🌾 Pszenica — zawartość zanieczyszczeń (przesiewanie i podział na grupy), w zakresach także przetrwalniki buławinki czerwonej (sporysz) w zbożach, PN-R-74015

Chemia żywności PN-R-74015

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty katalogowej PKN PN-R-74015:1994, w całości: „Zasada metody polega na wydzieleniu zanieczyszczeń przez przesianie i sklasyfikowanie poszczególnych grup zanieczyszczeń. Uwzględniono 9 wzorów do obliczania wyników oznaczania. Podano 2 załączniki: wykaz pomocniczy nasion szkodliwych i toksycznych oraz wykaz niedopuszczalnych szkodników przechowywanego ziarna zbóż”. Tytuł mówi o pszenicy. Karta podaje tylko tytuł polski; tytuł angielski w nagłówku tego wpisu to nasze tłumaczenie.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta „PN-R-74015:1994 - wersja polska” ma etykietę „Wycofana” i wiersz „Data wycofania: 01-10-2021”. Pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” karta nie ma — katalog nie wskazuje następcy. Wydanie: publikacja 15-12-1994, 5 stron, Sektor Żywności, Rolnictwa i Leśnictwa, organ techniczny KT 36 Zbóż i Przetworów Zbożowych, ICS 67.060. Wycofanie nie zmienia treści normy; karta nie mówi, jakim dokumentem badać zamiast niej.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026, odczyt 06.11.2026; aktualne dokumenty PCA, odczyt 06.11.2026). Zapisy numeru 74015 z literą R (przed numerem i po nim nie może stać cyfra): 8 pozycji u 7 polskich laboratoriów — AB 103 (2 pozycje), AB 311, AB 435, AB 515, AB 552, AB 562 i AB 1275 (po 1); czeskich laboratoriów z tym numerem w kopii nie ma. Wszystkie w postaci „PN-R-74015:1994”, jedna z dopiskiem „pkt 2.4.1” (AB 435). Nie liczymy 2 pozycji AB 775 z zapisem „PN-73/A-74015” — to inna norma serii A, o przetworach zbożowych (w zakresie: stopień rozdrobnienia przetworów zbożowych i bułki tartej, metoda odsiewania-wagowa). Zakładka „Laboratoria” („PN-R-74015”) daje na tej samej kopii tyle samo: 7 laboratoriów, 8 pozycji, bez AB 775. W aktualnych dokumentach zakresu PCA tych 7 laboratoriów numer występuje łącznie 8 razy — tyle samo co w kopii. Jedna z nich jest zawieszona: pozycja AB 103 „Ziarno pszenicy — zawartość zanieczyszczeń *) (0,001–20,3) %” stoi w części zakresu z przypisem „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 18.02.2026 r. do 17.02.2027 r.” (wydanie 42 z 18.02.2026); druga pozycja AB 103 — (0,01–20,5) % — oznaczenia zawieszenia nie ma.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Zawartość zanieczyszczeń w ziarnie pszenicy metodą wagową: (0,001–20,3) % i (0,01–20,5) % (AB 103, dwie pozycje, pierwsza zawieszona); (0,001–15,0) % z wykazem grup — sporysz, ziarna połamane, ziarna poślednie, ziarna niezdrowe, ziarna uszkodzone przez szkodniki, ziarna innych zbóż, materiał obcy organiczny, materiał obcy nieorganiczny, nasiona szkodliwe i/lub toksyczne, ziarna porażone śniecią i sporysz (AB 1275). Zawartość przetrwalników buławinki czerwonej (sporyszu) w zbożach, wynik w g/kg: (0,050–1,00) g/kg (AB 311), (0,05–5,00) g/kg (AB 515), (0,10–5,00) g/kg w ziarnach zbóż (AB 552), (0,050–5,00) g/kg (AB 562) — metoda wagowa; (0,01–1,0) g/kg w zbożach i przetworach zbożowych — metoda wizualna i wagowa, pkt 2.4.1, razem z PN-R-74110:1998/Ap1:1999 pkt 4.2.4.1 (AB 435). Pięć z siedmiu laboratoriów powołuje normę wyłącznie przy sporyszu — i przy „zbożach”, nie tylko przy pszenicy.

PRZEPIS, Z KTÓRYM PORÓWNUJE SIĘ WYNIK SPORYSZU. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności (Dz.U. UE L 119 z 5.5.2023), załącznik I pkt 1.8.1 — przetrwalniki buławinki czerwonej: najwyższy dopuszczalny poziom 0,2 g/kg dla nieprzetworzonych ziaren zbóż z wyjątkiem kukurydzy i ryżu (pkt 1.8.1.1) oraz dla nieprzetworzonych ziaren żyta 0,5 g/kg, „0,2 począwszy od 1 lipca 2024 r.” (pkt 1.8.1.2). Poziom „ma zastosowanie do nieprzetworzonych ziaren zbóż wprowadzonych do obrotu przed przetwarzaniem wstępnym”; przy czyszczeniu ze względu na przetrwalniki zboże musi przejść najpierw pierwszy etap oczyszczania; pobieranie próbek — według pkt B załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 401/2006. Rozporządzenie nie powołuje PN-R-74015 — w jego tekście nie ma oznaczenia żadnej Polskiej Normy. Wartość 0,2 g/kg leży wewnątrz zakresów wszystkich pięciu laboratoriów badających sporysz (dolne granice od 0,01 do 0,10 g/kg). Czytaliśmy tekst rozporządzenia w brzmieniu z publikacji w 2023 r.; czy punkt 1.8.1 zmieniano później — NIE SPRAWDZILIŚMY.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — pobieranie: przy sporyszu przepis każe pobierać próbki według pkt B załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 401/2006; wynik z próbki pobranej inaczej opisuje tę próbkę, a nie partię ocenianą wobec 0,2 g/kg. Ile ziarna bierze do oznaczenia sama norma — NIE PODAJEMY, tekstu normy nie mieliśmy. Drugie — pomiar: w wykazie AB 1275 sporysz jest jedną z grup zanieczyszczeń, więc wynik „zawartości zanieczyszczeń” i wynik samego sporyszu to różne liczby; do tego zanieczyszczenia podaje się w %, a sporysz w g/kg — ta sama zawartość w % jest liczbą dziesięć razy mniejszą (1 % = 10 g/kg), więc 0,2 g/kg to 0,02 %. Trzecie — obliczenie: według karty norma podaje 9 wzorów do obliczania wyników, a zanieczyszczenia klasyfikuje się w grupy (wykaz grup w zakresie AB 1275); to, do której grupy trafi ziarno, zmienia wynik grupy, a w pozycji podającej jedną liczbę „zawartości zanieczyszczeń” (AB 103) nie widać, które grupy zsumowano — wzorów i kryteriów grup NIE PODAJEMY. Czwarte — przedmiot: tytuł mówi o pszenicy, a laboratoria oznaczają sporysz w „zbożach”; przy życie przepis podaje dwie wartości — 0,5 g/kg i „0,2 począwszy od 1 lipca 2024 r.” — więc wynik żyta ze sprawozdania sprzed tej daty oceniano wobec innej wartości niż dziś. Piąte — dokument: PN-A-74015 (AB 775) to inna norma, o przetworach zbożowych; sam numer bez litery serii jest niejednoznaczny.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (5 stron), a podglądu w sieci nie znaleźliśmy. Nie podajemy wielkości próbki, sit i sposobu przesiewania, definicji grup zanieczyszczeń, 9 wzorów, treści obu załączników, sposobu wydzielania przetrwalników buławinki czerwonej ani treści punktu 2.4.1. Czy w katalogu PKN jest dziś obowiązująca norma oznaczania zanieczyszczeń w pszenicy — NIE USTALILIŚMY: pierwsza strona wyników wyszukiwania „pszenica zanieczyszczeń” (06.11.2026, 50 pozycji) takiej nie pokazuje, a dalszych stron nie czytaliśmy. Kart katalogowych PN-A-74015 i PN-R-74110 nie czytaliśmy — ich statusu nie podajemy. Powołań PN-R-74015 w innych przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Według karty normy: zanieczyszczenia wydziela się z próbki pszenicy przez przesianie, a następnie klasyfikuje do poszczególnych grup; wyniki oblicza się według 9 wzorów podanych w normie, a załączniki pomagają rozpoznać nasiona szkodliwe i toksyczne oraz niedopuszczalne szkodniki przechowywanego ziarna. W zakresach akredytacji przy tej normie stoją: metoda wagowa (zawartość zanieczyszczeń w %, u AB 1275 z wykazem grup) oraz metoda wagowa albo wizualna i wagowa (przetrwalniki buławinki czerwonej w g/kg). Przebiegu i wzorów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ziarno pszenicy — zawartość zanieczyszczeń metodą wagową, u AB 1275 z wykazem grup zanieczyszczeń (sporysz, ziarna połamane, poślednie, niezdrowe, uszkodzone przez szkodniki, innych zbóż, materiał obcy organiczny i nieorganiczny, nasiona szkodliwe lub toksyczne, ziarna porażone śniecią)
• Zboża — zawartość przetrwalników buławinki czerwonej (sporyszu) w g/kg, metoda wagowa albo wizualna i wagowa (pkt 2.4.1 w zakresie AB 435)
• Ocena wyniku sporyszu wobec 0,2 g/kg dla nieprzetworzonych ziaren zbóż — rozporządzenie (UE) 2023/915, załącznik I pkt 1.8.1 (przepis nie powołuje tej normy)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-R-74015:1994

Tytuł (PL)

Pszenica — Oznaczanie zanieczyszczeń

Title (EN)

Wheat — Determination of impurities

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 01-10-2021, bez pola „Zastąpiona przez” (stan karty na 06.11.2026). Litera serii R odróżnia ją od PN-A-74015 (przetwory zbożowe).

2. Pobranie próbki

   Dla oceny sporyszu wobec przepisu: pobieranie według pkt B załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 401/2006 (wymóg rozporządzenia (UE) 2023/915, zał. I pkt 1.8.1). Wielkości próbki do oznaczenia według normy NIE PODAJEMY.

3. Wydzielenie i klasyfikacja zanieczyszczeń

   Według karty: przesianie i sklasyfikowanie grup zanieczyszczeń; w zakresach metoda wagowa — u AB 1275 z wykazem grup, przy sporyszu wydzielenie przetrwalników buławinki czerwonej (pkt 2.4.1 w zakresie AB 435). Sit, przebiegu i kryteriów grup NIE PODAJEMY.

4. Obliczenie i wynik

   Według karty wyniki liczy się według 9 wzorów normy (ich NIE PODAJEMY). W zakresach: zanieczyszczenia w %, przetrwalniki buławinki czerwonej w g/kg (1 % = 10 g/kg); wynik sporyszu porównuje się z 0,2 g/kg dla nieprzetworzonych ziaren zbóż (bez kukurydzy i ryżu).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zagrożeń i środków ostrożności nie opisujemy — tekstu normy nie mieliśmy, a karta ich nie wymienia
• UWAGA MERYTORYCZNA: ta sama zawartość zapisana w % jest liczbą dziesięć razy mniejszą niż w g/kg — 0,2 g/kg to 0,02 %

Najczęstsze pytania