🧵 Rozprzestrzenianie się płomienia na pionowo umieszczonych próbkach wyrobów włókienniczych — płomień palnika przykładany przez 10 s do powierzchni albo dolnej krawędzi próbki 560 × 170 mm, pomiar czasu do przerwania trzech nitek kontrolnych z bawełny; PN-EN ISO 6941

Materiały i NDT PN-EN ISO 6941

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 6941:2003 (rozdz. 1) określa metodę pomiaru czasów rozprzestrzeniania się płomienia na pionowo umieszczonych płaskich wyrobach włókienniczych i wyrobach technicznych w postaci wyrobów jedno- lub wieloskładnikowych (powlekanych, pikowanych, wielowarstwowych, przekładkowych i podobnych), poddanych działaniu małego, określonego płomienia. Według wprowadzenia jest to jedna z dwóch blisko spokrewnionych metod badania palności płaskich wyrobów włókienniczych: ta wyznacza „czas rozprzestrzeniania się płomienia” (słownictwo według ISO 4880), druga — „łatwość zapalenia” (ISO 6940; osobny wpis tej bazy). Metoda ocenia zachowanie wyrobu przy kontakcie z płomieniem w warunkach kontrolowanych; wyniki mogą nie dotyczyć sytuacji z ograniczonym dopływem powietrza ani narażenia na duże źródła intensywnego ciepła. Metodą można zbadać wpływ szwów — szew umieszcza się w próbce tak, by objął go płomień; wykończenia (np. obszycia) bada się, gdy to możliwe, jako część zestawu, z którym będą używane. Definicje (rozdz. 3): czas przyłożenia płomienia — czas, przez który płomień zapalający działa na próbkę; czas rozprzestrzeniania się płomienia — czas, w którym płomień na palącym się materiale przebywa określoną odległość w określonych warunkach. Tekst normy czytamy w próbce iTeh ISO 6941:2003 (tekst angielski i francuski) od strony tytułowej przez przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–6 (do pkt 6.3) oraz w próbce iTeh ISO 6941:2026 (tekst angielski i francuski) od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–4.

ZASADA (rozdz. 4). Określony płomień z określonego palnika przykłada się przez 10 s do powierzchni albo do dolnej krawędzi pionowo umieszczonych próbek. Rejestruje się czasy (w sekundach), w których front płomienia przechodzi między nitkami kontrolnymi rozpiętymi tuż przy powierzchni próbki na trzech odległościach od płomienia zapalającego. Spis treści wydania 2026 nazywa oba warianty: procedura A — zapalanie powierzchniowe, procedura B — zapalanie od dolnej krawędzi.

APARATURA (rozdz. 5, wydanie 2003). Rama montażowa utrzymuje palnik i uchwyt próbki we wzajemnym położeniu z rysunku 3 i pozwala rozpiąć trzy nitki kontrolne w położeniach z rysunku 2; każda nitka tworzy pętlę, której dwa odcinki leżą 1 mm i 5 mm od płaszczyzny przedniej powierzchni próbki, a każda pętla jest podłączona do osobnego czasomierza. Palnik (rysunek 1, załącznik A) przestawia się z położenia spoczynkowego — końcówka co najmniej 75 mm od próbki — do położenia roboczego poziomego albo nachylonego. Uchwyt próbki: prostokątna rama metalowa 560 mm × 150 mm z 12 szpilkami wzdłuż dłuższych boków, 5, 10, 190, 370, 550 i 555 mm nad dolną krawędzią ramy, o długości co najmniej 26 mm (dla próbek grubych lub wielowarstwowych mogą być potrzebne dłuższe); obok każdej szpilki, poza górną i dolną z każdej strony, dystans o średnicy 2 mm i długości co najmniej 20 mm — próbka leży co najmniej 20 mm od ramy. Szablon płaski, sztywny, o wymiarach próbki 560 mm × 170 mm, z 12 otworami o średnicy około 4 mm w rozstawie szpilek. Gaz: propan lub butan techniczny albo ich mieszanina (zalecany propan techniczny). Czasomierze: jeden do sterowania i pomiaru czasu przyłożenia płomienia, nastawiany na 1 s z krokiem 1 s, o dokładności 0,2 s lub lepszej; trzy czasomierze o odczycie 0,2 s lub lepszym do czasów rozprzestrzeniania się płomienia — uruchamiane jednocześnie z przyłożeniem płomienia zapalającego i zatrzymywane samoczynnie przy przerwaniu poszczególnych nitek. Nitki kontrolne: biała merceryzowana bawełna o masie liniowej 45–50 tex.

