🔥 Reakcja na ogień posadzek i wykładzin podłogowych — rozprzestrzenianie płomienia po poziomej próbce pod gazową płytą promieniującą, krytyczny strumień cieplny (CHF, HF-30) i wydzielanie dymu, PN-EN ISO 9239-1

Budownictwo PN-EN ISO 9239-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny ISO 9239-1 w wydaniu drugim (2002-01-15) — od okładki do punktu 7.1.6 (strona 6); wydań 2010 i 2025 nie mieliśmy, więc dane techniczne poniżej pochodzą z wydania 2002. Zakres (rozdz. 1): metoda oceny zachowania podczas spalania i rozprzestrzeniania płomienia po poziomo zamocowanej posadzce poddanej gradientowi strumienia promieniowania cieplnego w komorze badawczej, przy zapaleniu płomieniami pilotowymi; załącznik A opisuje pomiar wydzielania dymu. Metoda dotyczy wszystkich rodzajów posadzek — np. wykładzin tekstylnych, korka, drewna, wykładzin gumowych i z tworzyw oraz powłok; wynik obejmuje posadzkę razem z podłożem, a zmiana spodu, klejenia, podkładu lub innych elementów może go zmienić. Metody nie wolno używać samodzielnie do opisu lub oceny zagrożenia pożarowego posadzek w rzeczywistym pożarze. Wstęp: strumień promieniowania odwzorowuje obciążenie cieplne podłogi korytarza, którego górne powierzchnie są ogrzewane płomieniami lub gorącymi gazami we wczesnej fazie pożaru w sąsiednim pomieszczeniu, przy rozprzestrzenianiu płomienia pod wiatr. Próbkę układa się poziomo pod gazową płytą promieniującą nachyloną pod kątem 30°, płomień pilotowy przykłada do cieplejszego końca i zapisuje czas dojścia czoła płomienia do kolejnych odległości; wynik podaje się jako odległość rozprzestrzeniania w funkcji czasu, krytyczny strumień cieplny przy zgaśnięciu i gęstość dymu w funkcji czasu. Przedmowa: normę przygotował CEN we współpracy z ISO/TC 92/SC 1 (porozumienie wiedeńskie); wydanie drugie zastąpiło ISO 9239-1:1997.

