⚗️ Selen w wodzie do picia, wodach podziemnych i powierzchniowych — absorpcyjna spektrometria atomowa z techniką wodorkową (HGAAS): selen przeprowadzony w Se(IV), wodorek rozkładany termicznie, absorbancja przy 196,0 nm, zakres 1–10 µg/l (wyżej po rozcieńczeniu); PN-ISO 9965:2001

Fizykochemia PN-ISO 9965

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN, w całości: „Podano metodę oznaczania selenu, łącznie z selenem w związkach organicznych, w wodzie do picia, wodach podziemnych i powierzchniowych, w zakresie stężeń od 1 mikrog/l do 10 mikrog/l. Wyższe stężenia selenu można oznaczać po odpowiednim rozcieńczeniu próbki wody. Metoda polega na pomiarze AAS selenu utworzonego przez termiczny rozkład wodorku selenu. W warunkach tej metody tylko Se (IV) ilościowo tworzy wodorek. Aby uniknąć błędów w oznaczaniu, selen na innych stopniach utlenienia wymaga przed oznaczaniem przeprowadzenia w Se (IV). Absorbancję mierzy się przy długości fali 196,0 nm” (na karcie bez kropki na końcu). Opis ISO 9965:1993 w katalogu Standard Norge mówi to samo. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy.

STATUS (stan karty na 13.10.2026). Karta PN-ISO 9965:2001 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 13-12-2001, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, „Wprowadza: ISO 9965:1993 [IDT]”, ICS 13.060.50; karta nie ma pól „Zastępuje” ani „Zastąpiona przez”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-ISO 9965” (12.10.2026) zwraca tylko tę normę. Dokument wprowadzany nie jest już bieżący u wydawcy: według katalogu Standard Norge (13.10.2026) ISO 9965:1993 (wydanie 1 z 1 lipca 1993 r., ISO/TC 147/SC 2) ma status „Withdrawn” z datą 15 lipca 2014 r. i adnotację „Revised by: ISO/TS 17379-2:2013”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „17379” (13.10.2026) nie zwraca żadnej normy — polskiego wydania tej specyfikacji technicznej nie ma. Nie twierdzimy, czym ISO/TS 17379-2 różni się od ISO 9965 — tekstu żadnego z tych dokumentów nie mieliśmy.

WARTOŚCI W PRZEPISIE. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748; w bazie ELI Sejmu status „obowiązujący”, wejście w życie 24.06.2026, uchyliło rozporządzenie z 2017 r., Dz.U. 2017 poz. 2294). Załącznik nr 1, część B „Parametry chemiczne”, lp. 28: selen — wartość parametryczna 20 μg/l, z uwagą: „Wartość parametryczną wynoszącą 30 μg/l stosuje się w odniesieniu do regionów, w których warunki geologiczne mogą powodować wysoką zawartość selenu w wodach podziemnych”. Załącznik nr 4, część B: metoda musi umożliwiać zmierzenie stężeń równych wartości parametrycznej przy granicy oznaczalności w wysokości 30 % lub mniej wartości parametrycznej (dla 20 μg/l — 6 μg/l), a niepewność pomiaru (k = 2) dla selenu (lp. 41) wynosi 40 % wartości parametrycznej. Rozporządzenie nie wskazuje dla selenu żadnej normy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z serwera produkcyjnego, odświeżona 12.10.2026). Numer 9965 stoi w 11 rekordach u 11 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 12–13.10.2026; wydania od 23.01.2025 — AB 602 — do 29.09.2026 — AB 648) — w 11 wierszach u tych samych laboratoriów, z tym samym zapisem. Przeszukanie wszystkich pobranych dokumentów PCA nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą (zawieszenie), a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-ISO 9965:2001” — 10 laboratoriów; „PN-EN ISO 9965:2001” — AB 539 (normy z członem EN o tym numerze katalog PKN nie ma). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-ISO 9965”) pokazuje 10 laboratoriów — bez AB 539 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 13.10.2026; zapis „PN-EN ISO 9965” daje tam 1 (AB 539).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: woda i woda do spożycia przez ludzi (AB 216, AB 311, AB 435, AB 602, AB 603, AB 618, AB 622, AB 648), sama woda do spożycia przez ludzi (AB 487, AB 539), woda, woda do spożycia przez ludzi i ścieki (AB 814). Cecha: stężenie selenu. Technika: absorpcyjna spektrometria atomowa z generowaniem wodorków (HGAAS) — wszystkie 11. Zakresy: (1,0–10) µg/l — AB 622; (1,0–15) µg/l — AB 618; (1,0–20) µg/l — AB 603; (2,0–15) µg/l — AB 311; (2,0–20) µg/l — AB 648; (2,0–30) µg/l — AB 487; (2,0–40) µg/l — AB 602; (2,67–16,00) µg/l — AB 435; (5,0–30,0) µg/l — AB 539; (0,001–0,100) mg/l — AB 216; (0,0010–0,10) mg/l — AB 814.

