury chemii mokrej i nadają się zwłaszcza do oznaczania wielu analitów w dużych seriach próbek z dużą częstotliwością; analiza może przebiegać jako wstrzykowa (FIA) albo ciągła (CFA) — w obu próbka trafia automatycznie do układu, gdzie reaguje z odczynnikami, a produkt mierzy się w detektorze przepływowym; przygotowanie próbki może być włączone do układu; ta norma opisuje tylko CFA; badania ma wykonywać przeszkolony personel. Zakres (1): oznaczanie siarczanów metodą CFA w różnych wodach (np. podziemnej, pitnej, ściekach); dla stężeń SO4 od 30 do 300 mg/l; inne zakresy są dopuszczalne, jeśli obejmują dokładnie jedną dekadę stężeń (np. 100–1000 mg/l). Powołania (2): ISO 3696, ISO 5667-3, ISO 8466-1, ISO 8466-2. Zakłócenia (3): jony wapnia, magnezu, żelaza i glinu zaniżają wynik — ogranicza to wymiana na kationicie; siarczki, siarczyny, fosforany i garbniki mogą go zawyżać, ale stężenia dające mierzalne zakłócenia zwykle nie występują w rzeczywistych próbkach. Zasada (4): siarczan reaguje w roztworze kwaśnym z chlorkiem baru, tworząc siarczan baru; nadmiar chlorku baru reaguje w roztworze zasadowym z błękitem metylotymolowym, tworząc chelat; mierzy się absorbancję wolnego, niezwiązanego błękitu metylotymolowego przy 460 ± 10 nm w detektorze przepływowym; wapń, magnez, żelazo i glin usuwa się na kolumnie jonitowej przed reakcją z barem. Odczynniki (5): odczynniki cz.d.a. z kontrolą ślepej; woda klasy 1 według ISO 3696; chlorek baru dwuwodny, HCl stężony 12 mol/l, błękit metylotymolowy, środek powierzchniowo czynny (eter polioksyetyleno-23-laurylowy, 30 %), NaOH, sól tetrasodowa EDTA, chlorek amonu, amoniak 25 %, etanol 96 %, siarczan sodu suszony 2 h w 105 °C, kationit (np. DOWEX 50W-X8, 0,3–0,8 mm, forma H+); roztwór chlorku baru — 917 ± 1 mg BaCl2·2H2O w 1 l (w 2–6 °C trwały miesiąc); HCl 1 mol/l (82 ml stężonego kwasu w 1 l); roztwór błękitu metylotymolowego — 160 ± 1 mg w 50 ml roztworu chlorku baru, 4 ml kwasu solnego, 360 ml etanolu, do 1 l, 1 ml środka powierzchniowo czynnego (w 2–6 °C trwały tydzień); buforowany roztwór Na4-EDTA pH 10,5 (6,75 g NH4Cl i 40,0 g Na4-EDTA, 57 ml amoniaku, do 1 l); NaOH 0,25 mol/l; roztwór podstawowy siarczanu 3000 mg/l (4436 ± 1 mg Na2SO4 w 1 l); roztwór dodatku siarczanu 6 mg/l (2,00 ml podstawowego w 1 l, 1 ml środka powierzchniowo czynnego) — uwaga: dodaje się go dla lepszej liniowości w dolnej części krzywej kalibracji, bez niego ta część nie jest liniowa, a ilość można nieco zmienić zależnie od siarczanu w ślepej i jakości błękitu; co najmniej pięć roztworów kalibracyjnych z roztworu podstawowego — tablica 1: 1–10 ml do 100 ml daje 30–300 mg/l co 30 mg/l. Aparatura (6, początek): układ CFA (rysunek A.1) — m.in. podajnik do powtarzalnego wprowadzania próbki i zbiorniki odczynników. Poprawka Cor 1:2007 (opublikowana 15.08.2007) zmienia 5.15: do roztworu błękitu metylotymolowego dodaje się 4 ml rozcieńczonego kwasu solnego (5.14, 1 mol/l), a nie stężonego (5.3).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „22743”, 03.10.2026) nie ma żadnego wyniku — norma nie została wprowadzona do Polskich Norm, laboratoria powołują dokument ISO. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 22743:2006 ma status „Published”, etap 90.93 (norma międzynarodowa potwierdzona), publikacja 06.04.2006; poprawka ISO 22743:2006/Cor 1:2007 — „Published”, publikacja 15.08.2007; słoweńskie wprowadzenie SIST ISO 22743:2010 — „Published”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 22743 stoi w 3 rekordach u 2 laboratoriów: AB 313 (2), AB 418 (1). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 418 wyd. nr 37 z 26.01.2026, AB 313 wyd. nr 43 z 08.07.2026) numer stoi w 3 wierszach u tych samych 2 laboratoriów (2 i 1); w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „ISO 22743:2006” u obu, bez poprawki; u AB 313 w pozycji odpadów razem z „PN-EN12457-4:2006”. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „ISO 22743”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Wszystkie pozycje: CFA z detekcją spektrofotometryczną. AB 418: woda, ścieki — stężenie siarczanów(VI) (5,0–10 000) mg/l. AB 313: woda, ścieki — (5,00–10 000) mg/l; odpady o wskazanych kodach i odpady według DAB-11 (m.in. odpady z przetwarzania odpadów, osady ściekowe, tworzywa sztuczne) — w eluacie według PN-EN 12457-4 (5,00–10 000) mg/l i (50,0–100 000) mg/kg, z oznaczeniem „1,2” = badania dla obszaru regulowanego rozporządzeniami w sprawie dopuszczania odpadów do składowania na składowiskach i w sprawie podziemnych składowisk odpadów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zakresie: norma obejmuje 30–300 mg/l albo inny zakres o szerokości dokładnie jednej dekady (1); pozycje w PCA podają (5,0–10 000) mg/l, czyli ponad trzy dekady — sposób ich pokrycia (zakresy robocze, rozcieńczenia) leży w części normy poza próbką i w dokumentacji laboratorium, a sam zapis zakresu tego nie pokazuje. Przy dolnej części krzywej: bez dodatku siarczanu 6 mg/l dolna część kalibracji nie jest liniowa (5.19, uwaga); wśród powołań są ISO 8466-1 (liniowa funkcja kalibracji) i ISO 8466-2 (nieliniowa funkcja drugiego stopnia) (2). Przy zakłóceniach: Ca, Mg, Fe i Al zaniżają wynik, a ogranicza to kolumna kationitowa (3, 4) — sprawność kolumny decyduje o wyniku w próbkach bogatych w te kationy; siarczki, siarczyny, fosforany i garbniki mogą zawyżać (3). Przy odczynniku: według poprawki Cor 1:2007 do roztworu błękitu metylotymolowego dodaje się kwas solny 1 mol/l, nie stężony — laboratorium pracujące według tekstu bez poprawki przygotowuje inny odczynnik; oznaczenie w PCA nie wskazuje poprawki. Przy trwałości: roztwór błękitu metylotymolowego jest trwały tydzień, chlorku baru miesiąc, w 2–6 °C (5.13, 5.15). Przy eluatach: wynik w mg/kg odpadu wymaga przeliczenia z eluatu według normy wymywania, a nie według ISO 22743.

