🌿 Stężenie masowe pyłu PM10 i PM2,5 w gazach odlotowych — dwustopniowy impaktor z dyszami okrągłymi, trzy frakcje (> 10 µm, 10–2,5 µm, < 2,5 µm), stężenia poniżej 40 mg/m³, PN-EN ISO 23210

Środowisko PN-EN ISO 23210

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny ISO 23210:2009 (wydanie pierwsze) — od spisu treści do początku punktu 6.3 (strona 9 z 42); tekst wprowadza PN-EN ISO 23210:2010 bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): metoda odniesienia do oznaczania stężeń masowych PM10 i PM2,5 na stacjonarnych źródłach emisji za pomocą dwustopniowych impaktorów, szczególnie przydatna przy stężeniach poniżej 40 mg/m³ jako średnie półgodzinne w warunkach standardowych (273 K, 1013 hPa, gaz suchy); nadaje się do gazów odlotowych różnych instalacji — cementowni, hut stali i procesów spalania. Norma NIE nadaje się do gazów nasyconych parą wodną, do sytuacji, w których większość cząstek jest zapewne większa niż PM10 (gazy surowe, awarie instalacji), i nie służy do oznaczania całkowitego stężenia masowego pyłu. Uwagi do zakresu: powyżej 40 mg/m³ grozi przeładowanie płytek zbierających i filtrów końcowych i skrócenie czasu pobierania; płytki i filtry można użyć do dalszej analizy chemicznej; do oceny danych przydaje się równoległy pomiar pyłu całkowitego. Norma opisuje impaktory z dyszami okrągłymi, ale nie wyklucza innych, jeśli spełniają jej kryteria w walidacji wykonanej przez niezależne laboratorium badawcze.

JAK DZIAŁA IMPAKTOR (rozdz. 3–6 fragmentu). Wprowadzenie: krzywe rozdziału mają być takie same jak dla PM10 i PM2,5 w powietrzu atmosferycznym według ISO 7708:1995; metoda nie mierzy udziału emisji w tworzeniu pyłu wtórnego w atmosferze. PM10 to cząstki przechodzące przez wlot selektywny o skuteczności 50 % przy średnicy aerodynamicznej 10 µm (konwencja torakalna), PM2,5 — przy 2,5 µm (konwencja respirabilna wysokiego ryzyka); średnica aerodynamiczna to średnica kuli o gęstości 1 g/cm³ o tej samej prędkości opadania. Impaktory stosuje się przy niskich stężeniach, cyklony — przy wysokich. Aerozol przyspiesza się w dyszy i zawraca o 90°, a cząstki zbyt bezwładne uderzają w płytkę zbierającą; stopień impaktora opisuje średnica odcięcia d50 (skuteczność rozdziału 50 %), z warunkami konstrukcyjnymi: stosunek odległości dysza–płytka do średnicy dyszy 0,5–5,0, długości dyszy do jej średnicy 0,25–2,0, przepływ laminarny (liczba Reynoldsa 100–3000). Impaktor dwustopniowy dzieli cząstki na trzy frakcje: większe niż 10 µm (pierwszy stopień), od 10 do 2,5 µm (płytka drugiego stopnia) i mniejsze niż 2,5 µm (filtr końcowy). PM2,5 to masa z filtra końcowego, PM10 — suma płytki drugiego stopnia i filtra końcowego; frakcji powyżej 10 µm nie wykorzystuje się. Dopuszczalne odchylenia skuteczności rozdziału od ISO 7708 (tablice 1 i 2): ±10 % w przedziale około 1,0–2,5 µm (stopień PM2,5) i 2,0–10,0 µm (stopień PM10), a powyżej — ±15 % przy płytkach smarowanych i ±30 % przy filtrach z włókna kwarcowego. Impaktor waliduje laboratorium działające w uznanym systemie jakości (np. według ISO/IEC 17025), po dwa doświadczenia na stopień z monodyspersyjnym aerozolem lateksowym.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-EN ISO 23210:2010 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 19-02-2010, 45 stron, grupa cenowa S, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 280 Jakości Powietrza, ICS 13.040.40, „Wprowadza: EN ISO 23210:2009 [IDT], ISO 23210:2009 [IDT]"; wersji polskiej wyszukiwarka PKN nie pokazuje. ISO 23210:2009 przejrzano i potwierdzono w 2026 r. — wydanie pozostaje aktualne (strona normy w ISO, odczyt 29.09.2026). ROZBIEŻNOŚĆ: pole „Zakres" karty PKN mówi o średnich półgodzinnych „poniżej 50 mg/m3", a tekst normy (rozdz. 1) — poniżej 40 mg/m³. Wszystkie 11 laboratoriów kończy zakres stężeń na 40 mg/m³ (AB 940 zapisuje 0,04 g/m³, AB 947 — według kopii bazy).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 29.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 23210: 38 pozycji u 11 laboratoriów, wszędzie w postaci „PN-EN ISO 23210:2010". Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 23210" i pokaże wszystkie 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 11. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 26.01.2026 do 17.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona; strona podmiotu AB 947 nie ma pliku zakresu, więc jego trzech pozycji nie mogliśmy porównać z dokumentem.

