🔥 Ropa naftowa — zawartość wody metodą destylacyjną: ogrzewanie próbki pod chłodnicą zwrotną z ksylenem, oddzielanie wody w kalibrowanym odbieralniku 5 ml (działka 0,05 ml), odczyt do 0,025 ml, ślepa próba rozpuszczalnika, wynik % (V/V) albo % (m/m) do 0,025 %; PN-EN ISO 9029

Petrochemia PN-EN ISO 9029

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie zawartości wody w ropie naftowej metodą destylacyjną. Porcję próbki ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną z ksylenem, który nie miesza się z wodą i oddestylowuje razem z nią; skroplona woda zbiera się w kalibrowanej części odbieralnika, a rozpuszczalnik wraca do kolby. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 9029:2005 (wersja polska; wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 11.11.2026): 5 polskich laboratoriów, 6 rekordów; 2 czeskie laboratoria. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Ropa naftowa — zawartość wody, m.in. do korygowania objętości przy przekazywaniu ropy (ISO 9029:1990, rozdz. 1 i 3), Dane precyzji tylko do 1 % (V/V) wody (rozdz. 1, karta PKN), Zastąpiła w PN normy PN-C-04523:1983 (z poprawką Ap2:2004) i angielskie wydanie PN-EN ISO 9029:2002 (karta PKN).

W skrócie

  • Norma: PN-EN ISO 9029:2005 (wersja polska; wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990 [IDT])
  • Kategoria: Petrochemia
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-EN ISO 9029:2005 aktualna (wersja polska); wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990; ISO 9029:1990 potwierdzona (iTeh, etap 9093)
  • Aparatura — warunek (5.2–5.4): kolba 1000 ml (szlif 24/39), odbieralnik 5 ml z działką 0,05 ml, chłodnica Liebiga 400 mm
  • Rozpuszczalnik — warunek (rozdz. 6, 9.2): ksylen wg ISO 5280, łącznie 400 ml w kolbie; zawartość wody ksylenu — ślepa próba

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 9029:1990 norma określa metodę oznaczania wody w ropie naftowej przez destylację; dane precyzji wyznaczono tylko dla zawartości wody do 1 % (V/V). Rozdział 3: znajomość zawartości wody w ropie jest ważna przy rafinacji, zakupie, sprzedaży i przekazywaniu produktów, a ilość wody oznaczona tą metodą służy do korygowania objętości przy przekazywaniu ropy. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN ISO 9029:2005: „Podano sposób oznaczania zawartości wody w ropie naftowej metodą destylacyjną, stosowaną do badania produktów o zawartości wody do 1 procenta (V/V). Podano zasadę metody, aparaturę i rodzaj rozpuszczalnika, wzorcowanie, pobieranie i przygotowanie próbek, wykonanie oznaczania, a także sposób obliczania wyników i precyzję metody”.

