⚡ Wyznaczanie rezystancji i rezystywności materiałów stałych stosowanych do zapobiegania gromadzeniu się ładunku elektrostatycznego, o rezystancji mierzonej od 10⁴ Ω do 10¹² Ω — rezystancja powierzchniowa (dysk i pierścień), skrośna, do ziemi lub punktu uziemialnego i punkt–punkt, napięcie stałe 100 V lub 10 V, elektrody o masie 2,5 kg z materiałem o twardości Shore A 50–70, kondycjonowanie (23 ± 2) °C i (12 ± 3) % RH przez co najmniej 24 h, PN-EN 61340-2-3

Elektronika i EMC PN-EN 61340-2-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Karta PKN PN-EN 61340-2-3:2016-11 (wersja polska) podaje zakres: „W niniejszej części IEC 61340 opisano metody badań, służące do wyznaczania rezystancji i rezystywności elektrycznej materiałów stałych, używanych do zapobiegania gromadzeniu się ładunku elektrostatycznego, których mierzona rezystancja zawiera się w zakresie od 10⁴ Ω do 10¹² Ω. Uwzględniono istniejące normy IEC/ISO i inne opublikowane informacje oraz podano zalecenia i wytyczne dotyczące właściwej metody”. Tekst czytamy w próbce IEC 61340-2-3:2016 (wydanie 2.0, 2016-06) do punktu 8.3 (próbka urywa się w zdaniu o miejscach pomiaru); punktów 8.4 (procedury pomiaru), 9 (obliczanie rezystywności), 10 (elektroda alternatywna dla wyrobów niepłaskich i małych) i 11 (sprawozdanie) nie mamy. W warstwie tekstowej próbki wykładniki potęg są zapisane w linii (np. „10 6” zamiast 10⁶) — odczytaliśmy je z układu strony.

WEDŁUG TEKSTU IEC 61340-2-3:2016 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–8.3). Normę przygotował IEC TC 101 „Elektrostatyka”; wydanie drugie zastępuje pierwsze z 2000 r. po rewizji technicznej. Zmiany według przedmowy: rozróżnienie aparatury do ocen laboratoryjnych, do badań odbiorczych i do weryfikacji zgodności (okresowej); alternatywny zestaw elektrod dla wyrobów niepłaskich albo zbyt małych; wzory na rezystywność powierzchniową i skrośną zmienione zgodnie z powszechną praktyką w głównych obszarach zastosowania serii IEC 61340. Wprowadzenie: rezystywność to charakterystyka elektryczna o najszerszym zakresie — około trzydziestu rzędów wielkości, od najlepiej przewodzącego metalu do niemal doskonałych izolatorów; prawo Ohma stosuje się do prądu stałego (przy przemiennym przeszkadza reaktancja), dlatego normy wymagają napięcia stałego; tworzywa są przewodnikami jonowymi, a transport ładunku zależy od natężenia pola; prąd ładowania (polaryzacja) powoduje asymptotyczny spadek prądu i pozorną zmianę rezystancji — wtedy zaleca się powtórzyć pomiar po określonym czasie elektryzacji przy odwróconej biegunowości i uśrednić. Zakres (1): metody wyznaczania rezystancji i rezystywności materiałów stałych używanych do zapobiegania gromadzeniu ładunku, rezystancja mierzona od 10⁴ Ω do 10¹² Ω; zalecenia doboru metody. Powołania (2): IEC 62631-3-1, -3-2, -3-3; ISO 1853; ISO 2951; ISO 3915; ISO 7619-1. Definicje (3): rezystancja — stosunek napięcia stałego do ustalonego prądu; rezystancja do ziemi (Rg), do punktu uziemialnego (Rgp), punkt–punkt (Rpp — dwie elektrody w określonej odległości na tej samej powierzchni), powierzchniowa (Rs — dysk centralny i pierścień koncentryczny), skrośna (Rv — elektrody po obu stronach); rezystywność powierzchniowa ρs (jednostka Ω, zapis „Ω/sq” odradzany) i skrośna ρv (Ω·m; nieodpowiednia dla materiałów niejednorodnych). Kondycjonowanie (4): warunki według rodzaju materiału i zastosowania, najostrzejsze spodziewane w użyciu (np. najniższa i najwyższa wilgotność); o ile nie uzgodniono inaczej — (23 ± 2) °C i (12 ± 3) % wilgotności względnej, kondycjonowanie co najmniej 24 h; gdy trzeba sprawdzić, że rezystancja nie spada poniżej minimum — dodatkowo badanie w wysokiej wilgotności (23 ± 2) °C, (60 ± 10) %, co najmniej 24 h; kondycjonowanie i pomiar zwykle w tym samym klimacie, kondycjonowanie wstępne (np. usunięcie naprężeń po formowaniu, suszenie) zwykle w innym. Wybór metody (5): gdy zakres rezystancji jest znany — odpowiedni rozdział 6, 7, 8 lub 10; gdy nieznany — zaczyna się od metod dla materiałów przewodzących (6), a wynik spoza zakresu metody odrzuca i powtarza pomiar metodą dla materiałów rozpraszających (8 lub 10), potem izolacyjnych (7); wyroby niepłaskie albo za małe na elektrody z 8.2 — rozdział 10, a gdy wynik jest mniejszy niż 10⁴ Ω lub większy niż 10¹² Ω, a kształt nie pozwala na metody 6 i 7, podaje się „< 10⁴ Ω” albo „> 10¹² Ω”. Materiały przewodzące (6): ISO 3915 (tworzywa), ISO 1853 (gumy); izolacyjne (7): IEC 62631-3-1, -3-2, -3-3 (tworzywa), ISO 2951 (gumy). Materiały płaskie rozpraszające (8): zasilacz napięcia stałego z amperomierzem albo omomierz; ocena laboratoryjna (8.1.2) — napięcie pod obciążeniem (100 ± 5) V dla rezystancji od 1 × 10⁶ Ω i (10,0 ± 0,5) V poniżej, omomierz od 1 × 10³ Ω do 1 × 10¹³ Ω z dokładnością ± 10 %, przy zasilaczu i amperomierzu odczyt od 10 pA do 10 mA, łącznie ± 10 %; badania odbiorcze (8.1.3) — jak laboratoryjne albo z napięciem w stanie jałowym 100 V / 10 V i dokładnością ± 20 %, w sporze rozstrzyga ocena laboratoryjna; weryfikacja zgodności (8.1.4) — przyrząd jak przy ocenie laboratoryjnej lub odbiorczej albo przyrząd mierzący co najmniej rząd wielkości powyżej i poniżej zamierzonego zakresu, z potwierdzoną korelacją z przyrządem laboratoryjnym lub odbiorczym, w sporze rozstrzyga przyrząd odbiorczy lub laboratoryjny. Elektrody (8.2): ścisły kontakt, odporność na korozję, brak reakcji z materiałem; przy sondach z pierścieniem ochronnym zaleca się szczelinę między elektrodą środkową a pierścieniem co najmniej 10 mm; w sporze — zestawy z tej normy. Sonda 1 do rezystancji powierzchniowej (8.2.2, rysunek 1): dysk centralny i pierścień koncentryczny z materiału przewodzącego (wymiary na rysunku 30,5 ± 1 mm i 57 ± 1 mm), masa (2,5 ± 0,25) kg, materiał styku o rezystancji skrośnej poniżej 10³ Ω na płycie ze stali nierdzewnej (nie aluminium) przy (10,0 ± 0,5) V i twardości Shore A 50–70 (ISO 7619-1), izolatory powyżej 10¹³ Ω. Rezystancja skrośna (8.2.3): sonda 1 u góry, sonda 2 — płyta ze stali nierdzewnej (nie aluminium) z trwałym zaciskiem. Rezystancja do ziemi, do punktu uziemialnego i punkt–punkt (8.2.4, rysunek 2): jedna albo dwie sondy dyskowe (średnica 63,5 ± 1 mm), masa (2,5 ± 0,25) kg, te same wymagania dla materiału styku. Podkładka (8.2.5): gładka, płaska, o rezystancji powierzchniowej powyżej 1 × 10¹³ Ω (IEC 62631-3-2), większa od próbki o co najmniej 10 mm w długości i szerokości, grubość co najmniej 1 mm. Próbki (8.3): pobiera się według specyfikacji materiału; miejsc pomiaru nie wolno dotykać ani znakować — tu próbka się kończy.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 61340-2-3:2016-11 (wersja polska, publikacja 07-12-2017, 30 stron, grupa cenowa P) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Elektrotechniki, KT 143 Elektryczności Statycznej, ICS 29.020 i 17.220.99, „Wprowadza: EN 61340-2-3:2016 [IDT], IEC 61340-2-3:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 61340-2-3:2002 – wersja polska”, element dodatkowy: PN-EN 61340-2-3:2016-11/AC:2023-10P. Karty poprawki AC:2023-10 nie udało się pobrać (strona sklepu PKN zwróciła 404, 02.10.2026) — jej treści nie znamy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 61340-2-3 stoi w 15 rekordach u 6 laboratoriów: AB 005, AB 128, AB 374, AB 665, AB 1552, AB 1710. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 05.09.2023 do 01.09.2026) wydanie 2016 z rokiem podają AB 005 („PN-EN 61340-2-3:2016”), AB 374 (PN-EN 61340-2-3:2016-11, punkty 8.4.1 i 8.4.2) i AB 1552 (PN-EN 61340-2-3:2016-11); AB 1710 podaje oba wydania — PN-EN 61340-2-3:2002 z EN i IEC z 2000 r. oraz PN-EN 61340-2-3:2016-11 z EN i IEC z 2016 r.; AB 128 i AB 665 — sam numer „PN-EN 61340-2-3” bez roku. W zakresie AB 374 (wydanie nr 23 z 15.12.2025) zawieszono na wniosek podmiotu część zakresu oznaczoną pogrubioną kursywą — wiersze z PN-EN 61340-2-3 nie są tak oznaczone; w pozostałych pięciu zakresach zawieszeń przy tym numerze nie ma. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 61340-2-3”) pokazuje 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 005 — materiały, wyroby i urządzenia antystatyczne: rezystancja powierzchniowa, skrośna (rezystywność z obliczeń, grubość 0,01–30 mm), względem elementu uziemiającego i między punktami, od 1 × 10³ Ω do 1 × 10¹² Ω (obok IEC 61340-4-10, PN-E-05203 i PN-EN 60079-32-2). AB 128 — materiały elektroizolacyjne stałe i odzież ochronna: rezystancja powierzchniowa, skrośna, względem elementu uziemiającego i między punktami (obok PN-EN 62631). AB 374 — materiały i wyroby, których elektryzacja może stanowić zagrożenie: rezystancja powierzchniowa i skrośna z rezystywnością materiałów o płaskiej powierzchni, zakres (1–10¹⁰) Ω. AB 665 — płaskie materiały stałe oraz węże i przewody rurowe: parametry rezystancyjne, pomiary bezpośrednie (oznaczenie „E”). AB 1552 — płaskie materiały stałe używane do zapobiegania gromadzeniu ładunku: rezystancja powierzchniowa, skrośna i między punktami, 1 × 10⁴–1 × 10¹² Ω. AB 1710 — materiały niemetalowe stałe: rezystancja skrośna, powierzchniowa, względem elementu uziemiającego i między punktami, pomiar bezpośredni od 500 Ω do 1,0 × 10¹⁴ Ω.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zakresie: metoda z rozdziału 8 dotyczy rezystancji od 10⁴ Ω do 10¹² Ω — wynik spoza zakresu metody odrzuca się i powtarza pomiar metodą dla materiałów przewodzących (6) albo izolacyjnych (7) (5); trzy laboratoria podają w zakresach akredytacji przedziały wychodzące poza 10⁴–10¹² Ω, więc przy wyniku trzeba sprawdzić, według którego rozdziału go uzyskano. Przy wilgotności: domyślne (12 ± 3) % to warunki suche; sprawdzenie, że rezystancja nie spada poniżej minimum, wymaga dodatkowego badania w (60 ± 10) % (4). Przy polaryzacji: prąd ładowania daje pozorną zmianę rezystancji — zaleca się powtórzyć pomiar z odwróconą biegunowością i uśrednić (wprowadzenie). Przy przyrządzie: badanie odbiorcze dopuszcza dokładność ± 20 % i napięcie w stanie jałowym, laboratoryjne ± 10 % i napięcie pod obciążeniem; w sporze rozstrzyga ocena laboratoryjna (8.1). Przy elektrodach: płyta ze stali nierdzewnej, nie z aluminium; materiał styku o twardości Shore A 50–70 i rezystancji skrośnej poniżej 10³ Ω (8.2). Przy próbce: miejsc pomiaru nie dotykać ani nie znakować (8.3). Przy wydaniu: poprawka AC:2023-10 jest na karcie PKN, ale jej treści nie znamy; AB 1710 ma w zakresie także zastąpione wydanie 2002.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 8.4–11: przebiegu pomiaru (czasu elektryzacji, liczby pomiarów), wzorów na rezystywność powierzchniową i skrośną, elektrody alternatywnej dla wyrobów niepłaskich ani wymagań sprawozdania — nie podajemy więc tych wzorów ani liczb. Nie znamy treści poprawki AC:2023-10. Nie podajemy wymagań co do wartości rezystancji wyrobów — norma podaje metody, a granice wynikają ze specyfikacji materiału lub wyrobu.

Zasada metody

Do płaskiej próbki leżącej na podkładce izolacyjnej przykłada się elektrody o określonym kształcie i masie (2,5 kg) — dysk z pierścieniem przy rezystancji powierzchniowej, sondę i płytę stalową przy skrośnej, jedną lub dwie sondy dyskowe przy rezystancji do ziemi i punkt–punkt — podaje napięcie stałe 100 V (od 10⁶ Ω) albo 10 V (poniżej) i z ustalonego prądu wyznacza rezystancję, z której oblicza się rezystywność; pomiar wykonuje się po kondycjonowaniu w (23 ± 2) °C i (12 ± 3) % wilgotności, a w razie potrzeby także w (60 ± 10) %.

Zastosowania

• Materiały, wyroby i urządzenia antystatyczne — rezystancja powierzchniowa, skrośna, do ziemi i punkt–punkt; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Płaskie materiały stałe, węże i przewody rurowe, odzież ochronna — obok norm wyrobów (PN-EN 62631, PN-E-05203, PN-EN 60079-32-2)
• Kontrola wyrobów na trzech poziomach: ocena laboratoryjna, badanie odbiorcze i okresowa weryfikacja zgodności przyrządem o potwierdzonej korelacji

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 61340-2-3:2016-11 (wersja polska; EN 61340-2-3:2016 i IEC 61340-2-3:2016 IDT); element dodatkowy PN-EN 61340-2-3:2016-11/AC:2023-10P

Tytuł (PL)

Elektryczność statyczna — Część 2-3: Metody badań stosowane do wyznaczania rezystancji i rezystywności materiałów stałych, używanych do zapobiegania gromadzeniu się ładunku elektrostatycznego

Title (EN)

Electrostatics — Part 2-3: Methods of test for determining the resistance and resistivity of solid materials used to avoid electrostatic charge accumulation

Procedura krok po kroku

1. Kondycjonowanie

   (23 ± 2) °C i (12 ± 3) % RH przez co najmniej 24 h; przy sprawdzaniu minimum także (60 ± 10) % RH (4). PN-EN 61340-2-3:2016-11 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Wybór metody

   Znany zakres — rozdział 6, 7, 8 lub 10; nieznany — od metod dla materiałów przewodzących, wyniki spoza zakresu odrzucić i powtórzyć właściwą metodą (5).

3. Układ

   Próbka na podkładce izolacyjnej; sonda 1 (powierzchniowa), sonda 1 z płytą (skrośna) albo sondy 3 (do ziemi, punkt–punkt); miejsc pomiaru nie dotykać (8.2, 8.3).

4. Pomiar

   Napięcie stałe 100 V lub 10 V, odczyt ustalonego prądu albo rezystancji; przebieg według 8.4 — poza próbką; przy polaryzacji powtórzyć z odwróconą biegunowością i uśrednić (wprowadzenie).

5. Wynik

   Rezystancja i rezystywność według rozdziału 9 (wzorów nie mamy); poza zakresem przy wyrobach niepłaskich — „< 10⁴ Ω” albo „> 10¹² Ω” (5); sprawozdanie według rozdziału 11.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przy aparaturze pomiarowej (zasilacz napięcia stałego, omomierz) należy przestrzegać krajowych przepisów bezpieczeństwa (8.1.1)

Najczęstsze pytania