🌿 Sewofluran (anestetyk wziewny) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja toluenem, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 2 mg/m³, NDS 55 mg/m³; PN-Z-04429:2011

Środowisko PN-Z-04429

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par sewofluranu na węglu aktywnym, desorpcji związku toluenem i analizie otrzymanego roztworu za pomocą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie sewofluranu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 2 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy.

WEDŁUG PROCEDURY CIOP (M. Kucharska, W. Wesołowski, Instytut Medycyny Pracy, „Sewofluran – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2008, nr 1(55), s. 49–55 — przeczytana w całości). Procedura opublikowana trzy lata przed normą, z tą samą zasadą (węgiel aktywny, desorpcja toluenem) i tą samą oznaczalnością 2 mg/m³; nie twierdzimy, że norma ją powtarza. W procedurze: węgiel aktywny typu „petroleum charcoal”, rurka szklana ok. 100 mm z warstwami 100 i 250 mg; 5 l powietrza przy strumieniu do 3 l/h, zalecane pompy do dozymetrii indywidualnej; próbki w zamrażalniku trwałe nie dłużej niż 7 dni; desorpcja 1 ml toluenu przez 30 min; chromatograf gazowy z detektorem mas (MSD, jonizacja EI, tryb SIM — masy 131,0 i 181,0), gaz nośny hel, np. niepolarna kolumna 50 m × 0,2 mm, film 0,5 µm (HP-PONA); krzywa wzorcowa 10–750 µg w 1 ml, co dla 5 l powietrza daje 2–150 mg/m³; przy współwystępowaniu innych związków organicznych trzeba sprawdzić, czy nie mają tego samego czasu retencji; ilość w krótszej warstwie nie powinna przekraczać 10 % ilości w dłuższej, inaczej wynik jest orientacyjny. Dane walidacyjne: granica oznaczania ilościowego 2,79 µg/ml, współczynnik korelacji 0,999, całkowita precyzja 5,10 %, niepewność całkowita 15,76 %. Procedura podaje obowiązujący wówczas NDS 55 mg/m³. Sewofluran według procedury ulega degradacji w kontakcie z absorbentami ditlenku węgla, np. w aparaturze do znieczuleń.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 490: „Sewofluran [28523-86-6]” — NDS 55 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 2 mg/m³, to ok. 4 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04429:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 09-09-2011, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04429” i „sewofluranu” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04429 stoi w 6 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 28.07.2026) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04429:2011”: AB 647, AB 875, AB 1642, AB 1207 (obok procedury PB-06D wydanie 7 z 20.01.2025 r.) i AB 882 (dwie pozycje: „z wyłączeniem p 5.1” obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r., GC-FID; obok PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r., GC-MS). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04429”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026. To te same laboratoria, które powołują normę o izofluranie PN-Z-04423:2011 (osobny wpis tej bazy).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym, z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) sewofluranu. Zakresy w mg/m³: 0,17–417 (AB 1207, GC-MS), 0,29–110 (AB 647), 2,0–450,0 (AB 875, GC-MS), 2,33–117 (AB 882, GC-FID), 2,37–118 (AB 882, GC-MS), 3,20–200 (AB 1642). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — AB 647, AB 1642 i jedna pozycja AB 882; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 875, AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — inne anestetyki i związki organiczne: procedura CIOP wymaga kolumny rozdzielającej sewofluran od innych anestetyków, toluenu i innych substancji w powietrzu, a przy współwystępowaniu innych związków organicznych — sprawdzenia ich czasów retencji. Drugie — detektor: karta nie podaje detektora; procedura CIOP stosowała detektor mas, a 3 laboratoria podają przy normie GC-FID — selektywność powinna być wykazana. Trzecie — trwałość próbek: według procedury nie dłużej niż 7 dni w zamrażalniku. Czwarte — granica oznaczalności: według karty 2 mg/m³; AB 1207 (0,17) i AB 647 (0,29) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie, AB 1642 — wyższą (3,20). Piąte — AB 882 wyłącza z normy punkt 5.1, którego treści nie znamy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy detektora, kolumny, objętości ani strumienia pobierania powietrza, warunków chromatografu ani obliczeń według normy; dane z procedury CIOP podajemy jako dane procedury.

Zasada metody

Pary sewofluranu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje toluenem, a roztwór analizuje chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 55 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 2 mg/m³. Szczegółów normy NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy; procedura CIOP z 2008 r. (5 l powietrza, 1 ml toluenu, GC z detektorem mas w trybie SIM) opisana osobno.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy, zwłaszcza sale operacyjne — sewofluran — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 55 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 490 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04429:2011

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie sewofluranu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of sevoflurane at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); w procedurze CIOP 5 l przy ≤ 3 l/h, próbki do 7 dni w zamrażalniku.

2. Desorpcja

   Toluenem (karta PKN); w procedurze CIOP — każda warstwa osobno, 1 ml, 30 min.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (karta PKN); w procedurze CIOP — detektor mas w trybie SIM, sprawdzenie czasów retencji współwystępujących związków.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 55 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 2 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Toluen — według procedury CIOP czynności z rozpuszczalnikami pod sprawnym wyciągiem laboratoryjnym, w rękawicach i odzieży ochronnej
• UWAGA MERYTORYCZNA: przy innych anestetykach i związkach organicznych w powietrzu trzeba wykazać rozdział; próbki trwałe do 7 dni (procedura CIOP)

Najczęstsze pytania