🌿 Propan-2-ol (alkohol izopropylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — żel krzemionkowy, woda destylowana, chromatografia gazowa; oznaczalność według normy 240 mg/m³; NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04224-02:1992 (wycofana 27-11-2012)

Środowisko PN-Z-04224-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par alkoholu izopropylowego na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go wodą destylowaną i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 240 mg w 1 metrze sześciennym powietrza” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy. Artykuł CIOP z 2020 r. (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2020, nr 1(103), s. 157–170), opisany w naszym wpisie o PN-Z-04535:2022-01, podaje jako swój cel „nowelizację normy PN-Z-04224-02:1992” i opisuje starą metodę tak samo jak karta (żel krzemionkowy, woda, oznaczalność 240 mg/m³), z detekcją płomieniowo-jonizacyjną.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 472: „Propan-2-ol [67-63-0]” — NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Oznaczalność według karty tej normy, 240 mg/m³, to około 27 % NDS; według karty PN-Z-04535:2022-01 — 90 mg/m³, czyli 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 01-06-1992, data wycofania 27-11-2012, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta PN-Z-04535:2022-01 („… Oznaczanie propan-2-olu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”) nie ma nagłówka „Wycofana” ani pola „Zastępuje”: publikacja 10-01-2022, 8 stron, oznaczalność 90 mg/m³; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Między wycofaniem starej normy a publikacją nowej minęło ponad 9 lat. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04224” — 3 arkusze serii „Badania zawartości alkoholu propylowego”: -01:1992 (postanowienia ogólne) i -02:1992 z etykietą „Wycofana” oraz aktualny -3:2003 (propan-1-ol); pod hasłem „propan-2-olu” — PN-Z-04535:2022-01 i dwie normy na inne związki; pod hasłem „izopropylowego” — ta norma i wycofana norma na eter izopropylowy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04224-02 stoi w 9 rekordach u 8 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.11.2025 do 18.08.2026) — w 9 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Obie pozycje AB 522 są zawieszone — pogrubiona kursywa i przypis „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 18.08.2026 r. do 14.02.2027 r.” (wyd. nr 26 z 18.08.2026). Postaci: „PN-92/Z-04224/02” — AB 581, AB 632, AB 647 i AB 1144; „PN-Z-04224-02:1992” — AB 340 i AB 746; „PN-92-Z-04224/02” — AB 1642; „PN-92/Z-04224.02” — AB 522, obok procedury PB-17-27 wydanie 7 z dnia 20.06.2022 r. (w drugiej pozycji „z wyłączeniem pkt. 5.4”). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-92/Z-04224/02” pokazuje 4 laboratoria, „PN-Z-04224-02” — 2, „PN-92-Z-04224/02” i „PN-92/Z-04224.02” — po 1, razem 8 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Żadne z tych 8 laboratoriów nie powołuje PN-Z-04535:2022-01, którą mają w zakresie 6 innych laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 632 i AB 746 — próbki pobrane na rurki z sorbentem, AB 647 — na rurki z węglem aktywnym, AB 1144 i AB 1642 — na sorbent stały, druga pozycja AB 522 — na rurki z sorbentem. Wielkość: stężenie (zawartość) propan-2-olu; AB 746 dopisuje „(alkoholu izopropylowego)”. Zakresy w mg/m³: 0,20–7551 (AB 1642), 0,87–1360 (AB 340), 1,33–2693 (AB 522, zawieszona), 2,75–2250 (AB 581), 4,40–3280 (AB 1144), 31,2–2400 (AB 746), 49–1200 (AB 647), 90–2400 (AB 632); druga pozycja AB 522 — 24,0–48474 µg w próbce (zawieszona). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 27-11-2012 ta norma nie obowiązuje, a aktualna PN-Z-04535:2022-01 opisuje inną metodę; wynik według PN-Z-04224-02:1992 nie jest wynikiem według PN-Z-04535:2022-01, a sprawozdanie powinno wprost odnotować normę wycofaną. Drugie — dolna granica: karta podaje oznaczalność 240 mg/m³, a wszystkie osiem laboratoriów zaczyna niżej (od 0,20 do 90 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w karcie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — sorbent: karta podaje żel krzemionkowy i ekstrakcję wodą, a AB 647 opisuje próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym — z tą samą normą w polu odniesienia. Czwarte — wyszukiwanie: numer tej normy występuje w czterech zapisach i żadne jedno hasło nie pokazuje wszystkich 8 laboratoriów. Piąte — zawieszenie: obie pozycje AB 522 są zawieszone do 14 lutego 2027 r.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy detektora według normy, objętości ani strumienia pobierania powietrza, ilości żelu, objętości wody, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że PN-Z-04535:2022-01 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią. Nie podajemy treści pkt. 5.4 normy wyłączonego przez AB 522.

Zasada metody

Pary alkoholu izopropylowego (propan-2-olu) z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 240 mg/m³. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana od 27-11-2012; aktualna dla propan-2-olu jest PN-Z-04535:2022-01.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — propan-2-ol — w aktualnych zakresach 8 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04535:2022-01 — u 6 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04224-02:1992

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu propylowego — Oznaczanie alkoholu izopropylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for propyl alcohol content — Determination of isopropyl alcohol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par alkoholu izopropylowego na żelu krzemionkowym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja wodą destylowaną (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie propan-2-olu w mg/m³; porównanie z NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Propan-2-ol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 27-11-2012 — aktualna dla propan-2-olu jest PN-Z-04535:2022-01; oznaczalność z karty (240 mg/m³) jest wyższa niż dolne granice wszystkich ośmiu laboratoriów

Najczęstsze pytania