WEDŁUG TEKSTU ISO 9029:1990 — APARATURA, WZORCOWANIE, PRÓBKI, PRZEBIEG, OBLICZENIA, PRECYZJA (przedmowa, rozdz. 1–12). Normę przygotował komitet ISO/TC 28 (Przetwory naftowe i środki smarowe); wydanie pierwsze 1990-12-15; załącznik A jest normatywny. Powołania: ISO 383 (szlify stożkowe), ISO 3170 i ISO 3171 (ręczne i automatyczne pobieranie próbek), ISO 4259 (precyzja), ISO 5280 (ksylen do celów przemysłowych). Zasada (rozdz. 4): porcję badaną ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną z rozpuszczalnikiem niemieszającym się z wodą, który oddestylowuje razem z wodą zawartą w próbce; skroplony rozpuszczalnik i woda rozdzielają się w sposób ciągły w odbieralniku — woda osiada w kalibrowanej części odbieralnika, a rozpuszczalnik wraca do kolby. Aparatura (rozdz. 5): kolba destylacyjna okrągłodenna 1000 ml ze szlifem 24/39; odbieralnik szklany 5 ml z działką 0,05 ml; chłodnica Liebiga 400 mm; rurka suszkowa z samowskaźnikowym środkiem suszącym na szczycie chłodnicy (chroni przed wilgocią z powietrza); grzejnik gazowy albo elektryczny ogrzewający równomiernie dolną połowę kolby (ze względów bezpieczeństwa zalecany elektryczny płaszcz grzejny); rurka natryskowa do przemywania chłodnicy; szpikulec z mosiądzu lub brązu albo skrobak stalowy z końcówką PTFE. Dopuszcza się inną aparaturę, jeśli wykaże się, że działa w granicach ustalonej precyzji (ISO 4259). Rozpuszczalnik (rozdz. 6): ksylen wg ISO 5280; jego zawartość wody wyznacza ślepa próba (9.6). Wzorcowanie i próba odzysku (rozdz. 7): przed pierwszym użyciem odbieralnik wzorcuje się, dodając porcje 0,05 ml wody destylowanej z mikrobiurety 5 ml albo mikropipety odczytywanej do 0,01 ml — odchylenie większe niż 0,05 ml oznacza odrzucenie albo ponowne wzorcowanie odbieralnika; przed serią badań sprawdza się cały zestaw: 400 ml suchego ksylenu (najwyżej 0,02 % wody) — przebieg jak w rozdz. 9, potem dodanie 1,00 ml ± 0,01 ml wody destylowanej i powtórzenie, następnie 4,50 ml ± 0,01 ml; dopuszczalne odczyty (tablica 1, 20 °C): 1,00 ± 0,025 ml i 4,50 ± 0,025 ml. Odczyt poza granicami wskazuje na nieszczelności par, zbyt gwałtowne wrzenie, błędy podziałki albo wnikanie wilgoci. Próbki (rozdz. 8): wyłącznie reprezentatywne, pobrane wg ISO 3170 albo ISO 3171; wielkość porcji badanej wg tablicy 2 w zależności od spodziewanej zawartości wody: 50,1–100,0 % — 5 g lub ml; 25,1–50,0 % — 10; 10,1–25,0 % — 20; 5,1–10,0 % — 50; 1,1–5,0 % — 100; 0,5–1,0 % — 200; poniżej 0,5 % — 200. Przy wątpliwej jednorodności oznacza się całą próbkę albo co najmniej trzy porcje i podaje wszystkie wyniki oraz średnią. Porcję objętościową odmierza się cylindrem i przepłukuje go pięcioma porcjami ksylenu; porcję masową odważa się wprost do kolby. Przebieg (rozdz. 9): aparaturę czyści się chemicznie co najmniej codziennie (krople wody przylegające do ścianek pogarszają precyzję); do kolby dolewa się ksylen do łącznej objętości 400 ml; przeciw przegrzewaniu najskuteczniejsze jest mieszadło magnetyczne; przez płaszcz chłodnicy płynie woda o temperaturze 20–25 °C; złącz szklanych nie zaleca się smarować. Ogrzewanie początkowo powolne (ok. 0,5–1 h), kondensat najwyżej do trzech czwartych długości rury chłodnicy (punkt A rysunku 1); destylat 2–5 kropli na sekundę; destylację prowadzi się, aż poza odbieralnikiem nie widać wody, a objętość wody w odbieralniku nie zmienia się przez co najmniej 5 min. Krople w chłodnicy spłukuje się ksylenem (rurka natryskowa) po wyłączeniu grzania na co najmniej 15 min przed spłukaniem; pomaga dodatek do ksylenu rozpuszczalnego w oleju deemulgatora w stężeniu 1000 ppm; po spłukaniu ponowna destylacja co najmniej 5 min. Po ostygnięciu odbieralnika do temperatury pokojowej krople ze ścianek przenosi się do warstwy wody szpikulcem albo skrobakiem PTFE i odczytuje objętość — podziałka co 0,05 ml, odczyt szacowany do 0,025 ml. Ślepa próba (9.6): 400 ml rozpuszczalnika w kolbie, przebieg jak 9.1–9.5. Obliczenia (rozdz. 10): % (V/V) = (V2 − V0)/V1 × 100; % (V/V) = (V2 − V0)/(m/ρ) × 100; % (m/m) = (V2 − V0)/m × 100, gdzie V0 — objętość wody w odbieralniku w ślepej próbie (ml, do 0,025 ml), V1 — objętość porcji badanej (ml), V2 — objętość wody w odbieralniku (ml, do 0,025 ml), m — masa porcji badanej (g), ρ — gęstość próbki (g/ml); przyjmuje się gęstość wody 1 g/ml. Lotne substancje rozpuszczalne w wodzie mogą zostać oznaczone jako woda. Wynik zaokrągla się do 0,025 %. Precyzja (rozdz. 11, badania międzylaboratoryjne w zakresie 0,01–1,0 %): powtarzalność — od 0,0 do 0,1 % (V/V) wg rysunku 3, od 0,1 do 1,0 % (V/V) — 0,08 % (V/V); odtwarzalność — od 0,0 do 0,1 % (V/V) wg rysunku 3, od 0,1 do 1,0 % (V/V) — 0,11 % (V/V). Sprawozdanie (rozdz. 12): m.in. identyfikacja produktu, wynik, wyniki poszczególnych porcji, odstępstwa, data badania.

STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026). Karta PN-EN ISO 9029:2005 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 12-07-2005, 16 stron, KT 222 Przetworów Naftowych oraz Produktów Podobnych Pochodzenia Biologicznego i Syntetycznego, „Wprowadza: EN ISO 9029:1995 [IDT], ISO 9029:1990 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 9029:2002 - wersja angielska, PN-C-04523:1983 - wersja polska, PN-C-04523:1983/Ap2:2004 - wersja polska”, ICS 75.040. W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 9029”, 11.11.2026) są tylko karty wydań 2005 (polskie) i 2002 (angielskie). Katalog iTeh (odczyt 11.11.2026): ISO 9029:1990 — etap „9093 – International Standard confirmed”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 11.11.2026). Zapis ISO 9029 stoi w 6 rekordach u 5 polskich laboratoriów: AB 474 i AB 484 (2 rekordy) — ropa naftowa, w obu obok ASTM D 4006-22; AB 079 i AB 1091 — olej opałowy ciężki; AB 008 — wyroby hydroizolacyjne, zakres (1,0–70,0) % m/m, „Metoda wagowa (destylacyjna)”. Poza polskimi — 2 rekordy u 2 czeskich laboratoriów (1328 i 1152.1: procedury SOP powołujące ČSN EN ISO 9029). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z bazą.

CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 6 polskich). Ropa naftowa (AB 474, AB 484 — 2), olej opałowy ciężki (AB 079, AB 1091) i wyroby hydroizolacyjne (AB 008) — zawartość wody metodą destylacyjną. Tekst normy wymienia wyłącznie ropę naftową, a dane precyzji sięgają 1 % (V/V) — dla zakresu do 70 % m/m (AB 008) norma precyzji nie podaje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Aparatura: krople wody na brudnych ściankach nie spływają do odbieralnika — czyszczenie chemiczne co najmniej codziennie; nieszczelne złącza, zbyt gwałtowne wrzenie i wilgoć z powietrza (bez rurki suszkowej) to typowe przyczyny odczytu poza tolerancją próby odzysku. Porcja: zbyt mała przy małej zawartości wody (tablica 2 — 200 g lub ml poniżej 1 %); przy próbce niejednorodnej trzy porcje i średnia. Przebieg: zbyt szybkie początkowe ogrzewanie — przerzut i utrata wody; kondensat powyżej trzech czwartych chłodnicy; spłukiwanie przy włączonym grzaniu grozi przegrzaniem. Obliczenie: pominięcie ślepej próby ksylenu (V0); wynik % (V/V) z masy wymaga gęstości próbki; lotne substancje rozpuszczalne w wodzie zawyżają wynik. Wynik do 0,025 %.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty: próbka iTeh SIST ISO 9029:1996 (ISO 9029:1990 w wersji angielskiej: przedmowa, rozdz. 1–12) i próbka iTeh SIST EN ISO 9029:1998 (rozdz. 1–9.3); liczby tablic i wzorów odczytane z obrazu stron. Nie podajemy treści normatywnego załącznika A (pobieranie i przebieg) ani rysunków 1–3 (zestaw, przybory, wykres precyzji dla 0,0–0,1 %) — nie czytaliśmy ich. Wymagań ISO 3170, ISO 3171, ISO 4259 i ISO 5280 nie czytaliśmy. Tekstu ASTM D 4006 stosowanego obok normy przez dwa laboratoria nie porównywaliśmy.

