🔦 Promieniowanie widzialne i podczerwone na stanowiskach pracy — PN-T-05687 (norma wycofana)

Środowisko PN-T-05687

Przegląd

STATUS (stan kart PKN na 22.09.2026 — sprawdzone TRZY karty, nie jedna). PN-T-05687:2002 jest WYCOFANA, data wycofania 15-06-2006. Karta wskazuje następcę: PN-EN 14255-2:2006 — wersję ANGIELSKĄ. Publikacja 12-08-2002, KT 157 (Zagrożeń Fizycznych w Środowisku Pracy), ICS 17.240 i 13.280; norma zastąpiła w swoim czasie dwa dokumenty: PN-T-05687:1977 i PN-T-05685:1977.

NASTĘPCA WSKAZANY W KARCIE SAM JEST WYCOFANY OD SZESNASTU LAT. To jest najważniejsza rzecz w tym wpisie i nie widać jej z karty samej normy wycofanej. Otworzyliśmy kartę następcy i dopiero ona to pokazuje: • PN-T-05687:2002 → wycofana 15-06-2006, następca wg karty: PN-EN 14255-2:2006 (wersja angielska); • PN-EN 14255-2:2006 → WYCOFANA 06-04-2010, następca wg karty: PN-EN 14255-2:2010 (wersja polska); • PN-EN 14255-2:2010 → AKTUALNA, brak adnotacji o wycofaniu. Laboratorium, które pójdzie za wskazaniem karty normy wycofanej i poprzestanie na pierwszym kroku, trafi na dokument wycofany od szesnastu lat. Karta odpowiada na pytanie „czym zastąpiono", a nie „co obowiązuje dziś" — i te dwa pytania rozchodzą się wszędzie tam, gdzie następstwo ma więcej niż jedno ogniwo.

ZMIANA WYDANIA W 2010 R. BYŁA WYDANIEM TŁUMACZENIA, NIE ZMIANĄ TREŚCI. Obie karty — wydania 2006 i 2010 — podają w polu „Wprowadza" ten sam dokument: EN 14255-2:2005 [IDT]. Różnią się wyłącznie językiem: 2006 to wersja angielska, 2010 to wersja polska. Jest to kierunek ODWROTNY do częstszego, w którym nowsze wydania przestają być tłumaczone i laboratorium chcące czytać po polsku musi sięgać po wydanie wycofane. Tutaj polskie tłumaczenie przyszło CZTERY LATA PO wydaniu angielskim i to ono jest dziś dokumentem obowiązującym.

CO SIĘ ZMIENIŁO DLA WYNIKU — PRZEDMIOT POMIARU PRZESUNĄŁ SIĘ Z PROMIENIOWANIA NA CZŁOWIEKA. Tytuły obu norm nie są dwiema nazwami tej samej rzeczy: • PN-T-05687:2002 — „Metody POMIARU promieniowania widzialnego i podczerwonego NA STANOWISKACH PRACY"; • PN-EN 14255-2:2010 — „Pomiar i ocena EKSPOZYCJI OSÓB na niespójne promieniowanie optyczne". Pierwsza opisuje pomiar pola promieniowania w miejscu pracy, druga — pomiar i ocenę ekspozycji konkretnej osoby. Zakres normy obowiązującej mówi wprost, że dotyczy promieniowania emitowanego przez źródła sztuczne w miejscach pracy wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń, gdy nie można wykluczyć jego szkodliwego wpływu, oraz że NIE dotyczy ekspozycji poza czasem pracy. To jest inne pytanie badawcze, a nie nowsze wydanie tego samego. TRZECIA ODPOWIEDŹ — CZY WYNIKI SĄ PORÓWNYWALNE — NIE ZOSTAŁA PRZEZ NAS USTALONA i jest to brak, a nie cecha wpisu: tekstów obu norm nie mieliśmy. Sama zmiana przedmiotu z pola promieniowania na ekspozycję osoby wystarcza jednak, by nie przepisywać wyniku sprzed 2006 roku jako wyniku wg normy obowiązującej bez sprawdzenia, jak był otrzymany.

NORMA OBOWIĄZUJĄCA NIE PODAJE WARTOŚCI GRANICZNYCH — I ROBI TO ŚWIADOMIE. Zakres PN-EN 14255-2 stwierdza, że nie wyszczególniono w niej granicznych wartości ekspozycji na VIS i IR, a podawanie ich pozostawia się przepisom krajowym albo zaleceniom międzynarodowym. Dla laboratorium znaczy to, że dokument odniesienia dla POMIARU i dokument odniesienia dla OCENY ZGODNOŚCI to dwie różne rzeczy — wynik trzeba odnieść do wartości z przepisu, a nie z normy.

