🔩 Wykrywanie rozwarstwień (nieciągłości w ściance, w przybliżeniu równoległych do powierzchni rury) w rurach stalowych bez szwu i spawanych (bez rur spawanych łukiem krytym SAW) — automatyczne badanie ultradźwiękowe techniką echa z wiązką prostopadłą do powierzchni, częstotliwość 2–10 MHz, przetworniki (lub apertury głowic mozaikowych) najlepiej do 25 mm, na całym obwodzie, w strefie przy spoinie albo na końcach rur; rury podejrzane wymiaruje się ręcznie według załącznika A, PN-EN ISO 10893-8

Materiały i NDT PN-EN ISO 10893-8

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 10893-8:2011, w całości: „Określono wymagania dotyczące automatycznego ultradźwiękowego wykrycia rozwarstwień w rurach stalowych bez szwu i spawanych, z wyłączeniem rur spawanych łukiem krytym (SAW), w obszarach przyległych do spoiny w rurach spawanych oraz końcach rur bez szwu i spawanych. Określono wymagania ogólne, metodę badania, kalibrację i sprawdzanie oraz raport z badań”. Zakres z karty zmiany PN-EN ISO 10893-8:2011/A1:2020-12: „Zmiana kryteriów akceptacji”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 10893-8:2011 od okładki do początku punktu 5.2 (badanie całego obwodu — do zdania odsyłającego do tablicy 1, strona 3); tablicy 1, dalszej części rozdziału 5, rozdziałów 6–9 (rura odniesienia i wymiary wzorców, kalibracja i sprawdzanie, akceptacja i postępowanie z rurami podejrzanymi, sprawozdanie) ani normatywnego załącznika A (ręczne wymiarowanie rozwarstwień) nie mamy. Próbka zmiany ISO 10893-8:2011/Amd 1:2020 obejmuje całą zmianę (jedna strona po przedmowie): w punkcie 8.1.2 drugie zdanie „If after two consecutive retests all signals are lower than the trigger/alarm level, the tube shall be deemed to have passed this test otherwise the tube shall be designated as suspect” zastąpiono zdaniem „If after one retest all signals are lower than the trigger/alarm level, the tube shall be deemed to have passed this test otherwise the tube shall be designated as suspect” — rurę uznaje się za dobrą, gdy po jednym badaniu ponownym wszystkie sygnały są poniżej progu wyzwalania/alarmu, inaczej oznacza się ją jako podejrzaną; pierwszego zdania punktu 8.1.2 nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10893-8:2011 (przedmowa, rozdziały 1–5.2). Normę przygotował ISO/TC 17/SC 19 (warunki dostawy rur stalowych do zastosowań ciśnieniowych). Wydanie pierwsze zastąpiło ISO 10124:1994, ISO 11496:1993 i ISO 13663:1995. Seria ISO 10893 (badania nieniszczące rur stalowych) ma 12 części — m.in. część 9: wykrywanie rozwarstwień w taśmie lub blasze do produkcji rur spawanych, część 10: badanie ultradźwiękowe całego obwodu w celu wykrycia nieciągłości wzdłużnych i poprzecznych, część 11: badanie ultradźwiękowe spoiny, część 12: pomiar grubości. Zakres (rozdział 1): wymagania dla automatycznego badania ultradźwiękowego w celu wykrycia rozwarstwień a) w korpusie rury (badanie całego obwodu) rur bez szwu i spawanych, z wyjątkiem spawanych łukiem krytym (SAW), albo b) w strefie przylegającej do spoiny rur spawanych, oraz opcjonalnie c) na końcach rur bez szwu i spawanych (cały obwód); norma może też mieć zastosowanie do badania kształtowników zamkniętych okrągłych; uwaga: dla rur spawanych alternatywną metodą jest wykrywanie rozwarstwień w taśmie lub blasze przed formowaniem (ISO 10893-9). Powołania: ISO 5577 (słownik UT), ISO 9712 (kwalifikacja personelu), ISO 10893-6 i ISO 10893-7 (radiografia spoiny), ISO 11484 (system kwalifikacji personelu NDT u pracodawcy). Definicje (rozdział 3): wzorzec odniesienia — do kalibracji aparatury (np. otwory wiercone, nacięcia, wgłębienia); rura odniesienia — rura lub odcinek z wzorcami (obejmuje też próbkę odniesienia: segment rury, blachy albo taśmy); rozwarstwienie — nieciągłość w grubości ścianki, zwykle równoległa do powierzchni rury, której rozległość można obliczyć z obrysu jej pola na powierzchni zewnętrznej; rura bez szwu i spawana; producent; uzgodnienie — ustalenie między producentem a nabywcą przy zapytaniu i zamówieniu. Wymagania ogólne (rozdział 4): badanie po zakończeniu wszystkich podstawowych operacji produkcyjnych (walcowanie, obróbka cieplna, kształtowanie na zimno i na gorąco, kalibrowanie, prostowanie), jeżeli norma wyrobu lub uzgodnienie nie stanowią inaczej; rury dostatecznie proste, powierzchnie dostatecznie wolne od zanieczyszczeń; badanie wykonują przeszkoleni operatorzy z kwalifikacją według ISO 9712, ISO 11484 lub równoważną, nadzorowani przez kompetentny personel wyznaczony przez producenta; inspekcja strony trzeciej — po uzgodnieniu; upoważnienie do pracy według pisemnej procedury, czynności NDT zatwierdza osoba z poziomem 3 uznana przez pracodawcę. Metoda (5.1): według normy wyrobu — technika echa impulsowego według 5.2 albo 5.3 i/lub 5.4, ultradźwięki wprowadzane prostopadle do powierzchni rury; przy badaniu według 5.2 lub 5.3 prędkość