PRZEDMIOT I ZAKRESY. Wszystkie laboratoria — gazy odlotowe, zwykle jako trójka pozycji: pobieranie próbek, stężenie i emisja „z obliczeń". PM10 i PM2,5 — 10 laboratoriów; AB 412 — tylko PM-10. Zakresy stężeń: dolne końce od 0,4 mg/m³ (AB 746, AB 886; PM2,5 u AB 300, AB 418, AB 947) i 0,5 mg/m³ (AB 940) przez 0,6 (AB 1004) i 0,8 mg/m³ (PM10 u AB 300, AB 418, AB 947) do 1 mg/m³ (AB 409, AB 412, AB 869, AB 877); górny koniec — zawsze 40 mg/m³. Technikę laboratoria nazywają „grawimetryczną", „wagową", „impakcyjną" albo „impaktorową". Z tej normy pobiera się też próbki do oznaczania metali w pyle: AB 412 (PM-10, razem z PN-EN 14385:2025-05 i procedurą WBJ-2/IB/183 wyd. 5 z 12.06.2025) i AB 940 (PM10 i PM2,5).

OBOK TEJ NORMY. W tych samych pozycjach: PN-Z-04030-7:1994 — AB 418 i AB 947. PM10 i PM2,5 w gazach odlotowych bez tej normy podaje 17 laboratoriów (AB 300 i AB 412 mają także pozycje z nią): pobieranie próbek pyłu według PN-Z-04030-7:1994 (AB 300, AB 835, AB 943, AB 974, AB 975, AB 976, AB 1089, AB 1144, AB 1181, AB 1305, AB 1642, AB 1880; AB 1028 — „do analizy granulometrycznej") albo PN-EN 13284-1:2018-02 (AB 300, AB 835, AB 974, AB 1305, AB 1642, AB 1880), z procedurami własnymi u AB 753 (PB/01/05 z 20.05.2024), AB 919 (DSZLB_IB/13 wyd. C z 01.01.2022), AB 975 (Instrukcja I-27), AB 1089 (I04/L05 wyd. 1 z 12.03.2019), AB 1181 (IB-004 wyd. 01 z 11.01.2021), AB 1305 (IB/08 z 20.01.2020) i AB 1642 (EV-IR-48 wyd. 2 z 26.03.2026, obok PM2,5 i PM10 także PM1), a emisję PM10 i PM2,5 „z obliczeń"; AB 550 oznacza udział frakcji PM2,5 i PM10 w pyle z filtrów metodą dyfrakcji laserowej według ISO 13320:2020 ((0 – 100) %), a AB 412 — metale w pyle PM-10 w zakresie elastycznym („Normy, procedury badawcze"). Wszystkie te wiersze stoją w aktualnych zakresach PCA bez zawieszenia (odczyt 29.09.2026). Obie normy pyłu całkowitego mają w Bazie Wiedzy osobne wpisy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Norma mówi o sobie, że nie mierzy pyłu całkowitego. Wynika z tego też, że PM10 i PM2,5 z tej normy to masa zebrana za pierwszym stopniem impaktora, a nie część wyniku pomiaru pyłu całkowitego. Liczby „PM10" i „PM2,5" w sprawozdaniach według tej normy i według norm pyłu całkowitego uzupełnionych procedurą albo analizą składu ziarnowego wyglądają tak samo, a mogą pochodzić z innego sposobu rozdziału cząstek — w sprawozdaniu sprawdza się, jakiego. Drugie miejsce — gazy nasycone parą wodną i gazy surowe, z dużym udziałem cząstek większych niż 10 µm: norma wyłącza je z zakresu, a pomiar formalnie się uda.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na początku punktu 6.3, dlatego nie podajemy budowy ciągu pomiarowego (rozdz. 7), przygotowania filtrów i płytek, przebiegu pomiaru i obróbki po pomiarze (rozdz. 8), obliczeń (rozdz. 9), charakterystyk metody (rozdz. 10), sprawozdania (rozdz. 11) ani załączników — w tym normatywnych A (obliczanie strumienia objętości przez impaktor) i G (wyznaczanie reprezentatywnego punktu pobierania).

Zasada metody

Gaz odlotowy zasysa się przez dwustopniowy impaktor z dyszami okrągłymi; średnica odcięcia stopnia zależy m.in. od strumienia objętości przez impaktor (wzór 1 w 5.2). W każdym stopniu strumień przyspiesza w dyszach i zawraca o 90°, a cząstki o większej średnicy aerodynamicznej uderzają w płytkę zbierającą: pierwszy stopień zatrzymuje cząstki większe niż 10 µm, drugi — od 10 do 2,5 µm, a filtr końcowy — mniejsze niż 2,5 µm. Masa z filtra końcowego to PM2,5, a suma płytki drugiego stopnia i filtra końcowego — PM10; frakcji powyżej 10 µm się nie wykorzystuje. Krzywe rozdziału odpowiadają ISO 7708 (konwencje torakalna i respirabilna wysokiego ryzyka), a impaktor przechodzi walidację aerozolem lateksowym. Pobieranie, obliczenia i wymagania wobec wyniku są w rozdziałach 7–11, poza naszym fragmentem.

Zastosowania

• Pomiary okresowe emisji PM10 i PM2,5 z kominów i przewodów — cementownie, huty, procesy spalania; w zakresach 11 laboratoriów (38 pozycji)
• Pobieranie próbek pyłu PM10 i PM2,5 do oznaczania metali (AB 412, AB 940)
• Stężenia poniżej 40 mg/m³; nie do gazów nasyconych parą wodną i nie do pyłu całkowitego

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 23210:2010 (wersja angielska; EN ISO 23210:2009, ISO 23210:2009 IDT)

Tytuł (PL)

Emisja ze źródeł stacjonarnych — Oznaczanie stężenia masowego pyłów PM10/PM2,5 w gazach odlotowych — Pomiary niskich stężeń przy użyciu impaktorów

Title (EN)

Stationary source emissions — Determination of PM10/PM2,5 mass concentration in flue gas — Measurement at low concentrations by use of impactors

Procedura krok po kroku

1. Kwalifikacja pomiaru

   Stężenie spodziewane poniżej 40 mg/m³, gaz nienasycony parą wodną, większość cząstek mniejsza niż PM10 — inaczej norma nie ma zastosowania (rozdz. 1).

2. Impaktor zwalidowany

   Krzywe rozdziału zgodne z tablicami 1 i 2 (odniesienie: ISO 7708) i warunkami z 5.2; walidacja w laboratorium z uznanym systemem jakości, po dwa doświadczenia na stopień z aerozolem lateksowym.

3. Pobieranie i ważenie

   Ciąg pomiarowy, przygotowanie płytek i filtrów, przebieg pomiaru i obróbka po pomiarze — rozdz. 7–8 i załączniki A i G; NIE PODAJEMY, fragment ich nie obejmuje.

4. Wynik

   PM2,5 z filtra końcowego, PM10 z płytki drugiego stopnia i filtra końcowego; obliczenia (rozdz. 9) i sprawozdanie (rozdz. 11) poza fragmentem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca na kominach i przewodach gazów odlotowych — pomosty pomiarowe, gorące sondy i gaz o zmiennym składzie; zasady BHP instalacji
• UWAGA MERYTORYCZNA: PM10 i PM2,5 według tej normy to masy zebrane w impaktorze, a nie część wyniku pyłu całkowitego; przy porównywaniu sprawozdań sprawdza się, którą metodą wyznaczono frakcje

Najczęstsze pytania