🔩 Badanie radiograficzne na błonie (promieniowanie X) spoin wzdłużnych lub spiralnych rur stalowych spawanych automatycznie łukowo — klasa jakości obrazu A (czułość standardowa) albo B (zwiększona) według ISO 17636-1, system błon co najmniej C5 (A) albo C4 (B), metalowe folie wzmacniające 0,02–0,25 mm, prześwietlanie przez jedną ściankę, odległość źródło–spoina z warunku f/d, gęstość optyczna spoiny co najmniej 2,0 (A) albo 2,3 (B), zakładka błon co najmniej 10 mm, wskaźnik jakości obrazu po stronie źródła, PN-EN ISO 10893-6

Materiały i NDT PN-EN ISO 10893-6

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 10893-6:2019-04 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszym dokumencie podano wymagania dla badania radiograficznego opartego na błonie spoin wzdłużnych lub poprzecznych rur stalowych spawanych automatycznie łukowo celem wykrycia nieciągłości w spoinach. Ma również zastosowanie do badania okrągłych profili wydrążonych. UWAGA Alternatywnie, patrz ISO 10893-7 badanie metodą radiografii cyfrowej”. (Tekst ISO mówi o spoinach wzdłużnych lub spiralnych — „helical”.) Tekst normy czytamy w próbce ISO 10893-6:2019 od okładki do punktu 6.1 i rysunku 3 (strona 7); dalszej części o jakości obrazu, obróbce błon (rozdział 7), oglądaniu (rozdział 8), klasyfikacji wskazań, kryteriów akceptacji, sprawozdania i załącznika A nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10893-6:2019 (przedmowa, rozdziały 1–6.1). Normę przygotował ISO/TC 17/SC 19. Wydanie drugie zastępuje pierwsze (2011); zmiany: a) w 4.7 dowody zakładki błon; b) na końcu rozdziału 4 ostrzeżenie o promieniowaniu X i gamma; c) rysunek 2 zgodny z ISO 17636-1 do 1000 kV; d) w rozdziale 6 wyjaśnione położenie i lokalizacja wskaźnika po stronie błony; e) w rozdziale 7 wymagania obróbki błon; f) w rozdziale 8 powołanie ISO 5580; g) zmienione rysunki załącznika A. Zakres (rozdział 1): radiografia rentgenowska na błonie spoin wzdłużnych lub spiralnych rur stalowych spawanych automatycznie łukowo, w celu wykrycia nieciągłości; także okrągłe profile zamknięte; uwaga: alternatywą jest radiografia cyfrowa według ISO 10893-7. Powołania: ISO 5576, ISO 5579, ISO 5580, ISO 9712, ISO 10893-7, ISO 11484, ISO 11699-1, ISO 17636-1, ISO 19232-1, ISO 19232-2. Definicje (rozdział 3): rura, rura spawana, producent, porozumienie. Wymagania ogólne (rozdział 4): badanie po zakończeniu wszystkich pierwotnych operacji wytwarzania (walcowanie, obróbka cieplna, obróbka na zimno i na gorąco, kalibrowanie, prostowanie wstępne), o ile norma wyrobu lub porozumienie nie stanowi inaczej; operatorzy certyfikowani (np. ISO 9712) albo kwalifikowani (np. ISO 11484 lub ASNT SNT-TC-1A), nadzorowani przez kompetentny personel wyznaczony przez producenta; upoważnienie według pisemnej procedury, operacje zatwierdza osoba poziomu 3; rury dostatecznie proste i czyste; spoina i materiał obok bez zanieczyszczeń i nierówności przeszkadzających w interpretacji (szlifowanie dozwolone); gdy nadlew usunięto — znaczniki (zwykle strzałki ołowiane) po obu stronach spoiny; symbole identyfikacyjne (zwykle litery ołowiane) na każdym odcinku; trwałe oznaczenia po stronie źródła dla odtworzenia położenia radiogramów (niepotrzebne, gdy położenie zapewnia np. oznakowanie farbą albo dokładne szkice); przy ciągłej spoinie sąsiednie błony zachodzą co najmniej 10 mm, a zakładkę potwierdza znak mechaniczny na powierzchni; ostrzeżenie: promieniowanie X i gamma może być wysoce szkodliwe — stosuje się środki ochrony i przepisy dotyczące promieniowania jonizującego. Metoda (rozdział 5): technika rentgenowska na błonie, techniki cyfrowe według ISO 10893-7; klasy jakości obrazu według ISO 17636-1: A — czułość standardowa, B — zwiększona (uwaga: większość zastosowań obejmuje klasa A; klasa B dla zastosowań ważniejszych i trudniejszych, wymaga systemu błon C4 lub lepszego — drobnoziarniste błony i folie ołowiane — i zwykle dłuższej ekspozycji; klasa wymagana jest zwykle w normie wyrobu); system błon co najmniej C5 dla klasy A i co najmniej C4 (C3 przy napięciu poniżej 150 kV) dla klasy B, według ISO 5579, ISO 11699-1 i ISO 17636-1; przednia metalowa folia wzmacniająca 0,02–0,25 mm (tylna — inne grubości dopuszczalne), przy technice dwóch błon obie folie w górnym zakresie; folii solnych nie stosuje się; promieniowanie rozproszone wsteczne ogranicza się — w razie wątpliwości z tyłu kasety mocuje się literę ołowianą (zwykle „B”, ok. 10 mm wysokości i 1,5 mm grubości): jej jaśniejszy obraz na tle oznacza niewystarczającą ochronę; wiązka skierowana na środek badanego odcinka spoiny, prostopadle do powierzchni rury; długość diagnostyczna taka, by przyrost grubości prześwietlanej na końcach użytecznej długości nie przekraczał grubości w środku o więcej niż 10 % (klasa B) albo 20 % (klasa A); technika przez jedną ściankę, przez dwie — tylko za porozumieniem, gdy pierwsza jest niewykonalna ze względu na wymiary; błona jak najbliżej spoiny; minimalna odległość źródło–spoina f względem efektywnego wymiaru ogniska d: f/d ≥ 7,5·b^(2/3) (klasa A) i f/d ≥ 15·b^(2/3) (klasa B), gdzie b — grubość ścianki w kierunku wiązki plus odstęp błony od powierzchni oddalonej od źródła (rysunek 1 — nomogram); gęstość optyczna zdrowego metalu spoiny co najmniej 2,3 (B) albo 2,0 (A), zaczernienie własne (gęstość całkowita wywołanej nienaświetlonej błony) nie większe niż 0,3; napięcie lampy nie powinno przekraczać wartości z rysunku 2 (urządzenia do 1000 kV). Jakość obrazu (6.1): wskaźnik jakości obrazu (IQI) ze stali niskowęglowej typu według ISO 19232-1 (drutowy) albo ISO 19232-2 (schodkowo-otworkowy), uzgodniony przez strony, kładzie się po stronie źródła na materiale rodzimym obok spoiny (rysunki 3 i 4); po stronie błony tylko wtedy, gdy strona źródła jest niedostępna — wtedy obok wskaźnika kładzie się literę „F” i zapisuje zmianę w sprawozdaniu; po stronie błony widać zwykle o 1–2 druty lub otwory więcej niż po stronie źródła; klient może zażądać ekspozycji próbnej z wskaźnikami po obu stronach; druty prostopadle do spoiny; obraz drutu akceptuje się, gdy co najmniej 10 mm ciągłej długości jest wyraźnie widoczne w obszarze o jednolitej gęstości; w razie potrzeby dodatkowy lub dłuższy wskaźnik w poprzek spoiny; rysunek 3 — najcieńszy drut lub stopień z dala od środka wiązki; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 10893-6:2019-04 (wersja angielska, publikacja 26-04-2019, 26 stron, grupa cenowa M) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Hutnictwa, KT 123 Badań Własności Metali, ICS 25.160.40, 23.040.10, 77.040.20, „Wprowadza: EN ISO 10893-6:2019 [IDT], ISO 10893-6:2019 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 10893-6:2011 – wersja angielska, PN-EN ISO 10893-6:2011 – wersja niemiecka”. PN-EN ISO 10893-6:2011 (wersja angielska, publikacja 28-06-2011, 17 stron; wprowadzała EN ISO 10893-6:2011 i ISO 10893-6:2011, zastępowała PN-EN 10246-10:2004) — „Data wycofania: 26-04-2019”, zastąpiona przez PN-EN ISO 10893-6:2019-04.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 10893-6 stoi w 9 rekordach u 7 laboratoriów: AB 001, AB 313, AB 608, AB 1425, AB 1623, AB 1898, AB 1928. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 18.03.2025 do 25.08.2026) numer stoi u wszystkich 7: „PN-EN ISO 10893-6:2019-04” u AB 313, AB 1425, AB 1898 i AB 1928; wycofane „PN-EN ISO 10893-6:2011” u AB 001 (trzy miejsca zakresu, z gwiazdką — badania, na podstawie których laboratorium formułuje opinie i interpretacje — razem z PN-EN 444:1998 i PN-EN ISO 5579:2014-02); AB 1623 wymienia oba wydania („2011” i „2019”, złącza do 40 mm Fe); bez roku AB 608 (z oznaczeniem „E”). Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 10893-6” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Rury stalowe spawane (u AB 001 o grubości równoważnej do 30 mm Fe), złącza spawane rur stalowych (AB 1623 do 40 mm Fe, AB 1898), złącza spawane materiałów metalowych (AB 1928) — „nieciągłości”, „nieciągłości spawalnicze”, „nieciągłości wewnętrzne”, metoda radiograficzna; zwykle w jednej pozycji z PN-EN ISO 5579 (zasady ogólne) i PN-EN ISO 17636-1 (radiografia złączy spawanych na błonie).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy klasie jakości: klasa B wymaga systemu błon co najmniej C4, większej gęstości (2,3) i większej odległości (f/d ≥ 15·b^(2/3)) — radiogram wykonany według klasy A nie spełnia klasy B. Przy wskaźniku: po stronie błony widać zwykle 1–2 druty więcej niż po stronie źródła — dlatego takie położenie dopuszcza się tylko przy niedostępnej stronie źródła, z literą „F” i zapisem w sprawozdaniu; liczby drutów z obu położeń nie są porównywalne. Przy zakładce: sąsiednie błony muszą zachodzić co najmniej 10 mm, co potwierdza znak mechaniczny — inaczej fragment spoiny może zostać niezbadany. Przy długości diagnostycznej: przyrost grubości na końcach do 10 % (B) albo 20 % (A). Przy rozproszeniu: jaśniejszy obraz litery „B” z tyłu kasety oznacza niewystarczającą ochronę przed promieniowaniem wstecznym. Przy gęstości: zaczernienie własne błony nie większe niż 0,3. Przy wydaniu: wydanie 2019 zmieniło m.in. dowody zakładki, rysunek napięć (do 1000 kV) i wymagania obróbki błon — AB 001 i AB 1623 wymieniają wycofane wydanie 2011.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy dalszej części rozdziału 6 (wymagane wartości jakości obrazu), rozdziałów 7 i 8, klasyfikacji wskazań, kryteriów akceptacji, sprawozdania ani załącznika A — nie podajemy więc wymaganych numerów drutów, warunków oglądania ani dopuszczalnych wskazań.

