🌿 Oznaczanie rtęci w roztworach po roztwarzaniu osadów ściekowych, uzdatnionych bioodpadów i gleby wodą królewską (EN 16174) lub kwasem azotowym (EN 16173) — rtęć jedno- i dwuwartościową redukuje się chlorkiem cyny(II) (zalecanym) lub borowodorkiem sodu do rtęci elementarnej, wydmuchuje gazem nośnym w układzie zamkniętym do kuwety spektrometru i mierzy absorbancję przy 253,7 nm względem krzywej kalibracyjnej; dolna granica zakresu roboczego 0,03 mg/kg suchej masy, PN-EN 16175-1

Środowisko PN-EN 16175-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 16175-1:2017 (tekst angielski EN 16175-1:2016): od przedmowy europejskiej przez wprowadzenie z tabelą 1 i rozdziały 1–5 do punktu 6.2 (spektrometr absorpcji atomowej) na stronie 7. Poza próbką zostaje dalsza aparatura, postępowanie, kalibracja, obliczenia, precyzja, sprawozdanie i załącznik A z wynikami walidacji.

WEDŁUG TEKSTU EN 16175-1:2016. Normę przygotował CEN/TC 444 „Metody badań do charakterystyki środowiskowej matryc stałych”, którego sekretariat prowadzi NEN; krajowe wdrożenia miały nastąpić najpóźniej w kwietniu 2017 r.; dokument zastąpił CEN/TS 16175-1:2013, a poprzednie wydanie powstało w ramach mandatu M/330 Komisji Europejskiej (normy pobierania i analizy dla osadów, uzdatnionych bioodpadów i gleby). EN 16175 „Osady ściekowe, uzdatnione bioodpady i gleba — Oznaczanie rtęci” ma dwie części: 1 — CV-AAS, 2 — fluorescencyjna spektrometria atomowa z techniką zimnych par (CV-AFS). Tabela 1 (walidacja, wyniki w załączniku A): osady — osad komunalny, bioodpady — kompost, gleba — gleba; ostrzeżenie o praktyce laboratoryjnej i odpowiedzialności użytkownika za BHP; badania powinien wykonywać przeszkolony personel. Zakres (1): oznaczanie rtęci w roztworach osadów, uzdatnionych bioodpadów i gleby po roztwarzaniu wodą królewską lub kwasem azotowym według EN 16173 lub EN 16174, metodą CV-AAS; dolna granica zakresu roboczego 0,03 mg/kg (w przeliczeniu na suchą masę). Powołania (2): EN 15934, EN 16173, EN 16174, EN ISO 3696. Zasada (3): rtęć jedno- i dwuwartościową redukuje się do postaci elementarnej chlorkiem cyny(II) albo borowodorkiem sodu w środowisku kwaśnym, wydmuchuje z roztworu w układzie zamkniętym, a para rtęci w postaci gazu atomowego przechodzi przez kuwetę w biegu wiązki spektrometru; mierzy się absorbancję przy 253,7 nm, a stężenia oblicza z krzywej kalibracyjnej; według uwagi matrycę roztworu tworzą głównie kwasy z roztwarzania, a chlorek cyny(II) jest zalecany, bo borowodorek sodu redukuje do postaci elementarnej wiele pierwiastków obecnych w ekstraktach gleb, osadów i odpadów, co w pewnych okolicznościach może wywołać problemy matrycowe — choć nadal można go stosować; zakres 1–10 µg/l w roztworze, odpowiadający 0,03–0,3 µg/g przy naważce 3,0 g, oznacza się bezpośrednio, wyższe stężenia po rozcieńczeniu, a czułość można zwiększyć techniką amalgamacji. Zakłócenia (4): próbki roztwarza się silnymi kwasami utleniającymi, więc nie ma zakłóceń od substancji organicznych pochłaniających w UV w fazie gazowej ani od związków rtęci, których nie da się w pełni zredukować samym chlorkiem cyny(II); zakłócenia od innych pierwiastków zależą od ich stężeń — przekroczenie wartości z tabeli 2 może dawać ujemne obciążenie: Cu(II) 500 mg/l, Ni(II) 500 mg/l, Ag(I) 1 mg/l w roztworze badanym; metale ciężkie zakłócają mniej przy chlorku cyny(II) niż przy borowodorku, a w układach przepływowych zakłócenia mogą być mniejsze niż w tabeli 2. Odczynniki (5): czystość odpowiednia do oznaczeń śladowych i ultraśladowych — rtęć i substancje przeszkadzające w odczynnikach i wodzie powinny być pomijalne wobec najmniejszego oznaczanego stężenia; woda klasy 2; gaz nośny argon lub azot ≥ 99,99 %; HCl 12 mol/l i HNO3 15 mol/l — każdy z jednej partii przez całą procedurę; rozcieńczony HNO3 (10 ml w 1000 ml); HNO3 2 mol/l do płukania szkła; rozcieńczona woda królewska (21 ml HCl i 7 ml HNO3 w 1000 ml); chlorek cyny(II) 100 g/l (10 g SnCl2·2H2O w 30 ml HCl, do 100 ml; ślepą wartość można obniżyć przedmuchaniem azotem 30 min; przygotowywany w dniu użycia; w układach przepływowych np. 0,5 g/100 ml); borowodorek sodu 30 g/l w roztworze NaOH (w układach przepływowych np. 3 g/l, świeży); roztwór podstawowy rtęci (1000 ± 2) mg/l (trwały co najmniej rok); roztwory wzorcowe 100 mg/l (miesiąc), 1 mg/l (7 dni) i 100 µg/l (w dniu użycia), każdy z 10 ml HNO3 w 100 ml. Aparatura (6): szkło oczyszczone do oznaczeń śladowych, np. co najmniej 6 h w HNO3 2 mol/l (wymienianym co tydzień), potem płukanie wodą; spektrometr absorpcji atomowej z układem generowania zimnych par i kuwetą kwarcową lub szklaną, najlepiej z lampą bezelektrodową (większe i stabilniejsze natężenie) albo z lampą z katodą wnękową; zaleca się korekcję tła.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 16175-1”, 03.10.2026) jest jeden wynik: PN-EN 16175-1:2017-02 (wersja angielska, „Wprowadza: EN 16175-1:2016 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 16175-1:2016 ma status „Published”, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu normy).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 16175-1 stoi w 7 rekordach u 3 laboratoriów: AB 213 (2), AB 216, AB 680 (4). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 05.11.2025 do 17.04.2026) numer stoi w 7 wierszach — 4 u AB 680, 2 u AB 213 i 1 u AB 216; w każdym z trzech dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). Postać „PN-EN 16175-1:2017-02” u wszystkich — u AB 213 razem z PN-EN 16174:2012 (roztwarzanie wodą królewską), u AB 216 razem z PN-EN ISO 54321:2021-07. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 16175-1”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Cecha u wszystkich: zawartość rtęci, metoda CVAAS. AB 680: gleba (0,013–3,3) mg/kg; środki poprawiające właściwości gleby, osady ściekowe oraz odpady o kodach 19 05 03 i 19 05 99 — każde (0,013–33) mg/kg. AB 213: kompost, biomasa, stabilizat, osad ściekowy (0,05–25,0) mg/kg; środki wspomagające uprawę roślin — polepszacze gleby i podłoża do upraw (0,05–3,0) mg/kg. AB 216: osady ściekowe (0,1–50) mg/kg.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy roztworze: norma dotyczy roztworów po roztwarzaniu według EN 16173 lub EN 16174 (1) — sama nie opisuje mineralizacji. Przy zakresie: dolna granica zakresu roboczego to 0,03 mg/kg suchej masy (1) — dolna granica AB 680 (0,013 mg/kg) leży poniżej; bezpośrednio oznacza się 1–10 µg/l (0,03–0,3 mg/kg przy 3 g), wyżej po rozcieńczeniu (3). Przy matrycy: zakres to osady, uzdatnione bioodpady i gleba (1) — odpadów (AB 680) w nim nie ma. Przy reduktorze: chlorek cyny(II) zalecany, bo borowodorek sodu redukuje wiele innych pierwiastków (3, 4). Przy zakłóceniach: Cu i Ni powyżej 500 mg/l, Ag powyżej 1 mg/l w roztworze dają wynik zaniżony (4, tabela 2). Przy odczynnikach: jedna partia HCl i HNO3, chlorek cyny(II) i najbardziej rozcieńczony wzorzec w dniu użycia (5). Przy szkle: co najmniej 6 h w HNO3 2 mol/l (6.1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Postępowania, kalibracji, obliczeń, danych precyzji ani wyników walidacji (załącznik A) nie czytaliśmy. Nie podajemy dopuszczalnych zawartości rtęci w osadach, kompostach ani glebie.

