⚗️ Rtęć w wodzie i ściekach — absorpcyjna spektrometria atomowa po redukcji chlorkiem cyny(II) albo borowodorkiem sodu, zakres 0,1–10 µg/l, wyższe stężenia po rozcieńczeniu; w zakresach akredytacji technika zimnych par (CVAAS); PN-EN 1483:2007 (norma wycofana, zastąpiona przez PN-EN ISO 12846:2012)

Fizykochemia PN-EN 1483

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN, w całości: „Podano dwie metody oznaczania rtęci: po redukcji chlorkiem cyny(II) lub po redukcji borowodorkiem sodu. Wybór metody zależy od posiadanego wyposażenia i matrycy. Obie metody są odpowiednie do oznaczania rtęci w wodzie, np. wodzie do spożycia, wodach podziemnych, powierzchniowych oraz ściekach, w zakresie stężeń od 0,1 mikrograma/l do 10 mikrogramów/l. Rozcieńczenie próbki umożliwia oznaczanie wyższych stężeń” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Opis NS-EN 1483:2007 w katalogu Standard Norge dodaje, że metoda z chlorkiem cyny(II) jest w rozdziale 4, a z borowodorkiem sodu — w rozdziale 5, wybór omawia rozdział 3, a niższe stężenia, od 0,001 do 5 µg/l, można oznaczać specjalnymi analizatorami rtęci albo atomową spektrometrią fluorescencyjną (EN 13506 albo ISO 17852). Tekstu normy (21 stron, wersja angielska) nie mieliśmy.

STATUS (stan kart na 13.10.2026). Karta PN-EN 1483:2007 (wersja angielska) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 12846:2012 - wersja angielska”: publikacja 22-05-2007, „Data wycofania: 21-07-2016”, 21 stron, grupa cenowa L, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, „Wprowadza: EN 1483:2007 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 1483:2000 - wersja polska”, ICS 13.060.50. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 1483” (13.10.2026) zwraca też wersję niemiecką PN-EN 1483:2007 (wycofaną i zastąpioną przez PN-EN ISO 12846:2012) oraz PN-EN 1483:2000 (wersja polska, wprowadzała EN 1483:1997 i ISO 5666-1:1983; wycofana i zastąpiona przez PN-EN 1483:2007 - wersja angielska); polskiej wersji wydania 2007 w wynikach nie ma. Następczyni, PN-EN ISO 12846:2012 (wersja angielska) „Jakość wody — Oznaczanie rtęci — Metoda absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) ze wzbogacaniem lub bez wzbogacania” (publikacja 15-06-2012, 18 stron, KT 121; „Wprowadza: EN ISO 12846:2012 [IDT], ISO 12846:2012 [IDT]”; „Zastępuje: PN-EN 12338:2001 - wersja polska, PN-EN 1483:2007 - wersja angielska, PN-EN 1483:2007 - wersja niemiecka”; poprawka Ap1:2016-07 zmieniła pole „Zastępuje” i przedmowę krajową), nie ma adnotacji o wycofaniu; jej pole „Zakres” mówi o dwóch metodach oznaczania rtęci w wodzie do spożycia, powierzchniowej, podziemnej, deszczowej i w ściekach po odpowiedniej wstępnej mineralizacji — z etapem wzbogacania przez amalgamację rtęci z adsorbentem (np. złoto/platyna) i bez tego etapu. Według katalogu Standard Norge (13.10.2026) NS-EN 1483:2007 ma status „Withdrawn” z datą 1 lipca 2012 r. i odesłaniem do NS-EN ISO 12846:2012.