Zasada metody

Porcję badaną (5–200 g lub ml wg spodziewanej zawartości wody) ogrzewa się w kolbie 1000 ml pod chłodnicą Liebiga 400 mm z ksylenem do łącznej objętości 400 ml; woda oddestylowuje z rozpuszczalnikiem i oddziela się w odbieralniku 5 ml (działka 0,05 ml), a ksylen wraca do kolby. Destylację prowadzi się do stałej objętości wody przez co najmniej 5 min, odczyt szacuje się do 0,025 ml, odejmuje ślepą próbę rozpuszczalnika i wylicza zawartość wody w % (V/V) albo % (m/m) do 0,025 % (ISO 9029:1990, rozdz. 4–10).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026)PN-EN ISO 9029:2005 aktualna (wersja polska); wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990; ISO 9029:1990 potwierdzona (iTeh, etap 9093)
Aparatura — warunek (5.2–5.4)kolba 1000 ml (szlif 24/39), odbieralnik 5 ml z działką 0,05 ml, chłodnica Liebiga 400 mm
Rozpuszczalnik — warunek (rozdz. 6, 9.2)ksylen wg ISO 5280, łącznie 400 ml w kolbie; zawartość wody ksylenu — ślepa próba
Próba odzysku — warunek (7.3, tablica 1)dodatek 1,00 ml i 4,50 ml (± 0,01 ml) wody; odczyt 1,00 ± 0,025 ml i 4,50 ± 0,025 ml w 20 °C
Porcja badana — warunek (8.3.1, tablica 2)5 (50,1–100 %), 10, 20, 50, 100 g lub ml … 200 g lub ml (0,5–1,0 % i poniżej 0,5 %)
Destylacja — warunek (9.3–9.4)woda w chłodnicy 20–25 °C; 2–5 kropli/s; kondensat do 3/4 chłodnicy; koniec — stała objętość wody przez ≥ 5 min
Wynik — obliczenie (rozdz. 10)% (V/V) = (V2 − V0)/V1 × 100 lub (V2 − V0)/(m/ρ) × 100; % (m/m) = (V2 − V0)/m × 100; zaokrąglenie do 0,025 %
Precyzja — 0,1–1,0 % (V/V) (rozdz. 11)powtarzalność 0,08 % (V/V), odtwarzalność 0,11 % (V/V); dla 0,0–0,1 % — rysunek 3
Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 11.11.2026)5 polskich laboratoriów, 6 rekordów; 2 czeskie laboratoria

Norma

Numer normy
PN-EN ISO 9029:2005 (wersja polska; wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990 [IDT])
Tytuł (PL)
Ropa naftowa — Oznaczanie wody — Metoda destylacyjna
Title (EN)
Crude petroleum — Determination of water — Distillation method

Procedura krok po kroku

  1. Wzorcowanie i próba odzysku

    Odbieralnik — porcje 0,05 ml wody (odchyłka ≤ 0,05 ml); przed serią: 400 ml suchego ksylenu, potem 1,00 ml i 4,50 ml wody — odczyty w tolerancji tablicy 1 (rozdz. 7).

  2. Porcja badana

    Wielkość wg tablicy 2; objętościowo — cylinder i pięciokrotne płukanie ksylenem; masowo — odważenie do kolby; ksylen do 400 ml łącznie (8.3, 9.2).

  3. Destylacja

    Zestaw szczelny, chłodnica 20–25 °C; ogrzewanie najpierw powolne (0,5–1 h), potem 2–5 kropli/s, kondensat do 3/4 chłodnicy; do stałej objętości wody przez ≥ 5 min (9.3–9.4).

    🌡 Temperatura: woda chłodząca 20–25 °C

  4. Spłukanie i odczyt

    Krople w chłodnicy — spłukanie ksylenem po wyłączeniu grzania (≥ 15 min wcześniej), ponowna destylacja ≥ 5 min; po ostygnięciu krople ze ścianek do warstwy wody, odczyt do 0,025 ml (9.4–9.5).