Zasada metody

W roztworze po roztwarzaniu osadu, bioodpadu lub gleby wodą królewską albo kwasem azotowym rtęć jedno- i dwuwartościową redukuje się w środowisku kwaśnym chlorkiem cyny(II) (zalecanym) lub borowodorkiem sodu do rtęci elementarnej. Gaz nośny (argon lub azot) wydmuchuje parę rtęci w układzie zamkniętym do kwarcowej lub szklanej kuwety w biegu wiązki spektrometru absorpcji atomowej; absorbancję przy 253,7 nm przelicza się na stężenie z krzywej kalibracyjnej, a wynik podaje w mg/kg suchej masy.

Zastosowania

• Rtęć w osadach ściekowych, uzdatnionych bioodpadach i glebie po roztwarzaniu według EN 16173 lub EN 16174 — od 0,03 mg/kg s.m. (1)
• Walidacja: osad komunalny, kompost, gleba (tabela 1)
• Gleba, osady ściekowe, kompost, stabilizat, polepszacze gleby, podłoża do upraw i odpady — pozycje w zakresach akredytacji 3 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 16175-1:2017-02

Tytuł (PL)

Osady ściekowe, uzdatnione bioodpady oraz gleba — Oznaczanie zawartości rtęci — Część 1: Atomowa spektrometria absorpcyjna, technika zimnych par (CV-AAS)

Title (EN)

Sludge, treated biowaste and soil — Determination of mercury — Part 1: Cold-vapour atomic absorption spectrometry (CV-AAS)

Procedura krok po kroku

1. Roztwór próbki

   Roztwarzanie według EN 16173 (HNO3) lub EN 16174 (woda królewska), sucha masa według EN 15934 (1, 2). PN-EN 16175-1:2017-02 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Odczynniki i wzorce

   Chlorek cyny(II) i wzorzec 100 µg/l świeże w dniu użycia; szkło po kąpieli w HNO3 (5, 6.1).

3. Redukcja i wydmuchiwanie

   SnCl2 (lub NaBH4) w środowisku kwaśnym, gaz nośny w układzie zamkniętym (3).

4. Pomiar

   Absorbancja przy 253,7 nm; 1–10 µg/l bezpośrednio, wyższe po rozcieńczeniu (3).

5. Wynik

   Z krzywej kalibracyjnej, w mg/kg suchej masy; kontrola zakłóceń Cu, Ni, Ag (3, 4).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie omawia wszystkich zagadnień bezpieczeństwa — BHP ustala użytkownik; badania wykonuje przeszkolony personel (wprowadzenie)
• Rtęć i jej pary są toksyczne — układ zamknięty, wentylacja

Najczęstsze pytania