🌿 Selen i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS); nie w obecności gazowych związków selenu; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy około 0,01 mg/m³ (720 l powietrza), NDS 0,1 mg/m³, NDSCh 0,3 mg/m³ (jako Se); PN-Z-04468:2015-10

Środowisko PN-Z-04468

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania selenu (nr CAS: 7782-49-2) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Metody nie stosuje się w obecności gazowych związków selenu (selenowodoru, fluorków) w badanym powietrzu. Najmniejsze stężenie selenu i jego związków w przeliczeniu na selen, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w normie, wynosi około 0,01 mg/m3 (dla objętości powietrza 720 l)” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Selen i jego związki – nr 1(79) 2014”; tego artykułu nie znaleźliśmy w dostępnej wersji i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 489: „Selen [7782-49-2] i jego związki, z wyjątkiem selanu – w przeliczeniu na Se” — NDS 0,1 mg/m³, NDSCh 0,3 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, ok. 0,01 mg/m³, to ok. 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04468:2015-10 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 02-10-2015, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04172-03:1989”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04468” i „selenu” (04.10.2026) pokazuje jako aktualną tylko tę normę; arkusze serii PN-Z-04172 — 01:1986 (postanowienia ogólne), 02:1986 (metoda kolorymetryczna) i 03:1989 (płomieniowa AAS, „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04468:2015-10”) — mają etykietę „Wycofana”. Arkuszy 02 i 03 nie powołuje w kopii bazy ani w aktualnych dokumentach PCA żadne laboratorium.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04468 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 10.12.2025 do 28.07.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04468:2015-10”, bez dokumentów obok. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04468”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na filtry (u AB 1287 bez dopisku). Wielkość: stężenie (zawartość) selenu i jego związków, z wyjątkiem selanu — w przeliczeniu na Se (jak w pozycji wykazu NDS). Zakresy w mg/m³: 0,002–0,70 (AB 849), 0,0069–0,70 (AB 1642), 0,01–1,46 (AB 886), 0,0160–0,30 (AB 1144), 0,02–2,0 (AB 1287 — zakres i technika z dokumentu PCA, w kopii bazy bez nich). Technika: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS) — 4 laboratoria; AB 849 — absorpcyjna spektrometria atomowa z atomizacją elektrotermiczną (ETAAS).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — gazowe związki selenu: według karty metody nie stosuje się, gdy w powietrzu są gazowe związki selenu (selenowodór, fluorki); wykaz NDS też wyłącza selan (selenowodór) z pozycji 489 — sprawozdanie z miejsca, gdzie mogą wystąpić, powinno to wyjaśnić. Drugie — technika: tytuł i karta mówią o płomieniowej AAS, a AB 849 podaje przy tej normie ETAAS i dolną granicę 0,002 mg/m³; zakres w PCA to zapis laboratorium, nie treść normy. Trzecie — granica oznaczalności: karta podaje ok. 0,01 mg/m³ dla 720 l; AB 849 (0,002) i AB 1642 (0,0069) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie, a AB 1144 i AB 1287 — wyższą. Czwarte — NDSCh 0,3 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego; karta podaje oznaczalność dla 720 l powietrza, a czy norma opisuje pomiar krótkotrwały, z karty nie wynika — warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju filtra, sposobu mineralizacji, długości fali, warunków pomiaru ani obliczeń. Nie twierdzimy niczego o treści PN-Z-04172-03:1989 poza tym, że norma z 2015 r. ją zastąpiła.

Zasada metody

Selen i jego związki w powietrzu stanowiska pracy oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową; wynik w przeliczeniu na Se porównuje się z NDS 0,1 mg/m³ i NDSCh 0,3 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — ok. 0,01 mg/m³ dla 720 l powietrza; metody nie stosuje się w obecności gazowych związków selenu. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — selen i jego związki (z wyjątkiem selanu) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,1 mg/m³ i NDSCh 0,3 mg/m³ w przeliczeniu na Se (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 489 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04468:2015-10

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie selenu i jego związków na stanowiskach pracy metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of selenium and its compounds at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Ocena przydatności

   Sprawdzić, czy w powietrzu nie ma gazowych związków selenu (selenowodoru, fluorków) — wtedy metody nie stosuje się (karta PKN).

2. Pobieranie

   Powietrze przez filtr; według karty oznaczalność podano dla 720 l; strumienia NIE PODAJEMY.

3. Przygotowanie i pomiar

   Płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (karta PKN); sposobu mineralizacji i warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w przeliczeniu na Se w mg/m³; porównanie z NDS 0,1 mg/m³ i NDSCh 0,3 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Selen i jego związki — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego przy pracy z próbkami i wzorcami
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda nie dla gazowych związków selenu; dolna granica poniżej ok. 0,01 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania