🌡️ Przemysłowe platynowe termometry rezystancyjne i platynowe czujniki temperatury (−200 °C do +850 °C) — zależność rezystancji od temperatury (A, B, C), klasy tolerancji AA, A, B, C oraz W/F, oznaczanie, prąd pomiarowy, układ przewodów, badania wyrobu i typu; PN-EN IEC 60751
Krótko: o co chodzi
Wymagania dla przemysłowych platynowych termometrów rezystancyjnych i platynowych czujników temperatury, których rezystancja jest określoną funkcją temperatury w zakresie od −200 °C do +850 °C. Badanie wykonuje się według normy PN-EN IEC 60751:2022-11 (wersja angielska; wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT]); Zakres temperatury (rozdz. 1): −200 °C do +850 °C; ITS-90; α = 3,851 · 10⁻³ °C⁻¹. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Przemysłowe platynowe termometry rezystancyjne i rezystory platynowe na zakres od −200 °C do +850 °C, także na część tego zakresu (IEC 60751:2022, rozdz. 1), Przeliczanie zmierzonej rezystancji na temperaturę (Pt100, Pt500, Pt1000 i inne R₀) według równań z 4.2 i tablic załącznika A, Sprawdzanie zgodności z klasą tolerancji i oznaczeniem termometru (tablice 1 i 2, 5.2.3.3).
W skrócie
- Norma: PN-EN IEC 60751:2022-11 (wersja angielska; wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT])
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 4
- STATUS (odczyt 17.11.2026): KPKarta PKN: PN-EN IEC 60751:2022-11 — wersja angielska, tytuł „Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury”, publikacja 09-11-2022, 34 strony, KT 51 Pomiarów Przemysłowych Wielkości Nieelektrycznych, wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT], zastępuje PN-EN 60751:2009; karta nie podaje daty wycofania. Według przedmowy europejskiej EN IEC 60751:2022 zatwierdzono w CENELEC 2022-03-03 (data ogłoszenia normy krajowej — dop 2022-12-03, data wycofania norm sprzecznych — dow 2025-03-03); zastępuje EN 60751:2008. Katalog iTeh: EN IEC 60751:2022 — opublikowana 04-03-2022, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu).
- Zakres temperatury (rozdz. 1): −200 °C do +850 °C; ITS-90; α = 3,851 · 10⁻³ °C⁻¹
- Równanie −200 °C do 0 °C (4.2): R_t = R₀ [1 + At + Bt² + C(t − 100 °C) t³]
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 IEC 60751:2022 norma określa wymagania — obok zależności rezystancji od temperatury — dla przemysłowych platynowych termometrów rezystancyjnych („termometry”) i przemysłowych platynowych czujników temperatury („rezystory platynowe”), których rezystancja elektryczna jest określoną funkcją temperatury. Temperatury podaje w Międzynarodowej Skali Temperatury z 1990 r. (ITS-90). Dotyczy rezystorów o współczynniku temperaturowym α = (R₁₀₀ − R₀)/(R₀ · 100 °C), umownie zapisywanym jako α = 3,851 · 10⁻³ °C⁻¹, oraz rezystorów i termometrów na zakres od −200 °C do +850 °C w różnych klasach tolerancji (także na część tego zakresu). Gdy zależność rezystancji od temperatury ma mieć niepewność mniejszą niż 0,1 °C — możliwą tylko przy wyjątkowo stabilnych, indywidualnie wzorcowanych egzemplarzach — potrzebne jest bardziej złożone równanie interpolacyjne, które jest poza zakresem normy.
WEDŁUG TEKSTU IEC 60751:2022 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: przedmowa, rozdziały 1–5 i 6.1 do 6.1.3). Normę przygotował podkomitet IEC SC 65B (Measurement and control devices) komitetu TC 65; trzecie wydanie zastępuje drugie z 2008 r. i jest rewizją techniczną. Najważniejsze zmiany według przedmowy: specyfikacją staje się wzór zależności rezystancji od temperatury, a tablica liczbowa przestaje nią być (jest teraz informacyjnym załącznikiem A), dochodzi rozdział „Zgodność i wymagania”, zmieniono badanie tolerancji przy odbiorze, wprowadzono rozszerzony system oznaczania dla szczególnych zakresów ważności, zmieniono metodę badania odporności na wibracje i dodano badanie typu „cold seal”. Powołania normatywne: IEC 60068-2-6 (wibracje sinusoidalne), IEC 61152 (wymiary osłoniętych elementów termometrów) i IEC 61515:2016. Definicje (rozdz. 3) obejmują m.in. rezystor platynowy, termometr (PRT), rezystancję nominalną R₀ (rezystor z R₀ = 100 Ω nazywa się Pt100), minimalną głębokość zanurzenia (zmiana wskazania względem pełnego zanurzenia nie większa niż 0,1 °C), tolerancję Δt(t), samonagrzewanie i jego współczynnik (°C/mW), czas odpowiedzi cieplnej, histerezę oraz niepewność rozszerzoną ze współczynnikiem rozszerzenia k = 2 (poziom ufności 95 %).