POJĘCIA, APARATURA I PRÓBKI (rozdz. 3–7.1 wydania 2002). Krytyczny strumień cieplny przy zgaśnięciu (CHF) — strumień padający na powierzchnię próbki w miejscu, w którym płomień przestaje się przesuwać; HF-X — strumień w miejscu najdalszego zasięgu płomienia po X minutach; krytyczny strumień cieplny — CHF albo HF-30, zależnie od tego, która wartość jest niższa; płomień trwały — utrzymujący się dłużej niż 4 s. Komora z płyt krzemianu wapnia (13 ± 1) mm o gęstości 650 kg/m³, z oknem ze szkła ognioodpornego na całą długość próbki; płyta promieniująca z materiału porowatego o powierzchni (300 ± 10) mm × (450 ± 10) mm, odporna do 900 °C, zasilana mieszaniną gazu z powietrzem, nachylona pod kątem (30 ± 1)°; uchwyt próbki z otworem (200 ± 3) mm × (1015 ± 10) mm; palnik pilotowy na propan (0,026 ± 0,002) l/s, którego płomienie trafiają w próbkę (10 ± 2) mm od punktu zerowego; prędkość powietrza w kominie (2,5 ± 0,2) m/s; pirometr 480–530 °C; termoelement typu K; miernik strumienia typu Schmidt-Boelter, 0–15 kW/m², ± 3 %; próbka pozorna z płyty krzemianu wapnia 20 mm, (850 ± 100) kg/m³, z otworami co 100 mm od 110 do 910 mm. Sześć próbek (1050 ± 5) mm × (230 ± 5) mm — trzy w jednym kierunku i trzy prostopadle — na podłożu odwzorowującym rzeczywistą podłogę według EN 13238, z klejem i podkładem jak w praktyce; płytki ze spoiną 250 mm od punktu zerowego. Kondycjonowanie według EN 13238, klejone posadzki co najmniej trzy dni. Wzorcowanie (7.1) po każdej istotnej zmianie aparatu, co najmniej raz w miesiącu (bez zmian — co sześć miesięcy): nagrzewanie co najmniej godzinę, strumień w punkcie 410 mm (5,1 ± 0,2) kW/m², potem profil strumienia od 110 do 910 mm w tolerancjach tablicy 1.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN ISO 9239-1:2026-01 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 13-01-2026, 44 strony, grupa cenowa S, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 180 Bezpieczeństwa Pożarowego Obiektów, ICS 13.220.40 i 97.150, „Wprowadza: EN ISO 9239-1:2025 [IDT], ISO 9239-1:2025 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN ISO 9239-1:2010 - wersja polska, PN-EN ISO 9239-1:2010 - wersja angielska"; pole „Zakres" podaje po polsku cały rozdz. 1 (metoda i ocena dymu w załączniku A, rodzaje podłóg, wpływ podłoża i montażu, zakaz samodzielnej oceny zagrożenia pożarowego, precyzja w załączniku B). Karta PN-EN ISO 9239-1:2010 (wersja polska, tytuł „Badania reakcji na ogień posadzek — Część 1: Określanie właściwości ogniowych metodą płyty promieniującej") — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 9239-1:2026-01": publikacja 22-01-2013, „Data wycofania: 13-01-2026", 30 stron, wprowadzała EN ISO 9239-1:2010 i ISO 9239-1:2010 [IDT], zastąpiła PN-EN ISO 9239-1:2004. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 9239" (30.09.2026): wydanie 2026-01 bez etykiety, wydania 2010 (polska i angielska), 2004 (polska) i 2002 (angielska) — „Wycofana i zastąpiona przez"; hasło zwraca też PN-EN 9239 (inna norma, bez członu ISO).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 9239-1: 18 rekordów u 10 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA numer stoi 20 razy — sześć laboratoriów (AB 023, AB 053, AB 054, AB 1280, AB 1501, AB 1777) wymienia go także w tabeli zasadniczych charakterystyk „Reakcja na ogień" według rozporządzenia (UE) nr 305/2011; kopia ma tylko część tych wierszy, a dwujęzyczne pozycje AB 053 rozbija inaczej niż PDF. Wycofane wydanie 2010 zapisują AB 029 i AB 225 oraz AB 053 (razem z 2026-01 w tych samych pozycjach), nowe 2026-01 — AB 053 i AB 1777 (z „EN ISO 9239-1:2025"); bez roku — AB 023, AB 054, AB 304, AB 369, AB 1280 i AB 1501. Znak „N" (metoda stosowana w działaniach właściwych dla notyfikacji według rozporządzenia 305/2011) mają AB 023, AB 053, AB 054, AB 1280, AB 1501 i AB 1777; gwiazdkę (badanie, na podstawie którego laboratorium formułuje opinie i interpretacje) — AB 369. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 9239-1" i pokaże wszystkie 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 10. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 16.07.2025 do 01.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona.

PRZEDMIOT I WIELKOŚCI. Posadzki i wykładziny podłogowe — 8 laboratoriów (u AB 053 także podłogi drewniane, panele, parkiety i kryte nawierzchnie sportowe, u AB 304 — posadzki stosowane w budownictwie i w taborze kolejowym); materiały niemetalowe (AB 369) oraz materiały i wyroby budowlane (AB 1777). Mierzone wielkości: krytyczny strumień cieplny — wszystkie; strumień cieplny po 30 min (HF-30) — AB 054, AB 225, AB 1280, a HF-X — AB 369; wydzielanie dymu — 9 laboratoriów, bez AB 369 (u AB 304 jako dymotwórczość, u AB 1777 jako osłabienie wiązki światła); AB 054 podaje także zasięg rozprzestrzeniania płomienia i czas zgaśnięcia. Pozycje nie mają zakresów liczbowych.