Zasada metody

Spoinę rury prześwietla się promieniowaniem X przez jedną ściankę na błonę radiograficzną w warunkach geometrycznych i ekspozycji klasy A albo B; nieciągłości widoczne są jako zmiany gęstości optycznej, a czułość sprawdza się wskaźnikiem jakości obrazu po stronie źródła.

Zastosowania

• Spoiny wzdłużne i spiralne rur stalowych spawanych łukowo — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Złącza spawane rur stalowych w odbiorach według norm wyrobu (klasa A lub B)
• Okrągłe profile zamknięte

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 10893-6:2019-04 (wersja angielska; EN ISO 10893-6:2019 IDT, ISO 10893-6:2019 IDT)

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące rur stalowych — Część 6: Badanie radiograficzne spoin rur stalowych spawanych w celu wykrycia nieciągłości

Title (EN)

Non-destructive testing of steel tubes — Part 6: Radiographic testing of the weld seam of welded steel tubes for the detection of imperfections

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie

   Rura po pierwotnych operacjach, prosta i czysta; oznaczenia położenia, litery identyfikacyjne, strzałki przy usuniętym nadlewie. PN-EN ISO 10893-6:2019-04 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Klasa i sprzęt

   Klasa A albo B według normy wyrobu; system błon C5 / C4, folie 0,02–0,25 mm; napięcie według rysunku 2.

3. Geometria

   Przez jedną ściankę, wiązka prostopadle do środka odcinka; f/d według wzoru (1) albo (2); błona przy spoinie; zakładka błon ≥ 10 mm.

4. Wskaźnik i ekspozycja

   IQI po stronie źródła (po stronie błony — litera „F”); ekspozycja do gęstości spoiny ≥ 2,0 (A) albo ≥ 2,3 (B); kontrola rozproszenia literą „B”.

5. Ocena

   Sprawdzenie widoczności drutu (≥ 10 mm) i gęstości, obróbka i oglądanie błon według rozdziałów 7 i 8, ocena według kryteriów normy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma (rozdział 4) ostrzega: narażenie na promieniowanie X lub gamma może być wysoce szkodliwe dla zdrowia — obowiązują środki ochrony radiologicznej i przepisy miejscowe, krajowe i międzynarodowe
• UWAGA MERYTORYCZNA: klasa B wymaga lepszego systemu błon, większej gęstości i odległości niż klasa A; wskaźnik po stronie błony pokazuje zwykle o 1–2 druty więcej niż po stronie źródła

Najczęstsze pytania