🌿 Przewodność elektryczna właściwa wyciągu wodnego z powietrznie suchej gleby (frakcja < 2 mm) — ekstrakcja wodą klasy 2 w stosunku 1:5 (m/V) w (20 ± 1) °C, wytrząsanie 30 min, sączenie, pomiar konduktometrem ze stałą naczynka sprawdzoną roztworami KCl i wynikiem przeliczonym na 25 °C, w mS/m — wskaźnik zawartości elektrolitów rozpuszczalnych w wodzie, PN-ISO 11265 (od 04-03-2026 PN-EN ISO 11265:2026-03)

Środowisko PN-ISO 11265

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-ISO 11265:1997, w całości: „Podano instrumentalną metodę rutynowego oznaczania przewodności elektrycznej właściwej, w roztworze wodnym gleby. Może ona być stosowana w badaniach próbek wszystkich gatunków gleby. Podana procedura dotyczy powietrznie suchych próbek gleby, przygotowanych wstępnie według normy PrPN-ISO 11464. Polega ona na ekstrahowaniu gleby wodą o temperaturze 20 stopni C w stosunku 1:5 (m/V) i pomiarze przewodności elektrycznej właściwej przefiltrowanego ekstraktu, za pomocą konduktometru, a wynik odnosi się do temperatury 25 stopni C. Stosuje się ją, aby otrzymać wskazanie zawartości w glebie elektrolitów rozpuszczalnych w wodzie”. Zakres z karty następczyni, PN-EN ISO 11265:2026-03, w całości: „W niniejszym dokumencie podano instrumentalną metodę rutynowego oznaczania przewodności elektrycznej właściwej w roztworze wodnym gleby, osadów ściekowych, uzdatnionych bioodpadów oraz odpadów. Oznaczanie przeprowadza się w celu uzyskania wskazania zawartości elektrolitów rozpuszczalnych w wodzie, w próbce. Niniejszy dokument ma zastosowanie do powietrznie suchych próbek wszystkich rodzajów gleb, osadów, bioodpadów oraz odpadów”. Tekst ISO 11265:1994 czytamy w całości (fragment próbny obejmuje okładkę, przedmowę, rozdziały 1–10 i załącznik A); z nowego wydania ISO 11265:2025 mamy tylko okładkę i spis treści — jego treści nie znamy. Wzór na stałą naczynka sprawdziliśmy na obrazie strony 2.

WEDŁUG TEKSTU ISO 11265:1994 (całość). Normę przygotował ISO/TC 190/SC 3 (metody chemiczne i właściwości gleby); załącznik A jest informacyjny. Zakres (rozdział 1): instrumentalna metoda rutynowego oznaczania przewodności elektrycznej właściwej w wyciągu wodnym z gleby, dla uzyskania wskazania zawartości elektrolitów rozpuszczalnych w wodzie; dla wszystkich rodzajów powietrznie suchych próbek gleby. Powołania: ISO 3696 (woda do laboratoriów), ISO 7888 (przewodność elektryczna wody — także definicje pojęć), ISO 11464 (przygotowanie próbek). Zasada (rozdział 3): powietrznie suchą glebę ekstrahuje się wodą w (20 ± 1) °C w stosunku 1:5 (m/V), mierzy przewodność przesączu i przelicza wynik na 25 °C. Odczynniki (rozdział 4): odczynniki cz.d.a.; woda o przewodności nie większej niż 0,2 mS/m w 25 °C (klasa 2 według ISO 3696); roztwór chlorku potasu c(KCl) = 0,1 mol/l — 7,456 g KCl suszonego 24 h w (220 ± 10) °C rozpuszcza się i dopełnia do 1000 ml w 20 °C, przewodność 1290 mS/m w 25 °C; roztwór 0,0200 mol/l (200,0 ml roztworu 0,1 mol/l do 1000 ml), 277 mS/m w 25 °C; roztwór 0,0100 mol/l (100,0 ml do 1000 ml), 141 mS/m w 25 °C; roztwory KCl do wzorcowania przechowuje się w szczelnych butelkach nieuwalniających kationów alkalicznych i ziem alkalicznych (mogą być z tworzywa; zalecane uszczelnienia z tworzywa, bo szkło się zapieka); dopuszcza się handlowe wzorce przewodności. Aparatura (rozdział 5): konduktometr z naczynkiem, regulowanym zakresem i (automatyczną) kompensacją temperatury, dokładność 1 mS/m w 20 °C, najlepiej z kontrolą stałej naczynka; waga analityczna o dokładności co najmniej 0,01 g; termometr z rozdzielczością 0,1 °C; wytrząsarka o ruchu poziomym, utrzymująca zawiesinę gleby i wody 1:5, w otoczeniu o temperaturze (20 ± 1) °C (uwaga: odpowiednie są ok. 180 cykli na minutę przy skoku ok. 5 cm); sączki o małej zawartości popiołu i dużej retencji; butelki do wytrząsania 250 ml ze szkła borokrzemianowego albo polietylenu. Próbka (rozdział 6): frakcja poniżej 2 mm powietrznie suchej gleby przygotowanej według ISO 11464. Ekstrakcja (7.1): 20,00 g próbki do butelki, 100 ml wody w (20 ± 1) °C, butelka zamknięta, poziomo w wytrząsarce, 30 min; sączenie bezpośrednio przez sączek; ślepa próba wykonywana tak samo nie może przekraczać 1 mS/m — inaczej ekstrakcję powtarza się; uwagi: przesączu ma wystarczyć tylko do pomiarów; stosunek 1:5 wybrano, by wyciąg dało się uzyskać ze wszystkich gleb, także bogatych w materię organiczną; ekstrakcję prowadzi się w (20 ± 1) °C, bo rozpuszczalność soli zależy od temperatury, a po sączeniu temperatura wyciągu może się zmienić — pomiar odnosi się do 25 °C; ślepa próba pokazuje udział wody, szkła i sączka; wytrząsanie ma tylko utrzymać zawiesinę — zbyt intensywne powoduje nadmierną dyspersję iłu, trudności w sączeniu i błędny wynik. Stała naczynka (7.2): pomiar przewodności κm trzech roztworów KCl według instrukcji przyrządu; dla każdego roztworu K = κs/κm (K — stała naczynka w m⁻¹, κs — przewodność właściwa roztworu KCl, κm — zmierzona przewodność tego roztworu; w druku mianownik bez indeksu „m”); średnia z trzech wartości jest stałą naczynka; nie może się różnić od wartości producenta o więcej niż 5 %; stałą ustawia się w konduktometrze. Pomiar (7.3): przewodność przesączy według instrukcji, z kompensacją do 25 °C, z dokładnością do jednego miejsca po przecinku, w mS/m. Zakłócenia (rozdział 8): zanieczyszczenie elektrod — trudne do rozpoznania, zmienia stałą naczynka, widoczne przy pomiarze roztworów KCl; pęcherzyki powietrza na elektrodach (np. przy ogrzewaniu wyciągu); przewodności poniżej 1 mS/m zaburzają dwutlenek węgla i amoniak z powietrza — wymagają specjalnego naczynka i są poza zakresem normy. Powtarzalność (rozdział 9, tablica 1): dwa oddzielnie przygotowane przesącze mogą się różnić o 5 mS/m (przewodność 0–50 mS/m w 25 °C), 20 mS/m (powyżej 50 do 200 mS/m) albo 10 % (powyżej 200 mS/m). Sprawozdanie (rozdział 10): powołanie normy, identyfikacja próbki, wynik w liczbach całkowitych w mS/m, czynności nieujęte w normie lub nieobowiązkowe i inne czynniki wpływające na wynik. Załącznik A: badanie międzylaboratoryjne Uniwersytetu Rolniczego w Wageningen z 1991 r. — 26 laboratoriów, pięć gleb (dwie z zasolonych terenów Węgier, jedna z Holandii), średnie od ok. 31 do ok. 656 mS/m; granica powtarzalności r od ok. 2,4 do ok. 31 mS/m, odtwarzalności R od ok. 11,5 do ok. 175 mS/m (obliczone według ISO 5725:1986).

NOWE WYDANIE (z okładki i spisu treści ISO 11265:2025 oraz karty PKN). ISO 11265:2025 to wydanie drugie (2025-08) o zmienionym tytule „Environmental solid matrices — Determination of the specific electrical conductivity”; spis treści ma te same części co wydanie 1994 (zasada, odczynniki, aparatura, próbka, ekstrakcja, stała naczynka, pomiar, zakłócenia, powtarzalność, sprawozdanie, załącznik A z badaniem międzylaboratoryjnym), z dodanym rozdziałem definicji. Według karty PKN zakres objął osady ściekowe, uzdatnione bioodpady i odpady. Czy zmieniły się warunki ekstrakcji lub kryteria powtarzalności — nie wiemy.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-ISO 11265:1997 w wersji polskiej (8 stron, grupa cenowa D) ma nagłówek „Wycofana”: „Data wycofania: 04-03-2026”, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 192 Ogólnych i Fizyki Gleby, ICS 13.080.20, „Wprowadza: ISO 11265:1994 [IDT], ISO 11265:1994/Cor 1:1996 [IDT]”, „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 11265:2026-03 – wersja angielska”; pole „Data publikacji” karta podaje jako „25-08-2249” (błąd w karcie). Karta PN-EN ISO 11265:2026-03 w wersji angielskiej (publikacja 04-03-2026, 18 stron, grupa cenowa J) nie ma nagłówka „Wycofana”: KT 191 Chemii Gleby, „Wprowadza: EN ISO 11265:2025 [IDT], ISO 11265:2025 [IDT]”, „Zastępuje: PN-ISO 11265:1997 – wersja polska”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 11265 stoi w 10 rekordach u 8 laboratoriów: AB 199 (dwa wiersze), AB 201, AB 213 (dwa wiersze), AB 300, AB 894, AB 1249, AB 1682, AB 1748. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 19.01.2026 do 08.09.2026): „PN-ISO 11265+AC1:1997” — AB 199, AB 201, AB 213, AB 300, AB 1249; „PN-ISO 11265:1997+AC1:1997” — AB 894; „PN-ISO 11265:1997” — AB 1748; nowe wydanie „PN-EN ISO 11265:2026-03” — tylko AB 1682 (wydanie zakresu z 15.05.2026). Żaden wiersz z tym numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą (AB 1682 ma zawieszenie innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od wpisanego numeru: „PN-ISO 11265” pokazuje 7 laboratoriów i 9 pozycji, „PN-EN ISO 11265” — 1 laboratorium i 1 pozycję (AB 1682) — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Gleba, gleba mineralna i organiczna, u AB 213 także osady denne — „przewodność elektryczna właściwa, metoda konduktometryczna”, z zakresami: (20–12 900) µS/cm i (10–10 000) µS/cm (AB 199, dwa wiersze), (50–10 000) S/cm — w dokumencie bez „µ” (AB 201), (10,0–1300) µS/cm, czyli (1,0–130) mS/m, i dla osadów (10,0–8000) µS/cm (AB 213), (7,0–16 000) µS/cm (AB 300), (15–12 800) µS/cm (AB 894), (10–50 000) µS/cm (AB 1249), (1,0–500) mS/m, czyli (10–5000) µS/cm (AB 1682), (20–5000) µS/cm (AB 1748). Obok pH (PN-EN ISO 10390), suchej masy (PN-ISO 11465) i węgla organicznego.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy jednostkach: norma liczy w mS/m, laboratoria podają zakresy w µS/cm — 1 mS/m = 10 µS/cm; pomyłka przesuwa wynik dziesięciokrotnie. Przy temperaturze: ekstrakcja w (20 ± 1) °C, a wynik przeliczony na 25 °C — ekstrakcja w cieplejszym pomieszczeniu rozpuszcza więcej soli. Przy wytrząsaniu: zbyt intensywne rozprasza ił, utrudnia sączenie i zmienia przewodność. Przy ślepej próbie: powyżej 1 mS/m ekstrakcję trzeba powtórzyć (zanieczyszczona woda, szkło albo sączek). Przy naczynku: stała różna o więcej niż 5 % od wartości producenta albo zanieczyszczone elektrody i pęcherzyki powietrza fałszują wynik; poniżej 1 mS/m wpływ CO₂ i NH₃ z powietrza wyprowadza pomiar poza zakres normy. Przy stosunku: inne proporcje gleby do wody (np. pasta nasycona) dają wyniki nieporównywalne z 1:5. Przy powołaniu: PN-ISO 11265:1997 jest wycofana od 04-03-2026 — siedem z ośmiu laboratoriów ma ją jeszcze w zakresie; następczyni obejmuje też osady, bioodpady i odpady.

CZEGO NIE PODAJEMY. Treści nowego wydania ISO 11265:2025 (poza tytułem, spisem treści i zakresem z karty PKN) — nie wiemy, czy zmieniono warunki ekstrakcji, przygotowanie próbek innych niż gleba ani kryteria powtarzalności.

Zasada metody

Powietrznie suchą glebę (frakcja < 2 mm) ekstrahuje się wodą w stosunku 1:5 (m/V) w (20 ± 1) °C przez 30 min wytrząsania, sączy i mierzy przewodność elektryczną właściwą przesączu konduktometrem o stałej naczynka sprawdzonej roztworami KCl, z przeliczeniem na 25 °C; wynik w mS/m wskazuje zawartość elektrolitów rozpuszczalnych w wodzie.

Zastosowania

• Gleby mineralne i organiczne — zasolenie, zawartość soli rozpuszczalnych w wodzie, 8 laboratoriów
• Osady denne (AB 213); według następczyni PN-EN ISO 11265:2026-03 także osady ściekowe, uzdatnione bioodpady i odpady
• Ocena gleb w rolnictwie, rekultywacji i badaniach środowiskowych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 11265:1997 (wersja polska; ISO 11265:1994 IDT z Cor 1:1996) — wycofana 04-03-2026, zastąpiona przez PN-EN ISO 11265:2026-03 (wersja angielska; EN ISO 11265:2025 IDT, ISO 11265:2025 IDT)

Tytuł (PL)

Jakość gleby — Oznaczanie przewodności elektrycznej właściwej (następczyni: Składniki stałe środowiska — Oznaczanie przewodności elektrycznej właściwej)

Title (EN)

Soil quality — Determination of the specific electrical conductivity (successor: Environmental solid matrices — Determination of the specific electrical conductivity)

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Frakcja < 2 mm powietrznie suchej gleby przygotowanej według ISO 11464. PN-ISO 11265:1997 wycofana 04-03-2026, następczyni PN-EN ISO 11265:2026-03 (stan kart na 02.10.2026).

2. Ekstrakcja

   20,00 g próbki + 100 ml wody w (20 ± 1) °C, 30 min wytrząsania poziomego, sączenie; ślepa próba ≤ 1 mS/m, inaczej powtórzyć.

3. Stała naczynka

   Pomiar trzech roztworów KCl, K = κs/κm, średnia; zgodność z wartością producenta w granicach 5 %; ustawienie w konduktometrze.

4. Pomiar

   Przewodność przesączu z kompensacją do 25 °C, odczyt z jednym miejscem po przecinku w mS/m; bez pęcherzyków na elektrodach.

5. Wynik

   Liczba całkowita w mS/m; dwa przesącze zgodne według tablicy 1 (5 mS/m, 20 mS/m albo 10 %); sprawozdanie według rozdziału 10.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badanie bez szczególnych zagrożeń; suszenie KCl w 220 °C — rękawice termiczne; norma nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: PN-ISO 11265:1997 jest wycofana od 04-03-2026; wynik w mS/m, zakresy laboratoriów zwykle w µS/cm (1 mS/m = 10 µS/cm); wyniki dla innych stosunków gleba:woda niż 1:5 są nieporównywalne

Najczęstsze pytania