🦠 Salmonella w glebie — ocena stanu sanitarnego gleby

Mikrobiologia PN-Z-19000-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano metodę wykrywania bakterii z rodzaju Salmonella w glebie. Polega ona na stwierdzeniu obecności jednostek tworzących kolonie bakterii z rodzaju Salmonella za pomocą hodowli na podłożach namnażających i różnicująco-selektywnych oraz potwierdzeniu wyników identyfikacją biochemiczną lub/i serologiczną. Metoda ta może być stosowana do badania wszystkich rodzajów gleby". Norma ukazała się 2 lutego 2001 roku, ma 7 stron, prowadzi ją KT 190 Biologii Gleby, ICS 13.080.99. Karta nie podaje daty wycofania (stan karty na 23.09.2026).

PRZEPIS SAM ZASTRZEGA, ŻE NORMA DOTYCZY GLEBY. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 roku (Dz.U. 2019 poz. 1311) wymienia w załączniku nr 12, pod pozycją 41 „Obecność bakterii chorobotwórczych z rodzaju Salmonella", dwie normy: PN-EN ISO 6579 oraz PN-Z-19000-1 — i przy drugiej dodaje w nawiasie: „wskazana normą metodyka dotyczy badania stanu sanitarnego gleby; do ewentualnego badania ścieków wymaga adaptacji". W kolumnie metod ta sama pozycja opisuje oznaczanie w czterech etapach: przednamnażanie w nieselektywnej pożywce płynnej; selektywne namnażanie w pożywce płynnej w 42 °C; wyodrębnienie charakterystycznych kolonii na selektywnym podłożu agarowym oraz selekcję szczepów na podłożu wskaźnikowym metodą zaszczepienia słupka i skosu; wreszcie potwierdzające badania biochemiczne na podłożach płynnych i identyfikację zestawami do szybkiej identyfikacji biochemicznej bakterii z rodziny Enterobacteriaceae. Akt dodaje, że oznaczanie wymaga stosunkowo długiego czasu, ale wiele etapów jest niezbędnych do izolacji i identyfikacji bakterii. Ten opis stoi w akcie, nie w karcie normy; czy odpowiada szczegółom PN-Z-19000-1, nie sprawdziliśmy.

CO POKAZUJE POMIAR. Kopia zakresów akredytacji, odczyt 23.09.2026. Normę PN-Z-19000-1 powołuje jedno laboratorium — AB 400 — w jednej pozycji: przedmiot badania „Gleba E", nazwa badania „Obecność Salmonella spp.". Całą rodzinę PN-Z-19000 (części 1 i 4) powołują dwa laboratoria w trzech pozycjach, wszystkie przy glebie: AB 400 przy Salmonelli i przy jajach pasożytów jelitowych, AB 583 przy żywych jajach pasożytów jelitowych, przedmiot „Gleba (piasek)". Ani jedno laboratorium nie powołuje tej normy przy ściekach. Dla porównania PN-EN ISO 6579-1 — według karty następczyni PN-EN ISO 6579:2003, czyli normy wymienionej w tej samej pozycji przepisu — powołuje 108 laboratoriów w 278 pozycjach (zapis numeru 6579-1, także ze spacją przy łączniku części, np. „PN-EN ISO 6579 -1:2017- 04"); razem z dawnymi zapisami numeru 6579 bez części — 119 laboratoriów i 310 pozycji. Zapisy ISO/TR 6579-3, innego dokumentu tej rodziny, do tych liczb nie wchodzą.

CZYM LABORATORIA BADAJĄ SALMONELLĘ W OSADACH I ŚCIEKACH. Pozycji, w których nazwa badania albo parametr dotyczy Salmonelli, a przedmiot badania to osady lub ścieki, jest 30, u 18 laboratoriów. PN-EN ISO 6579-1 stoi przy 12 z nich (9 laboratoriów), w tym przy 11 z uzupełnieniem A1:2020-09 zapisanym na sześć sposobów: „/A1:2020-09", „+A1:2020-09", „ +A1:2020-09" ze spacją przed plusem, „+ A1:2020-09" ze spacją po plusie, „/A1:2020- 09" ze spacją w dacie oraz „ +A1:2020-09 z wyłączeniem punktów 9.5.4; 9.5.6". PN-EN ISO 19250:2013-07 stoi przy 2 pozycjach (2 laboratoria). Przy pozostałych 16 pozycjach laboratoria powołują wyłącznie procedury własne. Norma glebowa nie stoi przy żadnej.