OBOK TEJ NORMY. W pozycjach z tą normą nie stoi żaden inny dokument. Selen w wodzie oznacza w kopii bazy 69 laboratoriów (pozycje z selenem w opisie badania lub parametrach i z wodą lub ściekami w przedmiocie, bez pozycji dla odpadów, osadów, gleb i eluatów); poza tą normą powołują: PN-EN ISO 17294-2 (spektrometria mas z plazmą wzbudzoną indukcyjnie) — 32 laboratoria, PN-EN ISO 11885 (ICP-OES) — 17, PN-EN ISO 15586 (absorpcyjna spektrometria atomowa z kuwetą grafitową) — 15, procedury własne — 4. Trzy laboratoria mają PN-ISO 9965 obok innej z tych norm w osobnych pozycjach: AB 216 (PN-EN ISO 17294-2), AB 622 (PN-EN ISO 11885), AB 814 (PN-EN ISO 15586). Oznaczanie selenu ICP-OES opisuje osobny wpis Bazy Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — stopień utlenienia: wodorek tworzy ilościowo tylko Se(IV); selen na innych stopniach utlenienia, nieprzeprowadzony przed oznaczeniem w Se(IV), nie wchodzi do wyniku i wynik wychodzi zaniżony, choć pomiar przebiega prawidłowo (karta PKN). Drugie — zakres: norma obejmuje 1–10 µg/l, a wartość parametryczna 20 µg/l (30 µg/l w regionach z wysoką zawartością selenu w wodach podziemnych) leży powyżej tego zakresu — próbki o stężeniu w okolicy wartości parametrycznej oznacza się według karty po rozcieńczeniu; górne granice zakresów laboratoriów wynoszą od 10 do 100 µg/l. Trzecie — przedmiot: karta wymienia wodę do picia, wody podziemne i powierzchniowe; ścieków, które ma w zakresie AB 814, nie wymienia. Czwarte — wymagania przepisu: granica oznaczalności nie większa niż 6 µg/l i niepewność do 40 % wartości parametrycznej (k = 2) dotyczą wody do spożycia ocenianej według rozporządzenia; dolne granice zakresów laboratoriów wynoszą od 1,0 do 5,0 µg/l. Piąte — status: karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu, a ISO wycofała wprowadzany dokument w 2014 r.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu przeprowadzenia selenu w Se(IV), odczynnika tworzącego wodorek, budowy układu do generowania wodorków i atomizera, przygotowania roztworów wzorcowych, zakłóceń ani precyzji.

Zasada metody

Selen na innych stopniach utlenienia przeprowadza się przed oznaczaniem w Se(IV), bo w warunkach metody tylko Se(IV) ilościowo tworzy wodorek; wodorek selenu rozkłada się termicznie, a powstały selen mierzy się absorpcyjną spektrometrią atomową przy długości fali 196,0 nm. Zakres 1–10 µg/l, wyższe stężenia po rozcieńczeniu próbki (karta PKN). Szczegółów wykonania NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Woda do picia, wody podziemne i powierzchniowe — selen, łącznie z selenem w związkach organicznych, 1–10 µg/l (karta PKN)
• Woda przeznaczona do spożycia przez ludzi — porównanie z wartością parametryczną 20 µg/l (30 µg/l w regionach z wysoką zawartością selenu w wodach podziemnych), Dz.U. 2026 poz. 748
• Woda i woda do spożycia przez ludzi — w aktualnych zakresach akredytacji 11 laboratoriów, wszystkie z HGAAS; jedno także do ścieków

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 9965:2001

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie selenu — Metoda atomowej spektrometrii absorpcyjnej (technika wodorkowa)

Title (EN)

Water quality — Determination of selenium — Atomic absorption spectrometric method (hydride technique)

Procedura krok po kroku

1. Przeprowadzenie selenu w Se(IV)

   Selen na innych stopniach utlenienia przeprowadza się w Se(IV) przed oznaczaniem (karta PKN); sposobu NIE PODAJEMY. PN-ISO 9965:2001 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (13.10.2026).

2. Wytworzenie i rozkład wodorku

   Se(IV) tworzy wodorek, który rozkłada się termicznie (karta PKN); odczynników i warunków NIE PODAJEMY.

3. Pomiar

   Absorbancja przy 196,0 nm; zakres 1–10 µg/l, wyższe stężenia po rozcieńczeniu próbki (karta PKN).

4. Wynik i ocena

   Stężenie selenu w µg/l; dla wody do spożycia porównanie z wartością parametryczną 20 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Selen i jego związki — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik obejmuje tylko selen przeprowadzony w Se(IV); wodorek tworzy ilościowo wyłącznie Se(IV)

Najczęstsze pytania