🌿 Propan-2-ol (alkohol izopropylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); w procedurze CIOP adsorpcja na węglu aktywnym 400/200 mg i desorpcja mieszaniną disiarczku węgla i N,N-dimetyloformamidu (1:1); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 90 mg/m³, NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04535:2022-01

Środowisko PN-Z-04535

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania propan-2-olu (nr CAS: 67-63-0) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie propan-2-olu, jakie można oznaczać w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 90 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy.

WEDŁUG PROCEDURY CIOP (A. Jeżewska, A. Woźnica, „Propan-2-ol. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2020, nr 1(103), s. 157–170 — przeczytany w całości). Celem pracy była „nowelizacja normy PN-Z-04224-02:1992”, która według artykułu została wycofana ze zbioru Polskich Norm; w starej normie propan-2-ol adsorbowano na żelu krzemionkowym, ekstrahowano wodą i oznaczano GC-FID, z oznaczalnością 240 mg/m³. Procedura w załączniku ma to samo najmniejsze oznaczalne stężenie co karta (90 mg/m³ dla 9 l powietrza), ale artykuł nie mówi, że jest tekstem PN-Z-04535:2022-01 — liczby poniżej są liczbami procedury. Zasada: adsorpcja par na węglu aktywnym (rurki 400/200 mg), desorpcja 2 ml mieszaniny disiarczku węgla i N,N-dimetyloformamidu (1:1, v/v) przez 30 min z wstrząsaniem, analiza GC-FID. Pobieranie według PN-Z-04008-7: do oceny wobec NDS do 9 l powietrza ze strumieniem nie większym niż 9 l/h, wobec NDSCh 2,25 l przy 9 l/h; próbki w zamrażalniku chłodziarki trwałe 10 dni (w eksykatorze w temperaturze pokojowej — mniejsze pola pików). Warunki przykładowe: kolumna kapilarna HP-INNOWAX 60 m × 0,25 mm × 0,15 µm, dozownik 200 °C, kolumna 60 °C przez 7 min, 20 °C/min do 180 °C przez 3 min, detektor 240 °C, podział 30:1, dozowanie 1 µl (strumień helu: w części doświadczalnej 1,5 ml/min, w procedurze 1 ml/min). Krzywa 0,405–8,1 mg/ml; współczynnik desorpcji 0,99 (wyznaczany dla każdej partii węgla); warstwa zabezpieczająca nie może zawierać więcej niż 10 % ilości z warstwy głównej, inaczej wynik orientacyjny; X = 2(c1 + c2)·1000/(V·d). Walidacja według PN-EN 482: zakres 90–1800 mg/m³ (1/10–2 NDS), LOD 0,09 µg/ml (20 µg/m³), LOQ 0,28 µg/ml (62 µg/m³), precyzja całkowita 5,45 %, niepewność rozszerzona 24 %. Na kolumnie HP-INNOWAX propan-2-ol oddziela się od disiarczku węgla, N,N-dimetyloformamidu, acetonu, metanolu, octanu izopropylu, propan-1-olu i octanu n-butylu.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 472: „Propan-2-ol [67-63-0]” — NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, notacja „skóra”. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 90 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04535:2022-01 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 10-01-2022, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; norma krajowa, bez pól „Wprowadza” i „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04535” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04535 stoi w 8 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 13.01.2026 do 08.09.2026) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04535:2022-01”: AB 1854 — obok instrukcji IR-23 wydanie 3 z 05.01.2023 r.; AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.; AB 882 — obok procedur PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r. (GC-FID) i PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r. (GC-MS); AB 300 — obok instrukcji IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025 r.; AB 591 dzieli normę między dwie pozycje: zawartość w próbce „z wył. pkt.7 i pkt.12” i stężenie w powietrzu „pkt 7 i pkt 12” (z obliczeń). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04535”) pokazuje wszystkie 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026. POPRZEDNICZKA: wycofaną PN-Z-04224-02:1992 nadal powołuje 8 laboratoriów (9 rekordów w kopii bazy, 9 wierszy w PCA; numer z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza): „PN-92/Z-04224/02” — AB 581, AB 632, AB 647 i AB 1144; „PN-Z-04224-02:1992” — AB 340 i AB 746; „PN-92-Z-04224/02” — AB 1642; „PN-92/Z-04224.02” — AB 522 (dwie pozycje obok PB-17-27) — obie pozycje AB 522 są od 18.08.2026 do 14.02.2027 zawieszone na wniosek laboratorium.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem. Wielkość: stężenie (zawartość) propan-2-olu (alkoholu izopropylowego). Zakresy w mg/m³: 0,17–2500 (AB 886), 0,33–3300 (AB 1207, GC-MS), 1,0–2400 (AB 300), 70–1850 (AB 591, z obliczeń), 80–6428 (AB 882, GC-MS), 82,2–7192 (AB 882, GC-FID); w próbce: 800–11230 µg (AB 1854), 0,6–16 mg (AB 591). Technika: GC-FID — 5 laboratoriów; GC-MS — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — detektor: tytuł i karta normy mówią o chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną; pozycje z GC-MS (AB 1207, AB 882 z PB-10) prowadzi się według procedur własnych, z normą obok. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze oznaczalne stężenie to 90 mg/m³; pięć laboratoriów podaje dolną granicę niższą (od 0,17 do 82,2 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — NDSCh: w procedurze CIOP próbka do oceny wobec NDSCh to 2,25 l przy 9 l/h, a do oceny wobec NDS — do 9 l przy strumieniu nie większym niż 9 l/h. Czwarte — warstwa zabezpieczająca: gdy w krótszej warstwie węgla jest ponad 10 % ilości z dłuższej, wynik jest według procedury CIOP orientacyjny; w badaniach rurki 100/50 mg przepuszczały do drugiej warstwy 12,7 % propan-2-olu, rurki 400/200 mg — nic. Piąte — stara norma: wynik według PN-Z-04224-02:1992 (żel krzemionkowy, woda, oznaczalność 240 mg/m³ według artykułu) nie jest wynikiem według PN-Z-04535:2022-01. Szóste — AB 591: w procedurze CIOP punkt 7 to pobieranie próbek, a punkt 12 — obliczanie wyniku; czy numeracja normy jest taka sama, bez tekstu normy NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — liczby procedury podajemy z artykułu CIOP i tak je oznaczamy; nie przypisujemy ich normie.

Zasada metody

Pary propan-2-olu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się (w procedurze CIOP na węglu aktywnym w rurce z warstwami 400 i 200 mg), desorbuje mieszaniną disiarczku węgla i N,N-dimetyloformamidu (1:1) i analizuje chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną; stężenie z krzywej wzorcowej, z poprawką na współczynnik desorpcji, przelicza się na mg/m³ i porównuje z NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty normy — 90 mg/m³.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — propan-2-ol (alkohol izopropylowy) — w zakresach 6 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04535:2022-01

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie propan-2-olu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of propan-2-ol at workplaces by gas chromatography with flame ionization detection

Procedura krok po kroku

1. Status i zakres

   PN-Z-04535:2022-01 aktualna (stan karty na 04.10.2026); GC-FID; najmniejsze oznaczalne stężenie 90 mg/m³.

2. Pobieranie

   Według PN-Z-04008-7: do 9 l (NDS) albo 2,25 l (NDSCh) przy 9 l/h; próbki w zamrażalniku do 10 dni (procedura CIOP).

3. Desorpcja

   Każda warstwa węgla osobno, 2 ml CS₂ + DMF (1:1), 30 min z wstrząsaniem (procedura CIOP).

4. Analiza

   GC-FID, po 1 µl, dwukrotnie; różnica wyników do ±5 % średniej (procedura CIOP).

5. Wynik i ocena

   X = 2(c1 + c2)·1000/(V·d) w mg/m³; warstwa zabezpieczająca ≤ 10 % warstwy głównej (procedura CIOP); porównanie z NDS 900 i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rozpuszczalniki organiczne (disiarczek węgla, N,N-dimetyloformamid) — w środkach ochrony indywidualnej pod wyciągiem; pozostałości do utylizacji (procedura CIOP)
• UWAGA MERYTORYCZNA: pozycje GC-MS nie są wykonaniem normy GC-FID; wynik według wycofanej PN-Z-04224-02:1992 nie jest wynikiem według PN-Z-04535:2022-01

Najczęstsze pytania