W PRZEPISACH. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748; w bazie ELI Sejmu status „obowiązujący”, wejście w życie 24.06.2026): załącznik nr 1, część B, lp. 27 — rtęć, wartość parametryczna 1,0 µg/l; załącznik nr 4, część B — metoda musi umożliwiać zmierzenie stężeń równych wartości parametrycznej przy granicy oznaczalności w wysokości 30 % lub mniej wartości parametrycznej (dla rtęci — 0,3 µg/l), a niepewność pomiaru dla rtęci (lp. 40) wynosi 30 % wartości parametrycznej; normy dla rtęci rozporządzenie nie wskazuje. Rozporządzenie o wprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2019 poz. 1311, status „obowiązujący”), załącznik nr 12, lp. 50 „Rtęć”: metoda absorpcyjnej spektrofotometrii atomowej — PN-EN ISO 12846 (wykrywalność 0,1 stężenia dopuszczalnego w miejscu pobierania próbek, dokładność i precyzja ± 30 % przy stężeniu równym wykrywalności) i spektroskopia fluorescencyjna — PN-EN ISO 17852; tej normy tam nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z serwera produkcyjnego, odświeżona 12.10.2026). Zapis „EN 1483” (bez członu ISO — PN-EN ISO 1483 to norma o wkrętach) stoi w 10 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 12–13.10.2026; wydania od 04.09.2025 — AB 935 — do 23.07.2026 — AB 649) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 649 — woda i osobno ścieki, AB 935 — woda i ścieki oraz osobno odpady); przeszukanie wszystkich pobranych dokumentów PCA nie dało laboratoriów spoza kopii bazy, żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą, w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci, zawsze z rokiem 2007: „PN-EN 1483:2007” — AB 682, AB 877 (obok PN-EN 13211+AC:2006), AB 935 (przy odpadach obok PN-EN 12457-2:2006); „PN-EN 1483:2007 Rozdział 4” — AB 487; „PN-EN 1483: 2007 pkt. 4” — AB 603; „PN-EN 1483:2007 z wyłączeniem pkt. 4.1; 4.2; 4.4; 4.6” — AB 649. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 1483”) pokazuje wszystkie 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 13.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: woda do spożycia przez ludzi — AB 487; woda, woda do spożycia przez ludzi — AB 603, AB 649 (osobno ścieki), AB 682; woda, ścieki — AB 935 (osobno odpady: stężenie rtęci w mg/l razem z PN-EN 12457-2:2006 i zawartość rtęci z obliczeń); gazy odlotowe — AB 877 (pobieranie próbek do oznaczania rtęci ogólnej i emisja rtęci ogólnej z obliczeń, razem z PN-EN 13211+AC:2006). Technika: absorpcyjna spektrometria atomowa z generowaniem zimnych par (CVAAS) — AB 487, AB 603, AB 649, AB 682, AB 935; AB 877 techniki w tej pozycji nie podaje. Zakresy: 0,3–3,0 µg/l — AB 487; 0,30–5,00 µg/l — AB 603; 0,3–2 µg/l (woda) i 0,0003–0,2 mg/l (ścieki) — AB 649; 0,0003–0,002 mg/l — AB 682; 0,0015–1 mg/l (woda, ścieki) i 0,0010–1 mg/l (odpady) — AB 935.