OBOK TEJ NORMY. W zakresach wszystkich 10 laboratoriów stoi też zapalność pojedynczym płomieniem według PN-EN ISO 11925-2 (osobny wpis w Bazie Wiedzy); sześć ma badanie SBI według PN-EN 13823 (AB 023, AB 053, AB 054, AB 1280, AB 1501, AB 1777) i sześć — niepalność i ciepło spalania według EN ISO 1182 i EN ISO 1716 (AB 023, AB 054, AB 304, AB 1280, AB 1501, AB 1777); cztery — rozprzestrzenianie płomienia po powierzchni według ISO 5658-2 (AB 304, AB 369, AB 1280, AB 1501), trzy — gęstość dymu według PN-EN ISO 5659-2 (AB 369, AB 1280, AB 1501), dwa — PN-EN 45545 (AB 369, AB 1501). Klasyfikację reakcji na ogień na podstawie tych badań opisuje PN-EN 13501-1 (osobny wpis w Bazie Wiedzy).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — który strumień: krytyczny strumień cieplny to niższa z dwóch wartości, CHF (płomień się zatrzymał) albo HF-30 (strumień w miejscu najdalszego zasięgu po 30 min); wynik podany tylko jako CHF przy płomieniu, który nie zgasł w ciągu 30 min, jest niepełny. Drugie — podłoże i montaż: wynik dotyczy posadzki razem z podłożem, klejem i podkładem; zmiana któregokolwiek może go zmienić, więc sprawozdanie musi je opisać. Trzecie — kierunek: norma każe badać próbki w dwóch prostopadłych kierunkach, bo materiał może palić się różnie wzdłuż i w poprzek. Czwarte — wzorcowanie: strumień w punkcie 410 mm i profil wzdłuż próbki sprawdza się co najmniej raz w miesiącu — wynik z aparatu o rozjechanym profilu przesuwa CHF. Piąte — wydanie: trzy laboratoria zapisują wycofane wydanie 2010, a dane techniczne w tym wpisie pochodzą z wydania 2002; czy wydania 2010 i 2025 zmieniły wymiary, tolerancje i sposób wyznaczania wyników, z próbki nie wiemy. Szóste — ocena zagrożenia: wynik tej metody nie jest oceną zagrożenia pożarowego posadzki w rzeczywistym pożarze.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment wydania 2002 kończy się na punkcie 7.1.6: nie podajemy tolerancji profilu strumienia (tablica 1), przebiegu właściwego badania (7.2), wyrażania wyników (8), sprawozdania (9), pomiaru dymu (załącznik A), precyzji (załącznik B) ani instalacji gazu i powietrza (załącznik C); zmian z wydań 2010 i 2025 nie znamy.

Zasada metody

Próbkę posadzki (1050 mm × 230 mm) zamocowaną poziomo na podłożu jak w rzeczywistości umieszcza się pod gazową płytą promieniującą nachyloną pod kątem 30°, tak że strumień ciepła maleje wzdłuż próbki; cieplejszy koniec zapala się płomieniem palnika pilotowego i zapisuje, jak daleko i w jakim czasie przesuwa się płomień. Krytyczny strumień cieplny odczytuje się z profilu strumienia w miejscu zatrzymania płomienia (CHF) albo najdalszego zasięgu po 30 min (HF-30) — niższą z wartości; dym mierzy się osłabieniem światła w kominie. Dane liczbowe według wydania 2002.

Zastosowania

• Posadzki i wykładziny podłogowe — tekstylne, korkowe, drewniane, gumowe, z tworzyw, powłoki — w zakresach 8 laboratoriów
• Podłogi drewniane, panele, parkiety i kryte nawierzchnie sportowe (AB 053); posadzki w taborze kolejowym (AB 304); materiały niemetalowe i wyroby budowlane (AB 369, AB 1777)
• Badania dla jednostki notyfikowanej według rozporządzenia (UE) nr 305/2011 — znak „N" u 6 laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 9239-1:2026-01 (wersja angielska; EN ISO 9239-1:2025, ISO 9239-1:2025 IDT)

Tytuł (PL)

Badania reakcji na ogień dla podłóg — Część 1: Określenie zachowania podczas spalania z użyciem źródła ciepła promieniującego

Title (EN)

Reaction to fire tests for floorings — Part 1: Determination of the burning behaviour using a radiant heat source

Procedura krok po kroku

1. Próbki i kondycjonowanie

   6 próbek w dwóch prostopadłych kierunkach, na podłożu według EN 13238, z klejem i podkładem jak w praktyce; kondycjonowanie według EN 13238, klejone co najmniej 3 dni.

2. Wzorcowanie

   Nagrzanie co najmniej 1 h, (5,1 ± 0,2) kW/m² w punkcie 410 mm, profil strumienia od 110 do 910 mm w tolerancjach tablicy 1 (tolerancji NIE PODAJEMY).

3. Badanie

   Próbka poziomo pod płytą, zapalenie płomieniem pilotowym przy cieplejszym końcu, zapis zasięgu płomienia w czasie; przebiegu (7.2) NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   CHF lub HF-30 — niższa wartość — z profilu strumienia; dym według załącznika A, gdy wymagany; wyrażania wyników (8) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ryzyko wybuchu mieszaniny gazu z powietrzem w komorze — odcięcie gazu przy zaniku powietrza lub gazu i czujnik płomienia płyty (wstęp normy)
• Produkty spalania mogą być toksyczne — sprawny wyciąg z komory i ochrona operatora, np. rękawice (wstęp normy)
• UWAGA MERYTORYCZNA: krytyczny strumień cieplny to niższa z wartości CHF i HF-30; wynik nie jest oceną zagrożenia pożarowego posadzki

Najczęstsze pytania