względna nie może się zmieniać o więcej niż ± 10 %; przy wyznaczaniu rozległości obszaru podejrzanego sąsiednie obszary oddalone o mniej niż mniejsza z krótszych osi dwóch rozwarstwień traktuje się jako jedno rozwarstwienie; krótkie odcinki na obu końcach mogą pozostać niezbadane — postępuje się z nimi według normy wyrobu (zob. 5.4); częstotliwość badania od 2 MHz do 10 MHz; zalecana największa szerokość przetwornika (albo aktywnej apertury głowicy mozaikowej) — 25 mm w dowolnym kierunku, większe przetworniki dopuszcza się, jeżeli wykrywają przyjęty wzorzec (na żądanie trzeba to wykazać); aparatura musi klasyfikować rury jako dobre albo podejrzane automatycznym progiem wyzwalania/alarmu połączonym ze znakowaniem i/lub sortowaniem; badanie ręczne — według załącznika A; uwaga: przy ściankach cieńszych niż 5 mm, gdzie wykrywanie i wymiarowanie rozwarstwień tą metodą bywa trudne, producent i nabywca mogą uzgodnić inną metodę. Badanie całego obwodu (5.2): rurę i zespół przetworników przesuwa się względem siebie tak, by przeszukać powierzchnię i wykryć rozwarstwienia o wielkości równej lub większej od najmniejszej wielkości rozwarstwienia Bmin, o wymiarze obwodowym Cmin obliczonym według tablicy 1 — tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 10893-8:2011 w wersji angielskiej (publikacja 21-07-2011, 13 stron, grupa cenowa G) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Hutnictwa, KT 123 Badań Własności Metali, ICS 77.140.75, 23.040.10, 77.040.20, „Wprowadza: EN ISO 10893-8:2011 [IDT], ISO 10893-8:2011 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 10246-14:2001, PN-EN 10246-16:2002, PN-EN 10246-17:2002 – wersje polskie”, „Elementy dodatkowe: PN-EN ISO 10893-8:2011/A1:2020-12E”. Karta zmiany PN-EN ISO 10893-8:2011/A1:2020-12 w wersji angielskiej (publikacja 07-12-2020, 12 stron) nie ma nagłówka „Wycofana”, „Wprowadza: EN ISO 10893-8:2011/A1:2020 [IDT], ISO 10893-8:2011/Amd 1:2020 [IDT]”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 10893-8” (02.10.2026) pokazuje tylko te dwie pozycje.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 10893-8 stoi w 8 rekordach u 8 laboratoriów: AB 313, AB 608, AB 1425, AB 1623, AB 1827, AB 1898, AB 1900, AB 1919. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 27.12.2024 do 25.08.2026): „PN-EN ISO 10893-8:2011” bez zmiany — AB 313, AB 1425; z dopisaną zmianą „PN-EN ISO 10893-8:2011/A1:2020-12” — AB 1623, AB 1827, AB 1898; z ograniczeniem do załącznika A (ręczne wymiarowanie) — AB 608 („Annex A”, bez roku), AB 1827 („Anex A”), AB 1900 („Annex A”), AB 1919 („Załącznik A”). Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 10893-8” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów i 8 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Rury stalowe, rury bez szwu i spawane, stalowe hutnicze wyroby rurowe — „nieciągłości wewnętrzne, metoda ultradźwiękowa” (większość), „rozwarstwienia, metoda ultradźwiękowa” (AB 1623). Obok PN-EN ISO 10893-9 (rozwarstwienia w taśmie i blasze; AB 1425, AB 1623, AB 1827), PN-EN ISO 10893-11 (AB 1623, AB 1827, AB 1898), PN-EN ISO 10893-10 (AB 1827, AB 1898); u siedmiu z ośmiu także PN-EN 10160 (wyroby płaskie), u sześciu pomiar grubości PN-EN ISO 16809.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zakresie: badanie z załącznika A to ręczne wymiarowanie rozwarstwień w rurach podejrzanych, a nie automatyczne badanie całej rury — laboratorium z akredytacją tylko na załącznik A nie wykonuje badania według 5.2–5.4. Przy kryteriach: według wydania 2011 bez zmiany rura przechodzi badanie ponowne dopiero po dwóch kolejnych badaniach ponownych z sygnałami poniżej progu, według zmiany A1:2020 — po jednym; powołanie samego wydania 2011 (np. AB 313, AB 1425) odsyła do pierwszej zasady. Przy prędkości: zmiana prędkości względnej o więcej niż ± 10 % psuje pokrycie powierzchni. Przy ocenie: sąsiednie obszary podejrzane bliżej siebie niż mniejsza z krótszych osi rozwarstwień liczy się jako jedno rozwarstwienie — rozdzielenie ich zaniża rozległość. Przy końcach: niezbadane odcinki końcowe trzeba objąć badaniem według 5.4 albo normy wyrobu. Przy cienkich ściankach: poniżej 5 mm wykrywanie i wymiarowanie bywa trudne — warto uzgodnić inną metodę. Przy rurach SAW: badanie całego obwodu według 5.2 ich nie obejmuje. Przy aparaturze: przetwornik szerszy niż 25 mm wymaga wykazania wykrywalności wzorca.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy tablicy 1 (Bmin i Cmin), dalszej części punktu 5.2 ani punktów 5.3–5.4, rozdziału 6 (rura odniesienia, wymiary i sprawdzanie wzorców), rozdziału 7 (kalibracja i sprawdzanie aparatury), rozdziału 8 (akceptacja, postępowanie z rurami podejrzanymi), rozdziału 9 (sprawozdanie) ani załącznika A — nie podajemy więc najmniejszych wykrywanych rozwarstwień, wzorców ani kryteriów akceptacji poza zdaniem punktu 8.1.2 zmienionym przez A1:2020.

