⚡ Pomiar rezystancji skrośnej (pionowej) RV materiałów odzieży ochronnej — próbka między elektrodą dyskową z pierścieniem ochronnym (jak elektroda typu A z EN 1149-1) a metalową płytą bazową, napięcie stałe (100 ± 5) V, odczyt omomierzem lub elektrometrem po (15 ± 1) s; pięć próbek po kondycjonowaniu w 23 °C i 25 % wilgotności, wynik — średnia arytmetyczna w omach, PN-EN 1149-2

Elektronika i EMC PN-EN 1149-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 1149-2:1999 (wersja polska), w całości: „Określono metody badań rezystancji skrośnej materiałów, z których jest wykonana odzież ochronna, w celu oceny ich właściwości antyelektrostatycznych wymaganych w strefach zagrożenia wybuchem”. Tekst normy czytamy w próbce SIST EN 1149-2:1998 — skanie EN 1149-2:1997 (sierpień 1997) od strony tytułowej przez przedmowę i rozdziały 0–9 do końca sprawozdania z badań, odczytanym z obrazów stron. Poza próbką zostają informacyjne załączniki A (dodatkowe informacje, m.in. o innych atmosferach badania) i ZA (związek z dyrektywami UE).

WEDŁUG TEKSTU EN 1149-2:1997 (przedmowa, rozdziały 0–9). Normę przygotował CEN/TC 162 „Odzież ochronna łącznie z ochroną rąk i ramion oraz kamizelki ratunkowe” (sekretariat DIN); zatwierdzona przez CEN 24 lipca 1997 r. Wprowadzenie (0): norma jest częścią serii metod badań i wymagań dla właściwości elektrostatycznych odzieży ochronnej, podzielonej na części ze względu na różne dziedziny zastosowań i materiały. Zakres (1): metoda pomiaru elektrycznej rezystancji skrośnej (pionowej) materiałów odzieży ochronnej; norma nie służy do określania ochrony przed napięciem sieciowym. Powołanie (2): EN 1149-1:1995 (rezystywność powierzchniowa — metody badań i wymagania). Definicja (3.1): rezystancja skrośna RV — rezystancja elektryczna przez materiał, w omach, wyznaczona określonymi elektrodami. Zasada (4): elektrody umieszcza się na przeciwległych powierzchniach badanego materiału, przykłada napięcie stałe i wyznacza rezystancję skrośną. Aparatura (5): zespół elektrod identyczny jak elektroda typu A z EN 1149-1, wyznaczający też geometrię pomiaru (rysunek 1); elektroda pomiarowa — metalowy dysk grubości ok. 3 mm, średnicy d1 = 50,4 mm, zamocowany przez krążek z materiału wysokoizolacyjnego współśrodkowo w metalowej płycie ochronnej, z gniazdem współosiowym; elektroda pierścieniowa — metalowy pierścień ochronny grubości ok. 3 mm, średnicy wewnętrznej d2 = 69,2 mm i zewnętrznej d3 = 89 mm, przez pierścień wysokoizolacyjny osadzony w pierścieniu ekranującym o średnicy zewnętrznej d4 = 100 mm, ze złączem izolowanym od pierścienia ekranującego; elektroda płyty bazowej — metalowy dysk średnicy (110 ± 0,2) mm i grubości ok. 12 mm, od spodu z warstwą izolacyjną grubości najwyżej 1 mm i rezystancji izolacji nie mniejszej niż 10¹⁴ Ω, z gniazdem; elektroda pomiarowa jest współśrodkowa z pierścieniową i łatwo się w niej przesuwa, a styk elektryczny między płytą ochronną a pierścieniem ekranującym zapewniają kulki sprężynujące w trzech otworach rozmieszczonych równomiernie na obwodzie — nacisk sprężyn ma być na tyle mały, by dodatkowe tarcie było pomijalne; powierzchnie elektrod stykające się z próbką muszą być z tego samego materiału, by przy próbkach zawierających elektrolit nie powstawały złącza elektrolityczne; łączna masa elektrody pomiarowej i pierścieniowej (1020 ± 20) g, co daje nacisk na próbkę ok. 10 N, a dla równego nacisku obu elektrod (ok. 0,225 N/cm² = 2,25 kPa) masa elektrody pomiarowej (460 ± 10) g i pierścieniowej (560 ± 10) g; rysunek 1 podaje wymiary dla części metalowych ze stali (gęstość 7,8 g/cm³) i izolacyjnych z PMMA, PS lub PC (ok. 1,19 g/cm³). Omomierz (5.2): zakres 10⁵–10¹⁴ Ω, granica błędu ± 5 % do 10¹² Ω i ± 20 % powyżej; zamiennie elektrometr o impedancji wejściowej nie mniejszej niż 10¹⁴ Ω z osobnym źródłem napięcia stałego z wbudowanym rezystorem zabezpieczającym. Środek czyszczący (5.3): np. propan-2-ol lub etanol (uwaga — są wysoce łatwopalne i toksyczne; zaleca się środki ochrony zbiorowej lub indywidualnej przed zapłonem, wdychaniem par i kontaktem ze skórą, oczami i odzieżą). Próbki (6.1): z próbki materiału lub odzieży wycina się pięć próbek o wymiarach między wymiarami zewnętrznymi elektrody pierścieniowej a płyty bazowej; przy badaniu gotowej odzieży mierzy się w pięciu różnych odpowiednich miejscach; próbki chwyta się tylko za brzegi, by ich nie zanieczyścić (uwaga — próbki mogą pochodzić z tych samych partii produkcyjnych co materiały użyte do wykonania dostarczonej odzieży). Kondycjonowanie i atmosfera badania (6.2): co najmniej 24 h przed badaniem i badanie w temperaturze (23 ± 1) °C i wilgotności względnej (25 ± 5) %; uwaga — do szczególnych celów mogą być potrzebne inne atmosfery (załącznik A). Wykonanie (7): dolne powierzchnie elektrody pomiarowej i pierścieniowej oraz górną powierzchnię płyty bazowej przeciera się bibułą zwilżoną środkiem czyszczącym; izolację płyty bazowej sprawdza się według 5.4.2 EN 1149-1:1995; płytę bazową kładzie się stroną nieizolowaną do góry, na niej materiał, a na nim współśrodkowo elektrodę pomiarową i pierścieniową; obwód łączy się według rysunku 2; jeżeli rezystywność powierzchniowa próbki według EN 1149-1 jest mniejsza niż 10⁸ Ω, metalowego pierścienia ochronnego nie uziemia się podczas wyznaczania RV, bo nadmierny prąd upływowy mógłby nadmiernie obniżyć napięcie probiercze — wtedy bada się tylko wycięte próbki, nie gotową odzież; przykłada się napięcie (100 ± 5) V i po (15 ± 1) s wyznacza rezystancję skrośną; przy rezystancji poniżej 10⁵ Ω można zastosować odpowiednio niskie napięcie, podając je w sprawozdaniu, a w razie potrzeby wyznaczyć rezystancję jako iloraz napięcia i prądu zmierzonego amperomierzem połączonym szeregowo z próbką; pomiar powtarza się na czterech pozostałych próbkach albo w czterech innych miejscach odzieży. Obliczenie (8): średnia arytmetyczna pięciu zmierzonych wartości rezystancji skrośnej. Sprawozdanie (9): powołanie normy, opis materiału, atmosfera badania, napięcie probiercze w woltach, wszystkie pięć pomiarów, średnia rezystancja skrośna RV w omach, odstępstwa od normy, data badania.

