🏗️ Określanie zachowania przy ściskaniu wyrobów do izolacji cieplnej w budownictwie — prostopadłościenna próbka w grubości wyrobu ściskana między sztywnymi płytami z prędkością 0,1 d/min, napięcie wstępne (250 ± 10) Pa, wytrzymałość na ściskanie σm z odkształceniem εm (zniszczenie lub uplastycznienie poniżej 10 %), naprężenie przy 10 % odkształcenia σ10 i moduł sprężystości E, kondycjonowanie co najmniej 6 h w (23 ± 5) °C, PN-EN ISO 29469

Budownictwo PN-EN ISO 29469

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Karta PKN PN-EN ISO 29469:2023-05 (wersja angielska) podaje zakres: „W niniejszym dokumencie podano sprzęt i procedury, które należy stosować przy określaniu zachowania się próbek do badań przy ściskaniu. Ma ona zastosowanie do wyrobów do izolacji cieplnej i może być stosowana do określania naprężeń ściskających w badaniach pełzania przy ściskaniu oraz w zastosowaniach, w których wyroby do izolacji są narażone tylko na krótkotrwałe obciążenia. Metodę można wykorzystać do celów kontroli jakości. Można ją również wykorzystać do uzyskania wartości odniesienia, na podstawie której można obliczyć wartości projektowe przy zastosowaniu współczynników bezpieczeństwa”. Tekst czytamy w próbce ISO 29469:2022 (wydanie drugie) do końca punktu 8.3 (strona 6); rozdziałów 9 (dokładność), 10 (sprawozdanie) i załącznika A (normatywnego — szkło piankowe) nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści. W próbce akapit punktu 5.1 o płycie stałej i ruchomej oraz przegubie kulowym występuje dwukrotnie.