CO MIERZĄ LABORATORIA POWOŁUJĄCE TĘ NORMĘ (pomiar na bazie zakresów akredytacji, 22.09.2026, po wszystkich postaciach zapisu; laboratoria liczone jako różne podmioty). PN-T-05687 — 67 pozycji, 16 laboratoriów; PN-EN 14255-2 — 98 pozycji, 22 laboratoria. Metodyki rozkładają się na dwie wielkości, przy czym DRUGA JEST OBLICZENIOWA: • SKUTECZNE NATĘŻENIE NAPROMIENIENIA dla VIS i IRA w zakresie spektralnym 780–1400 nm (przy części pozycji 380–1400 nm) — wielkość mierzona; • SKUTECZNA LUMINANCJA ENERGETYCZNA dla IRA w tym samym zakresie — w zakresach akredytacji oznaczana adnotacją „(z obliczeń)". Zakresy deklarowane: od 10⁻⁶ do 3990 W/m², przy czym różne laboratoria podają różne dolne granice — 10⁻⁶, 10⁻³, 0 albo 30 W/m². Rozrzut dolnej granicy jest tu zatem większy niż przy typowej metodzie chemicznej i wynika z użytego przyrządu, a nie z normy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mieliśmy tekstu PN-T-05687:2002 ani PN-EN 14255-2:2010 — obie są odpłatne, a norma wycofana nie jest już w sprzedaży. Przeczytaliśmy KARTY KATALOGOWE trzech dokumentów łańcucha (05687:2002, 14255-2:2006, 14255-2:2010) i zakres normy obowiązującej podany na karcie; dalej nie sięgamy. NIE PODAJEMY więc: warunków pomiaru (odległość, geometria, czas uśredniania), wymagań wobec przyrządów, sposobu wyznaczania skutecznej luminancji energetycznej z obliczeń ani niepewności. Nie ustaliliśmy też, czy i jak zmieniły się wielkości mierzone między wydaniami — do tego potrzebne są teksty.

Zasada metody

Na stanowisku pracy mierzy się skuteczne natężenie napromienienia promieniowaniem widzialnym i podczerwonym w określonym zakresie spektralnym — dla IRA jest to 780–1400 nm, przy części pomiarów cały zakres 380–1400 nm — przy czym „skuteczne" oznacza ważone funkcją skuteczności właściwą dla ocenianego zagrożenia. Drugą wielkością jest skuteczna luminancja energetyczna, którą w zakresach akredytacji podaje się jako wielkość WYLICZANĄ, a nie mierzoną bezpośrednio. Wynik odnosi się do wartości granicznych, których sama norma nie podaje — wskazuje je przepis krajowy albo zalecenie międzynarodowe.

Zastosowania

• Ocena narażenia zawodowego na promieniowanie nadfioletowe, widzialne i podczerwone ze źródeł sztucznych
• Stanowiska przy piecach, odlewniach, hutach i innych źródłach promieniowania cieplnego
• Stanowiska z lampami technologicznymi, spawaniem i oświetleniem o dużej luminancji
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym obok natężenia napromienienia stoi luminancja energetyczna „(z obliczeń)"
• Sprawdzenie, czy powołanie PN-T-05687 w dokumentacji nie jest powołaniem normy wycofanej od 2006 roku

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-T-05687:2002 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona przed promieniowaniem optycznym — Metody pomiaru promieniowania widzialnego i podczerwonego na stanowiskach pracy

Title (EN)

Protection against optical radiation — Measurement methods of visible and infrared radiation at workplaces

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, który dokument obowiązuje

   Przed powołaniem sprawdzić cały łańcuch następstwa, a nie tylko kartę normy powoływanej: PN-T-05687:2002 jest wycofana od 2006 r., a wskazany w jej karcie następca PN-EN 14255-2:2006 jest wycofany od 2010 r. Dokumentem obowiązującym jest PN-EN 14255-2:2010 w wersji polskiej.

2. Ustalenie zakresu spektralnego

   Ustalić, czy ocena dotyczy samego IRA (780–1400 nm), czy całego zakresu VIS i IRA (380–1400 nm). Zakresy akredytacji laboratoriów zawierają oba warianty i nie są one wymienne.

3. Pomiar natężenia napromienienia

   Zmierzyć skuteczne natężenie napromienienia w wybranym zakresie spektralnym. Warunków pomiaru (odległość, geometria, czas uśredniania) nie podajemy — nie mieliśmy tekstu normy; sprawdzić je w samej normie przed pomiarem.

4. Wyznaczenie luminancji energetycznej

   Skuteczną luminancję energetyczną wyznaczyć zgodnie z normą i oznaczyć w sprawozdaniu jako wielkość „(z obliczeń)" — tak, jak robią to zakresy akredytacji. Wielkość obliczana ma niepewność złożoną ze składników i nie jest wynikiem pomiaru bezpośredniego.

5. Odniesienie do wartości granicznych

   Wynik odnieść do wartości granicznych z PRZEPISU, nie z normy: norma obowiązująca świadomie ich nie podaje. W sprawozdaniu wskazać osobno dokument odniesienia dla pomiaru i osobno akt, z którego wzięto wartość dopuszczalną.

6. Sprawdzenie powołania w zakresie akredytacji

   Jeżeli w zakresie akredytacji albo w procedurze stoi PN-T-05687, sprawdzić, czy jest to świadoma decyzja uzgodniona z jednostką akredytującą, czy powołanie przepisane przed 2006 rokiem. Wycofanie normy nie unieważnia samo z siebie wykonanego badania, ale wymaga decyzji, a nie przeoczenia.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pomiar wykonuje się przy pracujących źródłach promieniowania — obowiązuje ochrona oczu właściwa dla zakresu widzialnego i podczerwonego oraz ochrona przed promieniowaniem cieplnym
• Promieniowanie IRA (780–1400 nm) przenika do siatkówki i soczewki, nie dając odruchu obronnego — brak bólu nie oznacza braku narażenia
• Przy źródłach o dużej luminancji obowiązuje ograniczenie czasu obserwacji bezpośredniej także dla wykonującego pomiar, nie tylko dla pracownika ocenianego
• Wynik odniesiony do normy zamiast do przepisu nie jest oceną zgodności — norma obowiązująca wartości granicznych nie zawiera

Najczęstsze pytania