CZEGO NIE PODAJEMY. Konfiguracji układu przepływowego, przygotowania kolumny jonitowej, przechowywania próbek, przebiegu pomiaru, wzorów, danych precyzji i poprawności nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści PN-EN 12457-4 ani ISO 8466 w tym wpisie nie streszczamy. Nie podajemy wartości dopuszczalnych siarczanów w wodzie, ściekach ani eluatach.

Zasada metody

Próbkę wody przepuszcza się w układzie ciągłej analizy przepływowej przez kolumnę kationitową, usuwając wapń, magnez, żelazo i glin. Siarczan reaguje w środowisku kwaśnym z dozowanym chlorkiem baru, tworząc siarczan baru; nadmiar baru wiąże w środowisku zasadowym błękit metylotymolowy w chelat. Absorbancja niezwiązanego błękitu, mierzona przy 460 ± 10 nm w detektorze przepływowym, rośnie ze stężeniem siarczanu, które odczytuje się z kalibracji.

Zastosowania

• Siarczany w wodach podziemnych, pitnych i ściekach, 30–300 mg/l albo inna jedna dekada stężeń (1)
• Duże serie próbek przy dużej częstotliwości analiz (wprowadzenie)
• Woda, ścieki i eluaty z odpadów — 3 pozycje zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

ISO 22743:2006

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie siarczanów — Metoda ciągłej analizy przepływowej (CFA)

Title (EN)

Water quality — Determination of sulfates — Method by continuous flow analysis (CFA)

Procedura krok po kroku

1. Odczynniki

   Przygotowanie z poprawką Cor 1:2007 w 5.15; kontrola ślepej odczynników (5). ISO 22743:2006 — brak PN, „Published”, etap 90.93 (03.10.2026).

2. Kalibracja

   ≥ 5 roztworów w jednej dekadzie stężeń, z dodatkiem siarczanu (5.19, 5.20).

3. Próbki

   Pobieranie i utrwalanie według ISO 5667-3 (2; rozdział 7 poza próbką).

4. Pomiar CFA

   Kationit, reakcja z BaCl2 i błękitem metylotymolowym, absorbancja 460 nm (4; rozdział 8 poza próbką).

5. Wynik

   Stężenie SO4 w mg/l z kalibracji (9–10 poza próbką).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie obejmuje wszystkich zagadnień bezpieczeństwa; badania wykonuje przeszkolony personel (ostrzeżenie)
• Chlorek baru jest toksyczny; stężony kwas solny, amoniak i wodorotlenek sodu są żrące (5.2, 5.3, 5.6, 5.9)

Najczęstsze pytania