WEDŁUG TEKSTU ISO 29469:2022 (przedmowa, rozdziały 1–8.3). Normę przygotował ISO/TC 163/SC 1 we współpracy z CEN/TC 88 (porozumienie wiedeńskie); wydanie drugie zastępuje ISO 29469:2008 po rewizji technicznej. Zmiany według przedmowy: zmieniony punkt 5.1; zmienione warunki kondycjonowania i badania w 6.4 i 7.1; doprecyzowany 8.1.2; w załączniku A zmiany metody dla szkła piankowego z nakładaniem warstwy wyrównującej; poprawki redakcyjne. Zakres (1): aparatura i procedury wyznaczania zachowania przy ściskaniu próbek wyrobów do izolacji cieplnej; można wyznaczyć naprężenie do badań pełzania przy ściskaniu i dla zastosowań z obciążeniem krótkotrwałym; kontrola jakości i wartości odniesienia do wartości obliczeniowych. Powołania (2): ISO 5725-2, ISO 29768. Definicje (3): odkształcenie względne ε — zmniejszenie grubości odniesione do grubości początkowej d0, w %; wytrzymałość na ściskanie σm — siła maksymalna Fm na pole przekroju początkowego, gdy odkształcenie przy uplastycznieniu lub zniszczeniu jest mniejsze niż 10 %; naprężenie przy 10 % odkształcenia σ10 — siła F10 na pole przekroju, dla wyrobów osiągających 10 % przed ewentualnym uplastycznieniem lub zniszczeniem; moduł sprężystości przy ściskaniu E — stosunek naprężenia do odkształcenia poniżej granicy proporcjonalności, gdy zależność jest liniowa; rysunek 1 pokazuje cztery typy krzywych siła–przesunięcie. Zasada (4): siła ściskająca przykładana ze stałą prędkością przesuwu prostopadle do głównych powierzchni próbki prostopadłościennej; jeśli maksimum naprężenia wypada przy odkształceniu poniżej 10 %, podaje się wytrzymałość na ściskanie z odkształceniem, a gdy do 10 % nie ma zniszczenia — σ10; szkło piankowe według załącznika A. Aparatura (5): maszyna wytrzymałościowa z dwiema bardzo sztywnymi, polerowanymi, płaskimi i równoległymi płytami (kwadratowymi lub okrągłymi) o boku lub średnicy co najmniej równej bokowi lub przekątnej próbki, jedna stała, druga ruchoma ze stałą prędkością, w razie potrzeby z przegubem kulowym w środku jednej płyty (tylko siła osiowa); ciągły pomiar przesuwu z błędem granicznym ± 5 % lub ± 0,1 mm (mniejsza wartość); czujnik siły z błędem granicznym ± 1 %, o pomijalnym własnym odkształceniu albo uwzględnionym w obliczeniach; jednoczesna rejestracja siły i przesuwu. Próbki (6): w oryginalnej grubości wyrobu, szerokość co najmniej równa grubości; skórki formowane integralnie, zachowane w użytkowaniu, pozostawia się; warstw się nie składa; wymiary 50 × 50, 100 × 100, 150 × 150, 200 × 200 lub 300 × 300 mm (zakres w normie wyrobu, w przeciwnym razie uzgodnienie); wymiary według ISO 29768 z niepewnością do 0,5 %; tolerancja równoległości i płaskości do 0,5 % boku lub 0,5 mm (mniejsza wartość); niepłaską próbkę szlifuje się albo pokrywa odpowiednią warstwą, która w badaniu nie odkształca się istotnie; uwaga: przy grubości poniżej 20 mm dokładność wyniku jest mniejsza; podstawa próbki prostopadła do kierunku ściskania w zastosowaniu; liczba próbek według normy wyrobu, a przy jej braku co najmniej pięć albo według uzgodnienia; materiały anizotropowe — dodatkowe zestawy próbek. Kondycjonowanie (6.4): co najmniej 6 h w (23 ± 5) °C; w sporze (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH przez czas z normy wyrobu; w klimacie tropikalnym (27 ± 2) °C i (65 ± 5) % RH, co wyraźnie podaje się w sprawozdaniu. Badanie (7): w (23 ± 5) °C, w sporze (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH, tropikalnie (27 ± 2) °C i (65 ± 5) % RH; wymiary według ISO 29768; próbka centralnie; napięcie wstępne (250 ± 10) Pa, a gdy próbka odkształca się przy nim istotnie — 50 Pa, jeśli przewiduje to norma wyrobu (d0 mierzy się przy tym samym napięciu wstępnym); prędkość przesuwu 0,1 d/min (± 25 %), d — grubość w mm; do uplastycznienia albo do 10 % odkształcenia; zapis wykresu siła–przesunięcie. Wyniki (8): średnie z pomiarów, trzy cyfry znaczące; wyników nie należy ekstrapolować na inne grubości; σm [kPa] = 10³ · Fm / A0 (Fm w N, A0 w mm²); punkt zerowego odkształcenia — przedłużenie najbardziej stromego prostoliniowego odcinka krzywej do osi przesunięcia, a gdy go nie ma albo wynik jest ujemny — odkształcenie przy (250 ± 10) Pa; εm [%] = Xm / d0 · 100; σ10 [kPa] = 10³ · F10 / A0 (można też liczyć dla odkształceń mniejszych niż 10 %); E [kPa] = σe · d0 / Xe, gdzie σe = 10³ · Fe / A0, a Fe to siła na końcu umownej strefy sprężystej — modułu nie wyznacza się, gdy krzywa nie ma odcinka prostoliniowego albo punkt zerowy wypada ujemny — tu próbka się kończy.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 29469:2023-05 (wersja angielska, publikacja 10-05-2023, 22 strony, grupa cenowa L) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 211 Wyrobów do Izolacji Cieplnej w Budownictwie, ICS 91.100.60, „Wprowadza: EN ISO 29469:2022 [IDT], ISO 29469:2022 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 826:2013-07 – wersja angielska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 29469” (02.10.2026) zwraca tylko to wydanie. Karta EVS ISO 29469:2022: „Valid from 21.10.2022”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 29469 stoi w 10 rekordach u 6 laboratoriów: AB 008, AB 011, AB 023, AB 054, AB 414, AB 1903. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 25.06.2026) wydanie z rokiem „PN-EN ISO 29469:2023-05” podają AB 1903 i — w jednym z dwóch wierszy — AB 414; sam numer bez roku — AB 011 (z „N”), AB 023, AB 054, AB 008 i drugi wiersz AB 414; AB 008 i AB 054 podają w tej samej pozycji także zastąpioną PN-EN 826 z oznaczeniem „N”; AB 023 ma przy wyrobach z tworzyw sztucznych zapis „PN-EN 29469” (bez „ISO”), a w aktualnym zakresie ma cztery wiersze z tym numerem, w tym „Zachowanie przy ściskaniu” z „N” (5–50 000 N), którego w kopii bazy nie ma. „N” to według legendy dokumentów PCA metoda stosowana w działaniach właściwych dla notyfikacji według rozporządzenia (UE) nr 305/2011. W zakresie AB 054 (wydanie nr 29 z 25.06.2026) zawieszono na wniosek podmiotu część zakresu oznaczoną pogrubioną kursywą — wiersz z PN-EN ISO 29469 nie jest tak oznaczony. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 29469”) pokazuje 5 laboratoriów (AB 011, AB 023, AB 054, AB 414, AB 1903) — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026; AB 008 do niej nie trafia, bo w bazie jego zapis zaczyna się od „PN-EN 826”.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 008 — wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie i do izolacji wyposażenia budynków i instalacji przemysłowych: wytrzymałość na ściskanie (2–50 000) N, naprężenie ściskające, odkształcenie względne, moduł sprężystości. AB 011 — wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie: zachowanie przy ściskaniu. AB 023 — płyty warstwowe: moduł sprężystości, wytrzymałość na ściskanie lub naprężenie przy 10 % odkształcenia, (20–50 000) N (obok PN-EN 14509); wyroby z tworzyw sztucznych: właściwości przy ściskaniu (20–50 000) N; wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie i instalacjach (m.in. EPS, XPS, PUR/PIR, MW): zachowanie przy ściskaniu (5–50 000) N z „N”. AB 054 — materiały termoizolacyjne: wytrzymałość na ściskanie, (0,025–10) kN. AB 414 — wyroby włókniste i tworzywa sztuczne porowate: wytrzymałość na ściskanie, naprężenie ściskające, maszyna do 10 kN. AB 1903 — płyty warstwowe: wytrzymałość na ściskanie, naprężenie przy 10 % odkształcenia, próba ściskania prostopadle do okładzin, siła do 300 kN (obok PN-EN 14509:2013-12).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy rodzaju wyniku: σm podaje się tylko, gdy zniszczenie lub uplastycznienie następuje przy odkształceniu poniżej 10 %; w przeciwnym razie wynikiem jest σ10 (3, 4). Przy punkcie zerowym: wyznacza się go z najbardziej stromego prostoliniowego odcinka krzywej, a gdy go nie ma lub wynik jest ujemny — przy (250 ± 10) Pa; moduł E wtedy się nie liczy (8.1.2, 8.3). Przy napięciu wstępnym: 50 Pa zamiast 250 Pa tylko wtedy, gdy przewiduje to norma wyrobu, a d0 mierzy się przy tym samym napięciu (7.2). Przy prędkości: 0,1 d/min z tolerancją ± 25 % — zależy od grubości próbki (7.2). Przy próbce: grubość wyrobu bez składania warstw, płaskość i równoległość do 0,5 %; przy grubości poniżej 20 mm dokładność jest mniejsza, a wyników nie należy przenosić na inne grubości (6.1, 8). Przy warunkach: w sporze (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH, klimat tropikalny trzeba wyraźnie podać w sprawozdaniu (6.4, 7.1). Przy wydaniu: dwa laboratoria podają obok siebie zastąpioną PN-EN 826 i PN-EN ISO 29469 bez roku, a AB 023 — zapis „PN-EN 29469”.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 9–10 ani załącznika A: danych dokładności (powtarzalności i odtwarzalności), wymagań sprawozdania ani zmian metody dla szkła piankowego — nie podajemy więc tych liczb. Nie podajemy wymaganych wartości σ10 ani σm dla wyrobów — wynikają one z norm wyrobów.