STATUS (stan karty na 03.10.2026). Karta PN-EN 1149-2:1999 (wersja polska, publikacja 16-11-1999, 11 stron, grupa cenowa F) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Elektrotechniki, KT 143 Elektryczności Statycznej, ICS 13.340.10, „Wprowadza: EN 1149-2:1997 [IDT]”, „Elementy dodatkowe: PN-EN 1149-2:1999/Ap1:2001”. Wyszukiwarka PKN (hasło „PN-EN 1149-2”, 03.10.2026) pokazuje tylko to wydanie. Dokument europejski: słoweńska SIST EN 1149-2:1998 (identyczna z EN 1149-2:1997) ma w katalogu iTeh status „Published” (odczyt 03.10.2026); nowszego wydania EN 1149-2 w katalogu nie znaleźliśmy. Treści poprawki Ap1:2001 nie czytaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 1149-2 stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów: AB 005, AB 128, AB 154, AB 164, AB 374, AB 665, AB 1710. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 05.09.2023 do 14.07.2026) AB 005 i AB 1710 podają „PN-EN 1149-2:1999” (AB 1710 także „EN 1149-2:1997”), AB 154 i AB 164 — „PN-EN 1149-2:1999+Ap1:2001”, AB 374 — wydanie 1999 i osobno poprawkę Ap1:2001, AB 128 i AB 665 — samo oznaczenie bez daty. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 1149-2”) pokazuje wszystkie 7 laboratoriów; sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Rezystancja skrośna” odzieży ochronnej i jej materiałów (AB 005 także rękawic i obuwia, razem z PN-EN 16350:2014-08), płaskich wyrobów włókienniczych (AB 154) oraz materiałów i wyrobów, których elektryzacja może stanowić zagrożenie (AB 374). Zakresy: od 1×10³ do 1×10¹² Ω (AB 005), od 500 Ω do 1,0×10¹⁴ Ω (AB 1710), (2×10³–2×10¹⁴) Ω przy napięciach pomiarowych 10, 100, 250 i 500 V (AB 154), (0,1–2×10¹⁴) Ω i (2×10³–2×10¹⁴) Ω w dwóch pozycjach AB 164, (1–10¹⁰) Ω (AB 374). Obok stoją rezystywność powierzchniowa według PN-EN 1149-1 i czas zaniku ładunku według PN-EN 1149-3.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy napięciu i zakresie: norma przewiduje 100 V i omomierz 10⁵–10¹⁴ Ω; niższe napięcie tylko przy rezystancji poniżej 10⁵ Ω i z podaniem go w sprawozdaniu (7.3) — napięcia 10, 250 i 500 V oraz zakresy od 0,1 Ω czy 500 Ω w zakresach PCA wychodzą poza warunki podstawowe normy, a napięcie probiercze musi stać w sprawozdaniu (7.3, 9 c)). Przy czasie odczytu: rezystancję odczytuje się po (15 ± 1) s — odczyt w innej chwili po przyłożeniu napięcia nie spełnia 7.3. Przy klimacie: 24 h kondycjonowania i badanie w 23 °C przy 25 % wilgotności (6.2) — wynik uzyskany przy innej wilgotności nie spełnia warunku normy; inne atmosfery tylko do szczególnych celów (załącznik A, którego nie mamy). Przy pierścieniu ochronnym: przy rezystywności powierzchniowej poniżej 10⁸ Ω pierścienia nie uziemia się — inaczej prąd upływowy obniża napięcie probiercze; gotowej odzieży wtedy nie bada się (7.3). Przy elektrodach: masy (460 ± 10) g i (560 ± 10) g dają nacisk ok. 2,25 kPa — inne elektrody to inny nacisk; powierzchnie stykowe z jednego materiału, czyste, przetarte środkiem czyszczącym (5.1.5, 7.1); próbek nie dotyka się poza brzegami (6.1). Przy wyniku: wynik to średnia arytmetyczna pięciu wartości (8), a sprawozdanie musi podać wszystkie pięć wartości, nie tylko średnią (9).