OBOK TEJ NORMY. W pozycjach z tą normą: PN-EN 13211+AC:2006 — AB 877; PN-EN 12457-2:2006 — AB 935 przy odpadach. W innych pozycjach tych samych laboratoriów: rtęć w wodzie i ściekach według PN-EN ISO 12846:2012 (0,04–50 µg/l) — AB 935; procedura własna PB-021 (absorpcyjna spektrometria atomowa z techniką amalgamacji, 0,0003–0,0020 mg/l) — AB 682; procedura własna PB/LC/06 (HG-ICP-OES; woda 0,2–60 µg/l, ścieki 0,0002–0,07 mg/l) — AB 649. Rtęć w wodzie i ściekach oznacza w kopii bazy 111 laboratoriów (pozycje z rtęcią w opisie badania lub parametrach i z wodą albo ściekami w przedmiocie, bez osadów, gleb, odpadów, powietrza, gazów, pasz, żywności, kosmetyków, nawozów i materiału biologicznego): PN-EN ISO 12846 powołuje 44, PN-EN ISO 17852 — 27, PN-EN ISO 17294-2 — 16, PN-EN ISO 11885 — 14, tę normę — 5, metodę EPA 7473 — 3, PN-EN 12338 (zastąpioną według karty PN-EN ISO 12846) — AB 539; pozostałe dokumenty to głównie procedury własne. Oznaczanie według PN-EN ISO 12846, PN-EN ISO 17852 i PN-EN 13211 opisują osobne wpisy Bazy Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 21.07.2016 i zastąpiona przez PN-EN ISO 12846:2012; AB 935 ma dla wody i ścieków obie normy, w różnych zakresach (ta norma 0,0015–1 mg/l, PN-EN ISO 12846 0,04–50 µg/l) — w sprawozdaniu trzeba sprawdzić, według której podano wynik. Drugie — wariant: rozdział 4 to redukcja chlorkiem cyny(II), rozdział 5 — borowodorkiem sodu; AB 487 i AB 603 zawężają powołanie do rozdziału albo punktu 4, AB 649 wyłącza punkty 4.1, 4.2, 4.4 i 4.6 (ich treści nie znamy), pozostałe wariantu nie wskazują. Trzecie — zakres i jednostki: karta podaje 0,1–10 µg/l, a wyższe stężenia po rozcieńczeniu; górne granice AB 649 (0,2 mg/l, czyli 200 µg/l) i AB 935 (1 mg/l) leżą powyżej 10 µg/l, a zakres AB 935 zaczyna się od 0,0015 mg/l, czyli 1,5 µg/l — powyżej wartości parametrycznej 1,0 µg/l dla wody do spożycia (AB 935 nie wymienia przy tej normie wody do spożycia); laboratoria podają zakresy w µg/l albo mg/l (1 mg/l = 1000 µg/l). Czwarte — przedmiot: karta mówi o wodzie i ściekach, a AB 877 powołuje normę przy gazach odlotowych (z PN-EN 13211), AB 935 — przy odpadach (z PN-EN 12457-2). Piąte — przepisy: dla rtęci w ściekach rozporządzenie wymienia PN-EN ISO 12846 i PN-EN ISO 17852, nie tę normę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy stężeń chlorku cyny(II) i borowodorku sodu, konserwacji i mineralizacji próbki, budowy układu pomiarowego, długości fali, kalibracji, substancji przeszkadzających ani precyzji; nie znamy treści punktów 4.1, 4.2, 4.4 i 4.6. Treści procedur PB-021 i PB/LC/06 nie czytaliśmy.

Zasada metody

Rtęć w wodzie oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową po redukcji chlorkiem cyny(II) (rozdział 4) albo borowodorkiem sodu (rozdział 5); wybór metody zależy od wyposażenia i matrycy, a zakres 0,1–10 µg/l można rozszerzyć w górę rozcieńczeniem próbki (karta PKN, opis w katalogu Standard Norge); w zakresach akredytacji — technika zimnych par (CVAAS). Stężeń odczynników i warunków NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Woda do spożycia, podziemna, powierzchniowa i ścieki — rtęć w zakresie 0,1–10 µg/l, wyższe stężenia po rozcieńczeniu (karta PKN; wycofana norma w aktualnych zakresach akredytacji 6 laboratoriów)
• Kontrola wody do spożycia — wartość parametryczna rtęci 1,0 µg/l, granica oznaczalności ≤ 0,3 µg/l, niepewność 30 % wartości parametrycznej (Dz.U. 2026 poz. 748)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1483:2007

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie rtęci — Metoda z zastosowaniem atomowej spektrometrii absorpcyjnej

Title (EN)

Water quality — Determination of mercury — Method using atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Woda do spożycia, podziemna, powierzchniowa albo ścieki (karta PKN); konserwacji NIE PODAJEMY. PN-EN 1483:2007 wycofana 21-07-2016 i zastąpiona przez PN-EN ISO 12846:2012 (stan kart na 13.10.2026).

2. Redukcja

   Chlorkiem cyny(II) (rozdział 4) albo borowodorkiem sodu (rozdział 5); wybór według wyposażenia i matrycy (karta PKN, Standard Norge).

3. Pomiar

   Absorpcyjna spektrometria atomowa, w zakresach akredytacji technika zimnych par (CVAAS); zakres 0,1–10 µg/l, wyższe stężenia po rozcieńczeniu (karta PKN).

4. Wynik

   Stężenie rtęci w µg/l albo mg/l (zakresy akredytacji); w sprawozdaniu wariant metody (rozdział 4 albo 5).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rtęć i jej związki, chlorek cyny(II), borowodorek sodu — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego i karty charakterystyki substancji
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 12846:2012; dla rtęci w ściekach rozporządzenie (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. 12) wymienia PN-EN ISO 12846 i PN-EN ISO 17852

Najczęstsze pytania