ZALEŻNOŚĆ REZYSTANCJI OD TEMPERATURY (4.2–4.3). Dla zakresu od −200 °C do 0 °C: R_t = R₀ [1 + At + Bt² + C(t − 100 °C) t³]; dla zakresu od 0 °C do 850 °C: R_t = R₀ (1 + At + Bt²); stałe: A = 3,908 3 × 10⁻³ °C⁻¹, B = −5,775 × 10⁻⁷ °C⁻², C = −4,183 × 10⁻¹² °C⁻⁴. Tablice A.1 i A.2 (dla R₀ = 100 Ω) wynikają z tych równań i stosuje się je do dowolnego R₀ po pomnożeniu przez R₀/100 Ω; najczęściej używa się R₀ = 100 Ω, często także 10 Ω, 500 Ω i 1000 Ω. Przy połączeniu dwuprzewodowym rezystancję przewodów między punktem przyłączenia rezystora a zaciskami trzeba odjąć od zmierzonej (4.1).
KLASY TOLERANCJI (5.2). Rezystory platynowe (tablica 1): drutowe W 0,1 (−100 °C do +350 °C), W 0,15 (−100 do +450), W 0,3 (−196 do +660), W 0,6 (−196 do +660); cienkowarstwowe F 0,1 (0 do +150), F 0,15 (−30 do +300), F 0,3 (−50 do +500), F 0,6 (−50 do +600); tolerancje odpowiednio ±(0,1 + 0,001 7 |t|), ±(0,15 + 0,002 |t|), ±(0,3 + 0,005 |t|), ±(0,6 + 0,01 |t|) °C. Termometry (tablica 2): klasa AA — od −50 °C do +250 °C dla rezystorów drutowych i od 0 °C do +150 °C dla cienkowarstwowych, ±(0,1 + 0,0017 |t|); A — od −100 do +450 i od −30 do +300, ±(0,15 + 0,002 |t|); B — od −196 do +600 i od −50 do +500, ±(0,3 + 0,005 |t|); C — od −196 do +600 i od −50 do +600, ±(0,6 + 0,01 |t|). Klasa bez określonego zakresu ważności jest niedopuszczalna; tolerancje i zakresy inne niż w tablicach uzgadniają dostawca i użytkownik, a termometr oznacza się wtedy przyrostkiem „-sp” (5.2.3.2). Oznaczenie (5.2.3.3) podaje liczbę rezystorów, rezystancję nominalną, klasę, rodzaj rezystora, układ przewodów i zakres ważności, np. „2 × Pt100 / (2/3B) –F-sp / 3 / −50 / +250” albo „1 × Pt100 / AA-W-sp / 4 / −50 / +300”.
PRĄD, ZASILANIE, PRZEWODY (5.3–5.5). Prąd pomiarowy ogranicza się tak, aby samonagrzewanie w warunkach z 6.4.3 nie przekraczało 25 % tolerancji deklarowanej klasy; dla rezystora drutowego 100 Ω zwykle nie więcej niż 1 mA. Rezystory i termometry mają nadawać się do układów zasilanych prądem stałym albo przemiennym o częstotliwości do 100 Hz. Termometry klasy lepszej niż B muszą mieć układ trzy- albo czteroprzewodowy (zalecany czteroprzewodowy).
BADANIA (6.1). Kategorie: badania wyrobu (na każdym egzemplarzu; można je zastąpić badaniem wyrywkowym przy udokumentowanej kontroli statystycznej, informując użytkownika), badania typu (na rezystorze lub termometrze każdej konstrukcji i zakresu temperatury, z badaniami wyrobu) oraz dodatkowe badania typu. Dalsze rozdziały według spisu treści: badanie tolerancji przy odbiorze, rezystancja izolacji, szczelność osłony, wymiary, stabilność w górnej granicy temperatury, samonagrzewanie, czas odpowiedzi, efekt termoelektryczny, cykle temperaturowe, histereza, minimalna głębokość zanurzenia, pojemność, indukcyjność, wytrzymałość dielektryczna, wibracje, upadek i „cold seal”, informacje od dostawcy (rozdz. 7) i tablice rezystancji (załącznik A) — próbka nie zawiera ich treści, dlatego warunków tych badań nie podajemy.
STATUS (odczyt 17.11.2026). Karta PKN: PN-EN IEC 60751:2022-11 — wersja angielska, tytuł „Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury”, publikacja 09-11-2022, 34 strony, KT 51 Pomiarów Przemysłowych Wielkości Nieelektrycznych, wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT], zastępuje PN-EN 60751:2009; karta nie podaje daty wycofania. Według przedmowy europejskiej EN IEC 60751:2022 zatwierdzono w CENELEC 2022-03-03 (data ogłoszenia normy krajowej — dop 2022-12-03, data wycofania norm sprzecznych — dow 2025-03-03); zastępuje EN 60751:2008. Katalog iTeh: EN IEC 60751:2022 — opublikowana 04-03-2022, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu).
Zasada metody
Rezystancja platyny rośnie z temperaturą według równania R_t = R₀ (1 + At + Bt²) dla 0 °C do 850 °C (poniżej 0 °C z dodatkowym członem C(t − 100 °C) t³), ze stałymi A, B, C z normy. Termometr wskazuje temperaturę przez pomiar rezystancji rezystora platynowego (np. Pt100, R₀ = 100 Ω) i przeliczenie jej z tego wzoru; zgodność z klasą tolerancji (AA, A, B, C dla termometrów, W/F dla rezystorów) dotyczy tylko zakresu ważności przypisanego klasie.
Zastosowania
- Przemysłowe platynowe termometry rezystancyjne i rezystory platynowe na zakres od −200 °C do +850 °C, także na część tego zakresu (IEC 60751:2022, rozdz. 1)
- Przeliczanie zmierzonej rezystancji na temperaturę (Pt100, Pt500, Pt1000 i inne R₀) według równań z 4.2 i tablic załącznika A
- Sprawdzanie zgodności z klasą tolerancji i oznaczeniem termometru (tablice 1 i 2, 5.2.3.3)
- Dobór prądu pomiarowego i układu przewodów (2-, 3-, 4-przewodowego) przy pomiarze rezystancji czujnika (5.3, 5.5)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (odczyt 17.11.2026) | KPKarta PKN: PN-EN IEC 60751:2022-11 — wersja angielska, tytuł „Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury”, publikacja 09-11-2022, 34 strony, KT 51 Pomiarów Przemysłowych Wielkości Nieelektrycznych, wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT], zastępuje PN-EN 60751:2009; karta nie podaje daty wycofania. Według przedmowy europejskiej EN IEC 60751:2022 zatwierdzono w CENELEC 2022-03-03 (data ogłoszenia normy krajowej — dop 2022-12-03, data wycofania norm sprzecznych — dow 2025-03-03); zastępuje EN 60751:2008. Katalog iTeh: EN IEC 60751:2022 — opublikowana 04-03-2022, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu). |
| Zakres temperatury (rozdz. 1) | −200 °C do +850 °C; ITS-90; α = 3,851 · 10⁻³ °C⁻¹ |
| Równanie −200 °C do 0 °C (4.2) | R_t = R₀ [1 + At + Bt² + C(t − 100 °C) t³] |
| Równanie 0 °C do 850 °C (4.2) | R_t = R₀ (1 + At + Bt²) |
| Stałe (4.2) | A = 3,908 3 × 10⁻³ °C⁻¹; B = −5,775 × 10⁻⁷ °C⁻²; C = −4,183 × 10⁻¹² °C⁻⁴ |
| Klasy termometrów (tablica 2) | AA ±(0,1 + 0,0017 |t|); A ±(0,15 + 0,002 |t|); B ±(0,3 + 0,005 |t|); C ±(0,6 + 0,01 |t|) °C |
| Klasy rezystorów (tablica 1) | W 0,1 / F 0,1 … W 0,6 / F 0,6 — te same wzory tolerancji, inne zakresy ważności dla drutowych (W) i cienkowarstwowych (F) |
| Prąd pomiarowy (5.3) | samonagrzewanie ≤ 25 % tolerancji klasy; zwykle ≤ 1 mA dla drutowego 100 Ω |
| Zasilanie i przewody (5.4, 5.5) | DC lub AC do 100 Hz; klasa lepsza niż B — układ 3- lub 4-przewodowy (zalecany 4-przewodowy) |
| Minimalna głębokość zanurzenia (3.6) | zmiana względem pełnego zanurzenia ≤ 0,1 °C |
Norma
- Numer normy
- PN-EN IEC 60751:2022-11 (wersja angielska; wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury
- Title (EN)
- Industrial platinum resistance thermometers and platinum temperature sensors
Procedura krok po kroku
-
Identyfikacja wyrobu
Odczyt oznaczenia termometru: liczba rezystorów, R₀, klasa tolerancji, rodzaj rezystora (W/F, ewentualnie „-sp”), układ przewodów i zakres ważności (5.2.3.3).
-
Pomiar rezystancji
Pomiar prądem nie większym niż dopuszczalny ze względu na samonagrzewanie (5.3); przy układzie dwuprzewodowym uwzględnienie rezystancji przewodów (4.1).
-
Przeliczenie na temperaturę
Zastosowanie równania z 4.2 (dla t < 0 °C z członem C) albo tablic A.1/A.2 przemnożonych przez R₀/100 Ω.
-
Ocena zgodności z klasą
Porównanie odchylenia Δt z tolerancją klasy (tablica 1 lub 2) wyłącznie w zakresie ważności tej klasy; badania wyrobu i typu — rozdział 6 normy.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Rezystor platynowy (3.1) | Drut lub warstwa platyny w izolatorze (zwykle szkło albo ceramika) — drutowy (W) lub cienkowarstwowy (F), np. Pt100 | — |
| Termometr rezystancyjny PRT (3.2) | Jeden lub kilka rezystorów platynowych w osłonie ochronnej z przewodami wewnętrznymi i zaciskami; bez wymiennej osłony (kieszeni) termometrycznej | — |
| Przyrząd do pomiaru rezystancji | Pomiar w układzie 2-, 3- lub 4-przewodowym (rys. 1); przy 2-przewodowym odjęcie rezystancji przewodów (4.1) | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN IEC 60751:2022-11 (wersja angielska; wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT]) — „Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury”. Tytuł angielski: „Industrial platinum resistance thermometers and platinum temperature sensors”.
Na czym polega ta metoda?
Rezystancja platyny rośnie z temperaturą według równania R_t = R₀ (1 + At + Bt²) dla 0 °C do 850 °C (poniżej 0 °C z dodatkowym członem C(t − 100 °C) t³), ze stałymi A, B, C z normy. Termometr wskazuje temperaturę przez pomiar rezystancji rezystora platynowego (np.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (odczyt 17.11.2026): KPKarta PKN: PN-EN IEC 60751:2022-11 — wersja angielska, tytuł „Platynowe czujniki przemysłowych termometrów rezystancyjnych i platynowe czujniki temperatury”, publikacja 09-11-2022, 34 strony, KT 51 Pomiarów Przemysłowych Wielkości Nieelektrycznych, wprowadza EN IEC 60751:2022 i IEC 60751:2022 [IDT], zastępuje PN-EN 60751:2009; karta nie podaje daty wycofania. Według przedmowy europejskiej EN IEC 60751:2022 zatwierdzono w CENELEC 2022-03-03 (data ogłoszenia normy krajowej — dop 2022-12-03, data wycofania norm sprzecznych — dow 2025-03-03); zastępuje EN 60751:2008. Katalog iTeh: EN IEC 60751:2022 — opublikowana 04-03-2022, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu).; Zakres temperatury (rozdz. 1): −200 °C do +850 °C; ITS-90; α = 3,851 · 10⁻³ °C⁻¹; Równanie −200 °C do 0 °C (4.2): R_t = R₀ [1 + At + Bt² + C(t − 100 °C) t³]; Równanie 0 °C do 850 °C (4.2): R_t = R₀ (1 + At + Bt²).
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Rezystor platynowy (3.1), Termometr rezystancyjny PRT (3.2), Przyrząd do pomiaru rezystancji.
Gdzie stosuje się to badanie?
Przemysłowe platynowe termometry rezystancyjne i rezystory platynowe na zakres od −200 °C do +850 °C, także na część tego zakresu (IEC 60751:2022, rozdz. 1); Przeliczanie zmierzonej rezystancji na temperaturę (Pt100, Pt500, Pt1000 i inne R₀) według równań z 4.2 i tablic załącznika A; Sprawdzanie zgodności z klasą tolerancji i oznaczeniem termometru (tablice 1 i 2, 5.2.3.3); Dobór prądu pomiarowego i układu przewodów (2-, 3-, 4-przewodowego) przy pomiarze rezystancji czujnika (5.3, 5.5).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN IEC 60751.