CZYM SĄ TE DWIE NORMY. Karta PN-EN ISO 6579-1:2017-04 podaje tytuł „Mikrobiologia łańcucha żywnościowego — Horyzontalna metoda wykrywania, oznaczania liczby i serotypowania Salmonella — Część 1: Wykrywanie Salmonella spp" i zakres: produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi i żywienia zwierząt, próbki środowiskowe z obszaru produkcji i obrotu żywności, próbki z etapu produkcji pierwotnej. Ta sama karta wymienia w polu „Zastępuje" PN-EN ISO 6579:2003 wraz ze zmianą A1:2007 i poprawką AC:2014-11 — rozporządzenie z 2019 roku powołuje „PN-EN ISO 6579" bez numeru części. Karta PN-EN ISO 19250:2013-07 podaje tytuł „Jakość wody — Wykrywanie Salmonella spp." i zakres: próbki wody. Żadna z tych dwóch kart nie wymienia wprost ani ścieków, ani osadów.

DLACZEGO TEN WPIS OPISUJE NORMĘ JEDNEGO LABORATORIUM. Wpisy w tym serwisie zwykle opisują normy powoływane przez wiele laboratoriów. Ta trafia tu, bo rozporządzenie wymienia ją przy Salmonelli i jednocześnie zastrzega, że dotyczy innej matrycy — a pomiar pokazuje, że laboratoria stosują ją wyłącznie przy glebie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (7 stron). Karta mówi o hodowli na podłożach namnażających i różnicująco-selektywnych oraz o potwierdzeniu biochemicznym lub/i serologicznym; opis czterech etapów pochodzi z rozporządzenia. Nazw podłoży, temperatur i czasów inkubacji ani masy próbki według tej normy nie podajemy.

Zasada metody

Według karty normy: obecność bakterii z rodzaju Salmonella w glebie stwierdza się hodowlą na podłożach namnażających i różnicująco-selektywnych, a wynik potwierdza identyfikacją biochemiczną lub/i serologiczną; metodę można stosować do wszystkich rodzajów gleby. Rozporządzenie (załącznik nr 12, pozycja 41) opisuje oznaczanie Salmonelli w czterech etapach: 1) przednamnażanie w nieselektywnej pożywce płynnej; 2) selektywne namnażanie w pożywce płynnej w 42 °C; 3) wyodrębnienie charakterystycznych kolonii na selektywnym podłożu agarowym oraz selekcja szczepów na podłożu wskaźnikowym (metoda zaszczepienia słupka i skosu); 4) potwierdzające badania biochemiczne na podłożach płynnych oraz identyfikacja zestawami do szybkiej identyfikacji biochemicznej bakterii z rodziny Enterobacteriaceae. Ten opis jest w akcie, nie w karcie normy. Nazw podłoży, temperatur i czasów według PN-Z-19000-1 NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ocena stanu sanitarnego gleby — wszystkie rodzaje gleby (karta)
• Ścieki — wyłącznie po adaptacji metodyki, co zastrzega samo rozporządzenie (załącznik nr 12, pozycja 41)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-19000-1:2001

Tytuł (PL)

Jakość gleby — Ocena stanu sanitarnego gleby — Wykrywanie bakterii z rodzaju Salmonella

Title (EN)

Soil quality — Evaluation of soil sanitary condition — Detection of Salmonella bacteria

Procedura krok po kroku

1. Przednamnażanie

   W nieselektywnej pożywce płynnej (rozporządzenie, etap 1).

2. Selektywne namnażanie

   W pożywce płynnej w 42 °C (rozporządzenie, etap 2).

3. Wyodrębnienie i selekcja

   Charakterystyczne kolonie na selektywnym podłożu agarowym; selekcja szczepów na podłożu wskaźnikowym metodą zaszczepienia słupka i skosu (rozporządzenie, etap 3).

4. Potwierdzenie

   Badania biochemiczne na podłożach płynnych i identyfikacja zestawami do szybkiej identyfikacji biochemicznej Enterobacteriaceae (rozporządzenie, etap 4); karta normy przewiduje identyfikację biochemiczną lub/i serologiczną.

5. Czego nie podajemy

   Etapy 1–4 opisuje rozporządzenie. Masy próbki, czasów inkubacji, temperatur innych niż 42 °C i nazw podłoży według PN-Z-19000-1 nie podajemy — tekstu normy nie mieliśmy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rozporządzenie nazywa bakterie z rodzaju Salmonella chorobotwórczymi (załącznik nr 12, pozycja 41). Według załącznika III dyrektywy 2000/54/WE (tekst skonsolidowany z 24.06.2020) Salmonella Typhi jest czynnikiem biologicznym grupy 3, a Salmonella Paratyphi A, B, C, Enteritidis, Typhimurium i pozostałe serotypy — grupy 2
• Środki ochrony dobiera się według grupy czynnika biologicznego i przepisów o czynnikach biologicznych w środowisku pracy — ten wpis ich nie przytacza

Najczęstsze pytania