Zasada metody

Prostopadłościenną próbkę wyrobu izolacyjnego w oryginalnej grubości, po kondycjonowaniu, ściska się między dwiema sztywnymi, równoległymi płytami ze stałą prędkością przesuwu 0,1 d/min po napięciu wstępnym 250 Pa, rejestrując krzywą siła–przesunięcie; z niej wyznacza się wytrzymałość na ściskanie σm i odkształcenie εm (zniszczenie lub uplastycznienie poniżej 10 %) albo naprężenie przy 10 % odkształcenia σ10, a z prostoliniowego odcinka — moduł sprężystości E.

Zastosowania

• Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie i instalacjach — wytrzymałość na ściskanie, σ10, moduł; 6 laboratoriów w zakresach PCA, część z oznaczeniem „N” (notyfikacja według rozporządzenia 305/2011)
• Płyty warstwowe — ściskanie prostopadle do okładzin, obok PN-EN 14509 (AB 023, AB 1903)
• Kontrola jakości oraz wartości odniesienia do obliczania wartości projektowych i do badań pełzania przy ściskaniu (1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 29469:2023-05 (wersja angielska; EN ISO 29469:2022 i ISO 29469:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie — Określanie zachowania przy ściskaniu

Title (EN)

Thermal insulating products for building applications — Determination of compression behaviour

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   W grubości wyrobu, wymiary 50–300 mm według normy wyrobu, płaskość i równoległość do 0,5 %; co najmniej pięć; wymiary według ISO 29768 (6). PN-EN ISO 29469:2023-05 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Kondycjonowanie

   Co najmniej 6 h w (23 ± 5) °C; w sporze (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH (6.4).

3. Ściskanie

   Próbka centralnie między płytami, napięcie wstępne (250 ± 10) Pa, prędkość 0,1 d/min do uplastycznienia albo 10 % odkształcenia; zapis krzywej siła–przesunięcie (7.2).

4. Punkt zerowy

   Przedłużenie najbardziej stromego odcinka prostoliniowego do osi przesunięcia; gdy go brak lub wynik ujemny — odkształcenie przy 250 Pa (8.1.2).

5. Obliczenia

   σm = 10³ · Fm / A0, εm = Xm / d0 · 100, σ10 = 10³ · F10 / A0, E = σe · d0 / Xe; średnie, trzy cyfry znaczące, bez ekstrapolacji na inne grubości (8).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• W czytanym fragmencie (rozdziały 1–8.3) norma nie podaje wymagań bezpieczeństwa

Najczęstsze pytania