  5. Ślepa próba i wynik

    400 ml rozpuszczalnika tak samo (9.6); % (V/V) albo % (m/m) wg wzorów rozdz. 10, zaokrąglenie do 0,025 %; sprawozdanie wg rozdz. 12. PN-EN ISO 9029:2005 — aktualna (stan karty PKN na 11.11.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Kolba destylacyjna (5.2)Okrągłodenna, szklana, 1000 ml, gniazdo szlifu stożkowego 24/39—
Odbieralnik (5.3)Szklany, 5 ml, działka 0,05 ml, szlify 24/39; wzorcowany przed pierwszym użyciem (7.2)—
Chłodnica i rurka suszkowa (5.4–5.5)Chłodnica Liebiga 400 mm; na szczycie rurka z samowskaźnikowym środkiem suszącym—
Grzejnik (5.6)Gazowy albo elektryczny, równomiernie ogrzewający dolną połowę kolby; zalecany elektryczny płaszcz grzejny—
Przybory (5.7–5.8)Rurka natryskowa do spłukiwania chłodnicy; szpikulec z mosiądzu lub brązu albo skrobak stalowy z końcówką PTFE; mieszadło magnetyczne (9.2.2)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Ksylen—Wg ISO 5280 (rozdz. 6); do próby odzysku suchy — najwyżej 0,02 % wody (7.3); łącznie 400 ml w kolbie
Woda destylowana—Do wzorcowania odbieralnika (porcje 0,05 ml) i próby odzysku (1,00 ml i 4,50 ml ± 0,01 ml)
Deemulgator rozpuszczalny w oleju—Dodatek do ksylenu do spłukiwania w stężeniu 1000 ppm — pomaga usunąć krople wody (9.4)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 9029:2005 (wersja polska; wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990 [IDT]) — „Ropa naftowa — Oznaczanie wody — Metoda destylacyjna”. Tytuł angielski: „Crude petroleum — Determination of water — Distillation method”.

Na czym polega ta metoda?

Porcję badaną (5–200 g lub ml wg spodziewanej zawartości wody) ogrzewa się w kolbie 1000 ml pod chłodnicą Liebiga 400 mm z ksylenem do łącznej objętości 400 ml; woda oddestylowuje z rozpuszczalnikiem i oddziela się w odbieralniku 5 ml (działka 0,05 ml), a ksylen wraca do kolby. Destylację prowadzi się do stałej objętości wody przez co najmniej 5 min, odczyt szacuje się do 0,025 ml, odejmuje ślepą próbę rozpuszczalnika i wylicza zawartość wody w % (V/V) albo % (m/m) do 0,025 % (ISO 9029:1990, rozdz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-EN ISO 9029:2005 aktualna (wersja polska); wprowadza EN ISO 9029:1995 i ISO 9029:1990; ISO 9029:1990 potwierdzona (iTeh, etap 9093); Aparatura — warunek (5.2–5.4): kolba 1000 ml (szlif 24/39), odbieralnik 5 ml z działką 0,05 ml, chłodnica Liebiga 400 mm; Rozpuszczalnik — warunek (rozdz. 6, 9.2): ksylen wg ISO 5280, łącznie 400 ml w kolbie; zawartość wody ksylenu — ślepa próba; Próba odzysku — warunek (7.3, tablica 1): dodatek 1,00 ml i 4,50 ml (± 0,01 ml) wody; odczyt 1,00 ± 0,025 ml i 4,50 ± 0,025 ml w 20 °C.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Kolba destylacyjna (5.2), Odbieralnik (5.3), Chłodnica i rurka suszkowa (5.4–5.5), Grzejnik (5.6), Przybory (5.7–5.8).

Gdzie stosuje się to badanie?

Ropa naftowa — zawartość wody, m.in. do korygowania objętości przy przekazywaniu ropy (ISO 9029:1990, rozdz. 1 i 3); Dane precyzji tylko do 1 % (V/V) wody (rozdz. 1, karta PKN); Zastąpiła w PN normy PN-C-04523:1983 (z poprawką Ap2:2004) i angielskie wydanie PN-EN ISO 9029:2002 (karta PKN); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — ropa naftowa, olej opałowy ciężki, wyroby hydroizolacyjne.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Norma ostrzega, że stosowanie jej może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, i nie opisuje wszystkich zagrożeń — zasady BHP ustala użytkownik; Elektryczny płaszcz grzejny zalecany ze względów bezpieczeństwa (5.6); spłukiwanie chłodnicy dopiero po wyłączeniu grzania co najmniej 15 min wcześniej (9.4); UWAGA MERYTORYCZNA: precyzję wyznaczono tylko do 1 % (V/V) wody; lotne substancje rozpuszczalne w wodzie oznaczają się jako woda.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 9029.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie