📏 Ręczne narzędzia dynamometryczne (klucze i wkrętaki) — wskazujące typ I i nastawne typ II, klasy A–G: badania zgodności projektu i jakości, dopuszczalne odchylenie względne ±4 % / ±6 %, próba przeciążenia 125 %, próba trwałości 5 000 cykli, deklaracja zgodności; PN-EN ISO 6789-1
Krótko: o co chodzi
Wymagania i metody badań zgodności oraz znakowania ręcznych narzędzi dynamometrycznych do kontrolowanego dokręcania wkrętów i nakrętek, a także minimalne wymagania deklaracji zgodności. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 16.11.2026): 9 polskich laboratoriów wzorcujących (14 rekordów); 2 czeskie (3 rekordy). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Ręczne klucze i wkrętaki dynamometryczne wskazujące (typ I, klasy A–E) i nastawne (typ II, klasy A–G) do kontrolowanego dokręcania wkrętów i nakrętek (ISO 6789-1:2017, rozdz. 1 i 4), Badania zgodności projektu prowadzone przez producenta oraz deklaracja zgodności (5.1, rozdz. 8), Podstawa metody pomiaru przy wzorcowaniu narzędzi według ISO 6789-2 (rozdz. 6 części 1).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017 [IDT])
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (karta PKN, 16.11.2026): PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska, publikacja 30-03-2017); wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017; zastępuje PN-EN ISO 6789:2009
- Typy i klasy (rozdz. 4): typ I (wskazujące): A–E; typ II (nastawne): A–G
- Największy moment — zabierak kwadratowy (tablica 2): 6,3 — 30 N·m; 10 — 135 N·m; 12,5 — 340 N·m; 20 — 1 000 N·m; 25 — 2 100 N·m
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 6789-1:2017 dokument określa wymagania dotyczące badań zgodności i znakowania ręcznych narzędzi dynamometrycznych używanych do kontrolowanego dokręcania wkrętów i nakrętek oraz minimalne wymagania deklaracji zgodności tych narzędzi. Dotyczy narzędzi wskazujących (typ I) i nastawnych (typ II); objęte są narzędzia oznaczone w ISO 1703:2005 numerami 6 1 00 11 0, 6 1 00 11 1, 6 1 00 12 0, 6 1 00 12 1, 6 1 00 14 0 i 6 1 00 15 0. Norma nie określa wymagań dla świadectw wzorcowania — te podaje ISO 6789-2. Ten sam zakres podaje karta PKN normy PN-EN ISO 6789-1:2017-03.
WEDŁUG TEKSTU ISO 6789-1:2017 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.1.8; w wersji francuskiej — spis treści i te same rozdziały). Normę przygotował komitet ISO/TC 29 (Małe narzędzia), podkomitet SC 10. Pierwsze wydanie ISO 6789-1 razem z ISO 6789-2 zastąpiło ISO 6789:2003 po rewizji technicznej: normę podzielono na dwie części (część 1 — projekt i produkcja z treścią deklaracji zgodności, część 2 — spójne pomiarowo świadectwa wzorcowania z metodą obliczania niepewności i wzorcowaniem przyrządu do pomiaru momentu), rozszerzono oznaczenie zabieraków o sześciokątne i inne, zmieniono definicję zakresu momentów, zmieniono szybkość obciążania (czas osiągania ostatnich 20 %), podkreślono unikanie sił pasożytniczych, dodano schematy przebiegu pomiaru (załącznik C) i wymaganie deklaracji zgodności. Powołania normatywne: ISO 1173, ISO 1174-1, ISO 6789-2:2017 i ISO/IEC 17025. Definicje (3.1): badanie zgodności projektu i badanie zgodności jakości (podczas projektowania lub modyfikacji oraz podczas produkcji), deklaracja zgodności (udokumentowana informacja producenta), największe dopuszczalne odchylenie (największe względne odchylenie wartości momentu zaobserwowanej na przyrządzie do pomiaru momentu, w procentach wartości docelowej na narzędziu; nie jest to „dokładność” ani błąd pomiaru w rozumieniu ISO 6789-2), układ do pomiaru momentu (przyrząd do pomiaru momentu i układ obciążający — wzorzec dla narzędzia), przyrząd do pomiaru momentu (wzorzec roboczy, mechaniczny albo z elektronicznym przetwornikiem i wyświetlaczem), narzędzie wskazujące typu I (wskazuje moment na podziałce, tarczy lub wyświetlaczu), narzędzie nastawne typu II (sygnalizuje osiągnięcie nastawionej wartości impulsem fizycznym, z sygnałem dźwiękowym lub bez, z chwilowym spadkiem momentu), nastawne z podziałką (typ II klasy A, D, G), nastawne bez podziałki (typ II klasy C, F) i o stałym nastawieniu (typ II klasy B, E). Oznaczenia: a_d — względne odchylenie od momentu docelowego (%), X_t — wartość docelowa (wskazana, nastawiona, nominalna; N·m), X_o — wartość zaobserwowana na przyrządzie do pomiaru momentu (N·m).
KLASYFIKACJA (rozdz. 4). Typ I (wskazujące, załącznik A): klasa A — klucz z drążkiem skrętnym lub zginanym; B — klucz o sztywnym korpusie z podziałką, tarczą albo wyświetlaczem; C — klucz o sztywnym korpusie z pomiarem elektronicznym; D — wkrętak z podziałką, tarczą albo wyświetlaczem; E — wkrętak z pomiarem elektronicznym. Typ II (nastawne, załącznik B): A — klucz nastawny z podziałką albo wyświetlaczem; B — klucz o stałym nastawieniu; C — klucz nastawny bez podziałki; D — wkrętak nastawny z podziałką albo wyświetlaczem; E — wkrętak o stałym nastawieniu; F — wkrętak nastawny bez podziałki; G — klucz z drążkiem zginanym, nastawny, z podziałką.
BADANIE ZGODNOŚCI PROJEKTU (5.1). Producent sprawdza zgodność z 5.1.2–5.1.8. Największe momenty (tablica 2): zabierak kwadratowy 6,3 — 30 N·m, 10 — 135 N·m, 12,5 — 340 N·m, 20 — 1 000 N·m, 25 — 2 100 N·m; sześciokątny 3 — 4 N·m, 4 — 10 N·m, 5,5 — 25 N·m, 6,3 — 30 N·m, 8 — 70 N·m, 11,2 — 200 N·m, 12,5 — 340 N·m (wymiary według ISO 1174-1 i ISO 1173). Zakres momentów: typ I klasy A, B, D i typ II klasy A, D, G — od najmniejszej oznaczonej wartości do 100 % momentu największego; typ I klasy C, E i typ II klasy B, C, E, F — według producenta. Podziałki i tarcze: działka nie większa niż 5 % momentu największego; wyświetlacze elektroniczne: rozdzielczość nie większa niż 1/4 największego dopuszczalnego odchylenia względnego w każdej wartości docelowej; zakres od zera do najmniejszej wartości trzeba oznaczyć jako leżący poza zakresem. Największe dopuszczalne odchylenie względne (tablice 3 i 4): typ I klasy A i D — ±6 %; typ I klasy B, C, E — ±6 % do 10 N·m i ±4 % powyżej 10 N·m; typ II klasy A, B, C — ±6 % do 10 N·m i ±4 % powyżej; typ II klasy D, E, F, G — ±6 %; narzędzie działające w obu kierunkach musi spełniać wymaganie w każdym kierunku podanym przez producenta, a mniejsze odchylenie deklarowane przez producenta obowiązuje zamiast tablicowego; przy ocenie zgodności nie uwzględnia się niepewności narzędzia ani przyrządu do pomiaru momentu. Próba przeciążenia (5.1.6): trzykrotne obciążenie w każdym kierunku działania momentem nie mniejszym niż 125 % momentu największego (albo nominalnym dla typu II klas D, E, F); typ II klas A, C, D, F, G po nastawieniu na 100 % momentu największego; nie dotyczy narzędzi ograniczających moment; po próbie narzędzie ma mieścić się w dopuszczalnym odchyleniu i nie mieć uszkodzeń. Próba trwałości (5.1.7): 5 000 cykli w każdym kierunku działania mechanizmu momentem największym (typ II klas B, E — nominalnym nastawionym), z szybkością 5–20 cykli/min; po próbie — w dopuszczalnym odchyleniu i bez uszkodzeń. Wpływ zmian geometrii (5.1.8): bada się wpływ np. przegubowych głowic grzechotkowych i przedłużek na moment wyjściowy, a producent przekazuje go użytkownikom w instrukcji albo w deklaracji zgodności. Dalsze rozdziały według spisu treści: badanie zgodności jakości (5.2), zgodność w użytkowaniu, pomiar momentu — układ do pomiaru momentu, przykładanie momentu, warunki otoczenia, wymagania pomiarowe, kolejność pomiarów dla typów I i II (rozdz. 6), obliczanie odchylenia z dwoma przykładami (rozdz. 7), deklaracja zgodności (rozdz. 8) i znakowanie (rozdz. 9); próbka nie zawiera ich treści.
STATUS (karta PKN, odczyt 16.11.2026). PN-EN ISO 6789-1:2017-03 — wersja angielska, tytuł polski „Narzędzia montażowe do wkrętów i nakrętek -- Ręczne narzędzia dynamometryczne -- Część 1: Wymagania i metody badań dotyczące zgodności projektu i jakości wyrobu: minimalne wymagania dotyczące deklaracji zgodności”, publikacja 30-03-2017, 36 stron, KT 236 Części Złącznych i Narzędzi Montażowych, wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 6789:2009 (wersja polska); karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh (16.11.2026): ISO 6789-1:2017 — etap „norma do rewizji” (90.92); projekt europejski prEN ISO 6789-1 — etap „zamknięcie ankiety” (40.60), planowana publikacja 24-11-2026.
W ZAKRESACH AKREDYTACJI (baza zakresów serwisu, odczyt 16.11.2026, po wczytaniu zakresów porcji). Zapis PN-EN ISO 6789-1 ma 9 polskich laboratoriów wzorcujących (14 rekordów) — w wydaniu 2017 lub 2017-03, najczęściej razem z PN-EN ISO 6789-2:2017 (dwa rekordy obok BS 7882) — oraz 2 laboratoria czeskie (3 rekordy).
Zasada metody
Narzędzie dynamometryczne porównuje się z układem do pomiaru momentu: dla wartości docelowej X_t (wskazanej, nastawionej lub nominalnej) odczytuje się wartość X_o na przyrządzie do pomiaru momentu i oblicza względne odchylenie a_d. Każdy wynik musi mieścić się w największym dopuszczalnym odchyleniu względnym dla typu i klasy narzędzia (±4 % lub ±6 %). Zgodność projektu potwierdzają ponadto próba przeciążenia (3 × 125 % momentu największego), próba trwałości (5 000 cykli w każdym kierunku) i badanie wpływu zmian geometrii.
Zastosowania
- Ręczne klucze i wkrętaki dynamometryczne wskazujące (typ I, klasy A–E) i nastawne (typ II, klasy A–G) do kontrolowanego dokręcania wkrętów i nakrętek (ISO 6789-1:2017, rozdz. 1 i 4)
- Badania zgodności projektu prowadzone przez producenta oraz deklaracja zgodności (5.1, rozdz. 8)
- Podstawa metody pomiaru przy wzorcowaniu narzędzi według ISO 6789-2 (rozdz. 6 części 1)
- W zakresach akredytacji: 9 polskich laboratoriów wzorcujących i 2 czeskie
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (karta PKN, 16.11.2026) | PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska, publikacja 30-03-2017); wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017; zastępuje PN-EN ISO 6789:2009 |
| Typy i klasy (rozdz. 4) | typ I (wskazujące): A–E; typ II (nastawne): A–G |
| Największy moment — zabierak kwadratowy (tablica 2) | 6,3 — 30 N·m; 10 — 135 N·m; 12,5 — 340 N·m; 20 — 1 000 N·m; 25 — 2 100 N·m |
| Największy moment — zabierak sześciokątny (tablica 2) | 3 — 4; 4 — 10; 5,5 — 25; 6,3 — 30; 8 — 70; 11,2 — 200; 12,5 — 340 N·m |
| Podziałka i wyświetlacz (5.1.4) | działka ≤ 5 % momentu największego; rozdzielczość wyświetlacza ≤ 1/4 dopuszczalnego odchylenia |
| Dopuszczalne odchylenie, typ I (tablica 3) | klasy A, D: ±6 %; klasy B, C, E: ±6 % (≤ 10 N·m), ±4 % (> 10 N·m) |
| Dopuszczalne odchylenie, typ II (tablica 4) | klasy A, B, C: ±6 % (≤ 10 N·m), ±4 % (> 10 N·m); klasy D, E, F, G: ±6 % |
| Próba przeciążenia (5.1.6) | 3 razy w każdym kierunku, ≥ 125 % momentu największego (typ II D, E, F — moment nominalny) |
| Próba trwałości (5.1.7) | 5 000 cykli w każdym kierunku, 5–20 cykli/min |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 16.11.2026) | 9 polskich laboratoriów wzorcujących (14 rekordów); 2 czeskie (3 rekordy) |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Narzędzia montażowe do wkrętów i nakrętek — Ręczne narzędzia dynamometryczne — Część 1: Wymagania i metody badań dotyczące zgodności projektu i jakości wyrobu: minimalne wymagania dotyczące deklaracji zgodności
- Title (EN)
- Assembly tools for screws and nuts — Hand torque tools — Part 1: Requirements and methods for design conformance testing and quality conformance testing: minimum requirements for declaration of conformance
Procedura krok po kroku
-
Klasyfikacja i zakres
Ustalenie typu i klasy narzędzia (rozdz. 4), zakresu momentów i zgodności rozmiaru zabieraka z największym momentem według tablicy 2 (5.1.2–5.1.3).
-
Podziałka i wyświetlacz
Sprawdzenie działki (≤ 5 % momentu największego) albo rozdzielczości wyświetlacza (≤ 1/4 dopuszczalnego odchylenia) i oznaczenia zakresu poniżej najmniejszej wartości (5.1.4).
-
Odchylenie względne
Pomiar według rozdziału 6 i obliczenie według rozdziału 7; każdy wynik w granicach tablicy 3 lub 4 albo mniejszej wartości deklarowanej przez producenta, bez uwzględniania niepewności (5.1.5).
-
Przeciążenie i trwałość
Trzy obciążenia ≥ 125 % w każdym kierunku, potem 5 000 cykli w każdym kierunku z szybkością 5–20 cykli/min; po każdej próbie ponowne sprawdzenie odchylenia i oględziny (5.1.6–5.1.7).
-
Wpływ geometrii i deklaracja
Badanie wpływu głowic przegubowych i przedłużek na moment wyjściowy i przekazanie wyniku w instrukcji albo deklaracji zgodności (5.1.8, rozdz. 8).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Układ do pomiaru momentu (3.1.5) | Przyrząd do pomiaru momentu z układem obciążającym — wzorzec dla narzędzia; może nim być układ wzorcowania według ISO 6789-2 | — |
| Przyrząd do pomiaru momentu (3.1.6) | Wzorzec roboczy mechaniczny albo z elektronicznym przetwornikiem momentu i wyświetlaczem | — |
| Stanowisko do prób przeciążenia i trwałości (5.1.6–5.1.7) | Obciążenie ≥ 125 % momentu największego; 5 000 cykli z szybkością 5–20 cykli/min | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017 [IDT]) — „Narzędzia montażowe do wkrętów i nakrętek — Ręczne narzędzia dynamometryczne — Część 1: Wymagania i metody badań dotyczące zgodności projektu i jakości wyrobu: minimalne wymagania dotyczące deklaracji zgodności”. Tytuł angielski: „Assembly tools for screws and nuts — Hand torque tools — Part 1: Requirements and methods for design conformance testing and quality conformance testing: minimum requirements for declaration of conformance”.
Na czym polega ta metoda?
Narzędzie dynamometryczne porównuje się z układem do pomiaru momentu: dla wartości docelowej X_t (wskazanej, nastawionej lub nominalnej) odczytuje się wartość X_o na przyrządzie do pomiaru momentu i oblicza względne odchylenie a_d. Każdy wynik musi mieścić się w największym dopuszczalnym odchyleniu względnym dla typu i klasy narzędzia (±4 % lub ±6 %).
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (karta PKN, 16.11.2026): PN-EN ISO 6789-1:2017-03 (wersja angielska, publikacja 30-03-2017); wprowadza EN ISO 6789-1:2017 i ISO 6789-1:2017; zastępuje PN-EN ISO 6789:2009; Typy i klasy (rozdz. 4): typ I (wskazujące): A–E; typ II (nastawne): A–G; Największy moment — zabierak kwadratowy (tablica 2): 6,3 — 30 N·m; 10 — 135 N·m; 12,5 — 340 N·m; 20 — 1 000 N·m; 25 — 2 100 N·m; Największy moment — zabierak sześciokątny (tablica 2): 3 — 4; 4 — 10; 5,5 — 25; 6,3 — 30; 8 — 70; 11,2 — 200; 12,5 — 340 N·m.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Układ do pomiaru momentu (3.1.5), Przyrząd do pomiaru momentu (3.1.6), Stanowisko do prób przeciążenia i trwałości (5.1.6–5.1.7).
Gdzie stosuje się to badanie?
Ręczne klucze i wkrętaki dynamometryczne wskazujące (typ I, klasy A–E) i nastawne (typ II, klasy A–G) do kontrolowanego dokręcania wkrętów i nakrętek (ISO 6789-1:2017, rozdz. 1 i 4); Badania zgodności projektu prowadzone przez producenta oraz deklaracja zgodności (5.1, rozdz. 8); Podstawa metody pomiaru przy wzorcowaniu narzędzi według ISO 6789-2 (rozdz. 6 części 1); W zakresach akredytacji: 9 polskich laboratoriów wzorcujących i 2 czeskie.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 6789-1.