ŚRODKI OSTROŻNOŚCI (rozdz. 6). Produkty spalania bywają korozyjne — aparatura z materiałów odpornych na dymy. Objętość powietrza wokół stanowiska ma być taka, by spadek stężenia tlenu nie wpływał na badanie; w komorze otwartej z przodu próbka ma wisieć co najmniej 300 mm od każdej ściany. Spalanie wytwarza dym i gazy toksyczne — między badaniami pomieszczenie odpowiedniej wielkości oczyszcza się wentylatorem wyciągowym lub inną wentylacją. Dalsze rozdziały (tylko tytuły ze spisu treści): pobieranie próbek (7), kondycjonowanie i atmosfera badania (8), ustawienie aparatury (9), przebieg badania (10), precyzja, sprawozdanie, załącznik A (normatywny) — budowa palnika, załącznik B (informacyjny) — techniki doświadczalne.

WYDANIA. ISO 6941:2003 (ISO/TC 38/SC 19 „Zachowanie się tekstyliów i wyrobów włókienniczych w ogniu”) — wydanie drugie, zastąpiło ISO 6941:1984 po rewizji technicznej; powołuje ISO 4880:1997 i ISO 6940. ISO 6941:2026 — wydanie trzecie, przygotowane przez ISO/TC 38 we współpracy z CEN/TC 248 (porozumienie wiedeńskie), zastąpiło ISO 6941:2003; zmiany według przedmowy: poprawiony rysunek 1 b) (linia wymiaru kątowego i kształt końcówki dyszy gazowej), przerobione rysunki 3 a) i 3 b), aby próbka była na nich wyraźnie widoczna; rewizja ma wyjaśniać bez zmian w układzie. Zakres, definicje i zasada są w obu wydaniach takie same co do treści. Karta iTeh ISO 6941:2026 (odczyt 06.11.2026): status „Published”, publikacja 13.05.2026, etap „6060 – International Standard published”, ICS 13.220.40 i 59.080.30; obok EN ISO 6941:2026.

