🌿 Pary rtęci w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na hopkalicie, wymywanie kwasem azotowym(V), absorpcyjna spektrometria atomowa techniką zimnych par (CVAAS); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy około 0,003 mg/m³, NDS 0,02 mg/m³ dla rtęci, jej par i związków nieorganicznych (jako Hg), notacja „skóra”; PN-Z-04332:2006

Środowisko PN-Z-04332

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par rtęci na hopkalicie, wymywaniu zatrzymanego związku kwasem azotowym(V) i oznaczaniu w otrzymanym roztworze metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z zastosowaniem techniki zimnych par. Najmniejsze stężenie rtęci, jakie można oznaczyć tą metodą wynosi około 0,003 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (6 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Rtęć (pary) – nr 3(25) 2000”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 486: „Rtęć [7439-97-6], pary i jej związki nieorganiczne – w przeliczeniu na Hg” — NDS 0,02 mg/m³, bez NDSCh, notacja „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, około 0,003 mg/m³, to około 15 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04332:2006 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 04-04-2006, 6 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04040:1972, PN-Z-04133-01:1981”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04332” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę; pod hasłem „rtęci” — także wycofane PN-Z-04040:1972 i PN-Z-04133-01:1981 (obie „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04332:2006”) oraz PN-Z-04133-06:1990 (pary rtęci w powietrzu atmosferycznym). Zastąpionych norm PN-Z-04040 i PN-Z-04133-01 nie powołuje w kopii bazy żadne laboratorium.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04332 stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.09.2025 do 16.06.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04332:2006”; AB 418 — obok procedury PB-211/12.2024 wyd. I z 02.12.2024 r., AB 875 — obok Procedury Badawczej PB 366 wydanie 6 z 02.05.2022 r., AB 869 — obok „Metodyki OSHA Technical Center Salt Lake City nr ID-145, grudzień 1989”. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04332”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 418 i AB 875 — próbki pobrane na rurki sorpcyjne (z sorbentem) i na filtr, AB 869 — na rurki z sorbentem i na filtry, AB 935 — bez dopisku. Wielkość: u AB 418, AB 869 i AB 875 — rtęć, jej pary i związki nieorganiczne w przeliczeniu na Hg (jak pozycja wykazu NDS), u AB 935 — „rtęć i jej pary”. Zakresy w mg/m³: 0,00125–0,6 (AB 935), 0,0019–0,050 (AB 418), 0,002–1 (AB 875); AB 869 — 0,025–6,0 µg w próbce. Technika: absorpcyjna spektrometria atomowa z generowaniem zimnych par (CVAAS) — wszystkie 4 laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — co obejmuje norma: tytuł i karta mówią o parach rtęci zatrzymywanych na hopkalicie, a NDS — o rtęci, jej parach i związkach nieorganicznych; trzy laboratoria pobierają też na filtr i podają związki nieorganiczne — czy norma obejmuje frakcję na filtrze, z karty nie wynika; sprawozdanie powinno mówić, co pobrano. Drugie — granica oznaczalności: według karty około 0,003 mg/m³; AB 875 (0,002), AB 418 (0,0019) i AB 935 (0,00125) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — dokumenty obok: AB 869 stosuje normę razem z metodyką OSHA ID-145, a AB 418 i AB 875 — z procedurami własnymi; ich treści nie porównywaliśmy z normą. Czwarte — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy hopkalitu, objętości ani strumienia pobierania powietrza, stężenia i objętości kwasu azotowego, warunków techniki zimnych par, długości fali ani obliczeń.

Zasada metody

Pary rtęci z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na hopkalicie, wymywa kwasem azotowym(V), a rtęć w roztworze oznacza absorpcyjną spektrometrią atomową techniką zimnych par (karta PKN); wynik porównuje się z NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Hg. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — około 0,003 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — pary rtęci (w zakresach trzech laboratoriów także związki nieorganiczne na filtrze) — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Hg, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 486 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04332:2006

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie par rtęci na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej techniką zimnych par

Title (EN)

Air purity protection — Determination of mercury vapour at workplaces by cold vapour atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par rtęci na hopkalicie (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

2. Wymywanie

   Kwasem azotowym(V) (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

3. Pomiar

   Absorpcyjna spektrometria atomowa techniką zimnych par (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie rtęci w mg/m³; porównanie z NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Hg (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie około 0,003 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rtęć i jej związki — notacja „skóra” w wykazie NDS; kwas azotowy(V) pod wyciągiem; odpady z rtęcią oddzielnie
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta opisuje pary rtęci na hopkalicie, a NDS obejmuje też związki nieorganiczne; dolna granica poniżej około 0,003 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania