🌿 Propan-2-ol (alkohol izopropylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — żel krzemionkowy, woda destylowana, chromatografia gazowa; oznaczalność według normy 240 mg/m³; NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04224-02:1992 (wycofana 27-11-2012)
Krótko: o co chodzi
Krajowa norma z 1992 roku o oznaczaniu alkoholu izopropylowego (propan-2-olu) w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja par na żelu krzemionkowym, ekstrakcja wodą destylowaną i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska, wycofana 27-11-2012); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla propan-2-olu PN-Z-04535:2022-01 (nowelizacja według CIOP-PIB 2020). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na propan-2-ol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472); norma wycofana — dla nowych pomiarów aktualna jest PN-Z-04535:2022-01.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska, wycofana 27-11-2012)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla propan-2-olu PN-Z-04535:2022-01 (nowelizacja według CIOP-PIB 2020)
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04224-02:1992, wersja polska; publikacja 01-06-1992, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30
- Oznaczalność (karty PKN): 240 mg/m³ — około 27 % NDS; PN-Z-04535:2022-01: 90 mg/m³ — 10 % NDS
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 01-06-1992, data wycofania 27-11-2012, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Aktualna norma dla tej substancji to PN-Z-04535:2022-01 („Oznaczanie propan-2-olu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”, publikacja 10-01-2022, 8 stron, bez adnotacji o wycofaniu); jej karta nie ma pola „Zastępuje”, ale autorki procedury CIOP-PIB, na której się opiera, nazywają swoją pracę nowelizacją PN-Z-04224-02:1992.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par alkoholu izopropylowego na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go wodą destylowaną i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 240 mg w 1 metrze sześciennym powietrza”. Artykuł CIOP-PIB z 2020 r. opisuje tę normę tak samo i dodaje, że propan-2-ol oznaczano w niej chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID).
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 472 „Propan-2-ol” [67-63-0]: NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Oznaczalność z karty (240 mg/m³) to około 27 % NDS, a z karty PN-Z-04535:2022-01 (90 mg/m³) — 10 % NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”.
NASTĘPCZYNI WEDŁUG PROCEDURY CIOP-PIB (drugie źródło; liczby procedury, nie tej normy). A. Jeżewska, A. Woźnica, „Propan-2-ol. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy” (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2020, nr 1(103)) — praca jest nowelizacją PN-Z-04224-02:1992 według wymagań PN-EN 482, w zakresie od 1/10 do 2 wartości NDS. Zamiast żelu krzemionkowego i wody procedura stosuje adsorpcję na węglu aktywnym i desorpcję mieszaniną disiarczku węgla i N,N-dimetyloformamidu (1 : 1, 2 ml), analizę GC-FID na kolumnie z fazą polarną (przykład: HP-INNOWAX, 60 m) i zakres 90–1800 mg/m³ dla próbki powietrza 9 l; średni współczynnik desorpcji 0,99. Oznaczalność 90 mg/m³ jest tą samą wartością, którą podaje karta PN-Z-04535:2022-01.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04224-02:1992 nie mieliśmy — nie podajemy objętości i strumienia pobierania powietrza, ilości żelu krzemionkowego, objętości wody, kolumny, warunków chromatografu ani wzorów obliczeń według tej normy. Liczby z procedury CIOP-PIB dotyczą następczyni i nie są liczbami normy z 1992 r.
Zasada metody
Pary alkoholu izopropylowego z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną, a roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); według opisu CIOP-PIB z 2020 r. norma stosowała detekcję płomieniowo-jonizacyjną. Oznaczalność według karty — 240 mg/m³. Wynik porównuje się z NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472).
Zastosowania
- Ocena narażenia na propan-2-ol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472); norma wycofana — dla nowych pomiarów aktualna jest PN-Z-04535:2022-01
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla propan-2-olu PN-Z-04535:2022-01 (nowelizacja według CIOP-PIB 2020) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04224-02:1992, wersja polska; publikacja 01-06-1992, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30 |
| Oznaczalność (karty PKN) | 240 mg/m³ — około 27 % NDS; PN-Z-04535:2022-01: 90 mg/m³ — 10 % NDS |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472 |
| Procedura CIOP-PIB 2020 (następczyni) | węgiel aktywny; 2 ml disiarczku węgla z N,N-dimetyloformamidem (1 : 1); GC-FID; 90–1800 mg/m³ dla 9 l |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska, wycofana 27-11-2012)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu propylowego — Oznaczanie alkoholu izopropylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for propyl alcohol content — Determination of isopropyl alcohol at workplaces by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: PN-Z-04224-02:1992 wycofana 27-11-2012; aktualna PN-Z-04535:2022-01 (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Adsorpcja par alkoholu izopropylowego na żelu krzemionkowym (karta PKN).
-
Ekstrakcja i analiza
Ekstrakcja wodą destylowaną i chromatografia gazowa otrzymanego roztworu (karta PKN), z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (opis normy w artykule CIOP-PIB 2020).
-
Wynik i ocena
Stężenie propan-2-olu w mg/m³; porównanie z NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Chromatograf gazowy | Analiza roztworu wodnego (karta PKN); detektor płomieniowo-jonizacyjny według opisu normy w artykule CIOP-PIB 2020; warunków normy nie znamy | — |
| Zestaw do pobierania powietrza z żelem krzemionkowym | Adsorpcja par (karta PKN); objętości i strumienia normy nie znamy | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Żel krzemionkowy | — | Sorbent par alkoholu izopropylowego (karta PKN) |
| Woda destylowana | — | Do ekstrakcji (karta PKN); objętości normy nie znamy |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2020)
- UWAGA MERYTORYCZNA: propan-2-ol ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — wchłanianie przez skórę może być tak samo istotne jak droga oddechowa (objaśnienie 4 wykazu), a pomiar w powietrzu tej drogi nie obejmuje
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04224-02:1992 (wersja polska, wycofana 27-11-2012) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu propylowego — Oznaczanie alkoholu izopropylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for propyl alcohol content — Determination of isopropyl alcohol at workplaces by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Pary alkoholu izopropylowego z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje wodą destylowaną, a roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); według opisu CIOP-PIB z 2020 r. norma stosowała detekcję płomieniowo-jonizacyjną.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla propan-2-olu PN-Z-04535:2022-01 (nowelizacja według CIOP-PIB 2020); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04224-02:1992, wersja polska; publikacja 01-06-1992, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Oznaczalność (karty PKN): 240 mg/m³ — około 27 % NDS; PN-Z-04535:2022-01: 90 mg/m³ — 10 % NDS; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 900 mg/m³, NDSCh 1200 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Chromatograf gazowy, Zestaw do pobierania powietrza z żelem krzemionkowym.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena narażenia na propan-2-ol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 900 mg/m³ i NDSCh 1200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 472); norma wycofana — dla nowych pomiarów aktualna jest PN-Z-04535:2022-01.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2020); UWAGA MERYTORYCZNA: propan-2-ol ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — wchłanianie przez skórę może być tak samo istotne jak droga oddechowa (objaśnienie 4 wykazu), a pomiar w powietrzu tej drogi nie obejmuje.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04224-02.