STATUS (stan na 06.11.2026). Karta PN-EN ISO 6941:2005 (wersja polska) ma etykietę „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 6941:2026-10 - wersja angielska”: data wycofania 27-10-2026, publikacja 09-12-2005, 20 stron, KT 27 Pokryć Podłogowych i Palności Wyrobów Włókienniczych, „Wprowadza: EN ISO 6941:2003 [IDT], ISO 6941:2003 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6941:2004 - wersja angielska, PN-EN ISO 6941:2004 - wersja niemiecka”, ICS 13.220.40, 59.080.30; w wierszu „Aktualna w ocenie zgodności” karta podaje „30-11-2026 - Patrz Komunikat Prezesa PKN” (komunikatu nie czytaliśmy). Pole „Zakres” tej karty: „Określono metodę pomiaru czasów rozprzestrzeniania się płomienia na pionowo umieszczonych płaskich wyrobach włókienniczych i wyrobach przemysłowych mających postać wyrobów jednoskładnikowych lub wieloskładnikowych (powleczonych, pikowanych, wielowarstwowych, konstrukcji przekładkowych i podobnych kombinacji), gdy podlegają działaniu małego zdefiniowanego płomienia”. Karta następcy PN-EN ISO 6941:2026-10 (wersja angielska) — bez etykiety wycofania: publikacja 27-10-2026, 26 stron, KT 27, „Wprowadza: EN ISO 6941:2026 [IDT], ISO 6941:2026 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6941:2005 - wersja polska”, ten sam tytuł polski, pole „Zakres” o tej samej treści. Trzy pytania o wycofanie: kiedy — 27.10.2026; czym zastąpiono — PN-EN ISO 6941:2026-10 (wersja angielska; polskiej wersji karta nie wymienia); co się zmieniło dla wyniku — według przedmowy ISO 6941:2026 poprawiono rysunki 1 b), 3 a) i 3 b), a rewizja ma wyjaśniać bez zmian w układzie; zakres, definicje i zasada w przeczytanych fragmentach obu wydań są takie same. Pełnych tekstów obu wydań nie porównywaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026 i aktualne dokumenty PCA, odczyt 06.11.2026). Numer 6941 stoi w kopii bazy w 7 rekordach u 6 polskich laboratoriów: AB 023, AB 029 (dwa), AB 154, AB 225, AB 304, AB 1280. W aktualnych dokumentach PCA tych 6 laboratoriów norma występuje 6 razy — po jednym; różnica wynika z kopii: u AB 029 obie pozycje palności (czas zapalenia i czas rozprzestrzeniania płomienia) mają w kopii przypisane wszystkie siedem norm z obu wierszy, a w PCA PN-EN ISO 6941:2005 stoi tylko przy rozprzestrzenianiu. Żadna pozycja nie jest zawieszona; pozycje AB 023, AB 304 i AB 1280 należą do elastycznego zakresu akredytacji (oznaczenie „E”). Zapisy: „PN-EN ISO 6941:2005” (AB 029, AB 154, AB 225) i „PN-EN ISO 6941” bez roku (AB 023, AB 304, AB 1280). W kopii bazy numer stoi też w 4 rekordach u 4 czeskich laboratoriów (zapis „ČSN EN ISO 6941”, także jako podstawa procedury własnej). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 6941”) pokazuje 10 laboratoriów: tych 6 polskich i 4 czeskie (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Czas od chwili przyłożenia płomienia zapalającego do przerwania dolnej, środkowej i górnej nitki kontrolnej: wyroby włókiennicze, zasłony i firanki (AB 225, razem z PN-EN 1102:2016-09) oraz płaskie wyroby włókiennicze (AB 1280 — trzy czasy w osobnych wierszach). Zapalność — czas rozprzestrzeniania płomienia i występowanie płonących szczątków, metoda pojedynczego płomienia: wyroby włókiennicze (AB 029, razem z PN-EN 1102:2016-09, PN-EN 13772:2012 i PN-EN 1624:2002). Rozprzestrzenianie płomienia na pionowo umieszczonych próbkach: płaskie wyroby włókiennicze (AB 154, razem z PN-EN 1624:2002). Pozycje łączne z PN-EN ISO 6940: stopień palności wyrobów elastycznych — zasięg rozprzestrzenienia płomieni i czas do zapalenia: zasłony, kotary, kurtyny, folie, tkaniny namiotowe, markizy (AB 023); odporność na zapalenie i pionowe rozprzestrzenianie płomienia: draperie, zasłony, firany, duże namioty, markizy, folie i inne wiszące wyroby (AB 304). Procedury A lub B żaden zakres nie wskazuje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — początek pomiaru: trzy czasomierze startują w chwili przyłożenia płomienia, nie po jego odsunięciu, więc 10 s przyłożenia należy do każdego zmierzonego czasu; liczenie od zgaszenia palnika skraca wynik. Drugie — nitki kontrolne: biała merceryzowana bawełna 45–50 tex, w pętli 1 mm i 5 mm od przedniej powierzchni próbki; nitka innego rodzaju, grubości albo w innej odległości to inne warunki pomiaru, a wynik w sekundach wygląda tak samo. Trzecie — sposób zapalania: norma ma zapalanie powierzchniowe i od dolnej krawędzi, a zakresy go nie podają — sprawozdanie musi wskazać procedurę, bo czasów z obu wariantów nie wolno ze sobą porównywać. Czwarte — zamocowanie: próbka co najmniej 20 mm od ramy na dystansach i co najmniej 300 mm od ścian komory, palnik w spoczynku co najmniej 75 mm od próbki; próbka bez dystansów albo w zbyt ciasnej komorze (norma wymaga, by spadek stężenia tlenu nie wpływał na badanie) to warunki inne niż w normie. Piąte — zakres stosowania wyniku: metoda nie mówi nic o zachowaniu wyrobu przy ograniczonym dopływie powietrza ani przy dużym źródle ciepła (wprowadzenie normy); do tego służą inne badania — u AB 029 i AB 225 obok stoi np. PN-EN 13772 opisana w zakresie AB 225 jako badanie z dużym źródłem zapłonu. Szóste — powołanie wydania: trzy laboratoria (AB 029, AB 154, AB 225) powołują PN-EN ISO 6941:2005, którą PKN wycofał 27.10.2026 (następca: PN-EN ISO 6941:2026-10, wersja angielska), a trzy w elastycznym zakresie (AB 023, AB 304, AB 1280) — numer bez roku; sprawozdanie musi podać, według którego wydania badano. Według przedmowy wydania 2026 zmiany dotyczą rysunków i nie zmieniają układu — pełnych tekstów nie porównywaliśmy, więc nie twierdzimy, że wyniki obu wydań są zawsze równoważne.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty kończą się: ISO 6941:2003 — na pkt 6.3, ISO 6941:2026 — na rozdziale 4. Nie podajemy liczby, wymiarów cięcia i kierunku próbek, warunków kondycjonowania, położenia palnika i wysokości płomienia, położenia nitek kontrolnych na wysokości próbki, przebiegu badania, precyzji, zawartości sprawozdania ani budowy palnika (rozdz. 7–12, załączniki A i B). Statusu norm powołanych obok w zakresach (PN-EN 1102, PN-EN 1624, PN-EN 13772) nie sprawdzaliśmy; powołań ISO 6941 w przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Pionowo zawieszoną na szpilkach próbkę wyrobu włókienniczego zapala się określonym płomieniem palnika przyłożonym przez 10 s do powierzchni albo do dolnej krawędzi; trzy czasomierze uruchomione z przyłożeniem płomienia zatrzymują się samoczynnie, gdy front płomienia przepala kolejne nitki kontrolne z bawełny rozpięte tuż przy powierzchni próbki na trzech odległościach od płomienia — wynikiem są czasy rozprzestrzeniania się płomienia w sekundach (ISO 6941:2003, rozdz. 4–5).

Zastosowania

• Płaskie wyroby włókiennicze i wyroby techniczne, jedno- i wieloskładnikowe: powlekane, pikowane, wielowarstwowe, przekładkowe (ISO 6941:2003, rozdz. 1)
• Wpływ szwów i wykończeń na rozprzestrzenianie się płomienia (wprowadzenie normy)
• Para z ISO 6940 (łatwość zapalenia) — według wprowadzenia dwie blisko spokrewnione metody badania palności płaskich wyrobów włókienniczych
• W zakresach akredytacji: 6 polskich laboratoriów — wyroby włókiennicze, płaskie wyroby włókiennicze, zasłony, firanki, kotary, kurtyny, draperie, duże namioty, markizy, folie i inne wiszące wyroby

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6941:2026-10 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6941:2026 i ISO 6941:2026 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 6941:2005 — wersja polska, wycofaną 27.10.2026)

Tytuł (PL)

Wyroby włókiennicze — Zachowanie się podczas palenia — Pomiar właściwości rozprzestrzeniania się płomienia na pionowo umieszczonych próbkach

Title (EN)

Textile fabrics — Burning behaviour — Measurement of flame spread properties of vertically oriented specimens

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Próbki 560 × 170 mm z otworami na szpilki zaznaczonymi szablonem; liczba, kierunek i kondycjonowanie według rozdz. 7–8 (nieczytane).

2. Zamocowanie

   Próbka pionowo na 12 szpilkach, co najmniej 20 mm od ramy; trzy pętle nitek kontrolnych 1 mm i 5 mm od przedniej powierzchni; stanowisko co najmniej 300 mm od ścian komory (5.1, 5.3, 6.2).

3. Płomień

   Palnik z położenia spoczynkowego (≥ 75 mm) do położenia roboczego — na powierzchnię (procedura A) albo dolną krawędź (procedura B); płomień przez 10 s (rozdz. 4, 5.2; ustawienie płomienia — rozdz. 9, nieczytany).

   ⏱ Czas: 10 s

4. Pomiar

   Trzy czasomierze startują z przyłożeniem płomienia i zatrzymują się przy przerwaniu kolejnych nitek kontrolnych; odczyt z dokładnością 0,2 s lub lepszą (5.6.2).

5. Wynik

   Czasy rozprzestrzeniania się płomienia do trzech nitek, z podaniem procedury zapalania (zawartość sprawozdania — nieczytana). PN-EN ISO 6941:2005 — wycofana 27.10.2026, następca PN-EN ISO 6941:2026-10 (wersja angielska; karty PKN, 06.11.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: czasy liczy się od przyłożenia płomienia, a nie od jego odsunięcia
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik nie dotyczy warunków z ograniczonym dopływem powietrza ani dużych źródeł ciepła (wprowadzenie normy)
• Dym i gazy toksyczne ze spalania — wentylacja pomieszczenia między badaniami; produkty spalania bywają korozyjne (6.1, 6.3)
• Otwarty płomień i gaz palny (propan, butan) — ochrona przed poparzeniem i wyciekiem gazu

Najczęstsze pytania