Zasada metody

Ultradźwięki wprowadza się prostopadle do powierzchni rury techniką echa impulsowego (2–10 MHz); rurę i zespół przetworników przesuwa się względem siebie ze stałą prędkością (± 10 %), przeszukując cały obwód, strefę przy spoinie albo końce rury; echo od nieciągłości równoległej do powierzchni przekraczające automatyczny próg alarmowy oznacza rurę jako podejrzaną, a rozległość rozwarstwienia ustala się następnie ręcznie według załącznika A.

Zastosowania

• Rury stalowe bez szwu i spawane (bez SAW), w tym do zastosowań ciśnieniowych — rozwarstwienia w ściance, 8 laboratoriów
• Strefa przylegająca do spoiny rur spawanych i końce rur
• Ręczne wymiarowanie rozwarstwień w rurach podejrzanych (załącznik A); kształtowniki zamknięte okrągłe

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 10893-8:2011 (wersja angielska; EN ISO 10893-8:2011 IDT, ISO 10893-8:2011 IDT) ze zmianą PN-EN ISO 10893-8:2011/A1:2020-12 (ISO 10893-8:2011/Amd 1:2020)

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące rur stalowych — Część 8: Automatyczne badanie ultradźwiękowe rur stalowych bez szwu i spawanych w celu wykrycia rozwarstwień

Title (EN)

Non-destructive testing of steel tubes — Part 8: Automated ultrasonic testing of seamless and welded steel tubes for the detection of laminar imperfections

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie rur

   Badanie po zakończeniu podstawowych operacji produkcyjnych; rury proste, powierzchnie bez zanieczyszczeń; personel według ISO 9712 lub ISO 11484. PN-EN ISO 10893-8:2011 z A1:2020-12 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Kalibracja

   Ustawienie aparatury na rurze odniesienia z wzorcami (rozdziały 6–7, NIE PODAJEMY szczegółów); 2–10 MHz, wiązka prostopadła.

3. Badanie automatyczne

   Przesuw rury i przetworników ze stałą prędkością (± 10 %): cały obwód (5.2), strefa przy spoinie (5.3) i/lub końce (5.4); automatyczne oznaczanie rur podejrzanych.

4. Rury podejrzane

   Ręczne wymiarowanie rozwarstwień według załącznika A; sąsiednie obszary bliżej niż mniejsza z krótszych osi — jedno rozwarstwienie.

5. Akceptacja i sprawozdanie

   Ocena według kryteriów rozdziału 8 (NIE PODAJEMY); punkt 8.1.2 w brzmieniu A1:2020 — rura dobra, gdy po jednym badaniu ponownym wszystkie sygnały są poniżej progu; sprawozdanie (rozdział 9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Linie automatyczne z przesuwem rur — strefy ruchu maszyn wygrodzone, praca według instrukcji zakładu; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: akredytacja tylko na załącznik A obejmuje ręczne wymiarowanie, nie automatyczne badanie rur; zmiana A1:2020 w punkcie 8.1.2 wymaga jednego badania ponownego z sygnałami poniżej progu zamiast dwóch kolejnych — powołanie bez A1 odsyła do zasady z 2011 r.

Najczęstsze pytania