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy załączników A i ZA ani treści poprawki Ap1:2001 — nie podajemy więc innych atmosfer badania, informacji o związku z przepisami UE ani zmian wprowadzonych poprawką. Norma (czytana w całości poza załącznikami) nie podaje wymagań dla rezystancji skrośnej ani precyzji metody — nie podajemy ich i my.

Zasada metody

Próbkę materiału kładzie się na metalowej płycie bazowej, a na niej współśrodkowo elektrodę dyskową z pierścieniem ochronnym; między elektrodą a płytą przykłada się napięcie stałe 100 V i po 15 s omomierzem lub elektrometrem wyznacza rezystancję przez grubość materiału (rezystancję skrośną RV); wynikiem jest średnia arytmetyczna z pięciu próbek lub pięciu miejsc odzieży.

Zastosowania

• Materiały i gotowa odzież ochronna o właściwościach antyelektrostatycznych — m.in. do stref zagrożenia wybuchem (zakres karty PKN); 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Płaskie wyroby włókiennicze oraz materiały i wyroby, których elektryzacja może stanowić zagrożenie — w zakresach PCA
• Badania razem z rezystywnością powierzchniową (PN-EN 1149-1) i czasem zaniku ładunku (PN-EN 1149-3)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1149-2:1999 + Ap1:2001

Tytuł (PL)

Odzież ochronna — Właściwości elektrostatyczne — Metoda badania rezystancji skrośnej

Title (EN)

Protective clothing — Electrostatic properties — Part 2: Test method for measurement of the electrical resistance through a material (vertical resistance)

Procedura krok po kroku

1. Próbki i kondycjonowanie

   Pięć próbek o wymiarach między elektrodą pierścieniową a płytą bazową (lub pięć miejsc odzieży), chwytane za brzegi; ≥ 24 h w (23 ± 1) °C i (25 ± 5) % RH. PN-EN 1149-2:1999 + Ap1:2001 aktualna (stan karty PKN na 03.10.2026).

2. Przygotowanie elektrod

   Przetrzeć powierzchnie stykowe bibułą z propan-2-olem lub etanolem; sprawdzić izolację płyty bazowej według 5.4.2 EN 1149-1:1995.

3. Układ pomiarowy

   Płyta bazowa stroną nieizolowaną do góry, na niej materiał, na nim współśrodkowo elektroda pomiarowa i pierścieniowa; obwód według rysunku 2; przy rezystywności powierzchniowej < 10⁸ Ω pierścienia nie uziemiać.

4. Pomiar

   Przyłożyć (100 ± 5) V, po (15 ± 1) s odczytać RV; poniżej 10⁵ Ω — niższe napięcie (zapisać) albo amperomierz; powtórzyć na pozostałych czterech próbkach lub miejscach.

5. Wynik

   Średnia arytmetyczna pięciu wartości RV w omach; sprawozdanie z atmosferą, napięciem i wszystkimi pięcioma wynikami.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Propan-2-ol i etanol są wysoce łatwopalne i toksyczne — norma zaleca środki ochrony przed zapłonem, wdychaniem par i kontaktem ze skórą, oczami i odzieżą (uwaga do 5.3)
• Norma nie służy do określania ochrony przed napięciem sieciowym (1) — wynik nie świadczy o izolacyjności odzieży wobec porażenia

Najczęstsze pytania