🔨 Próby młotami (próba Eh) — odporność wyrobu na uderzenia o energii od 0,14 J do 50 J: młot wahadłowy (Eha), sprężynowy (Ehb) i pionowy (Ehc), element uderzający, wysokość spadku, sztywne mocowanie, PN-EN 60068-2-75

Elektronika i EMC PN-EN 60068-2-75

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny IEC 60068-2-75 w wydaniu 2.1 z października 2025 r. — wersji skonsolidowanej wydania drugiego (2014-09) ze zmianą 1 (2025-10), w postaci z zaznaczonymi zmianami: od okładki do punktu 7.2 (strona 13), czyli cały tekst zasadniczy bez załączników A–E. PN-EN 60068-2-75:2015-01 wprowadza wydanie 2014 bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): trzy znormalizowane i uzgodnione ze sobą metody sprawdzania, czy obiekt wytrzymuje uderzenia o określonej ostrości; służą zwłaszcza do wykazania dostatecznej wytrzymałości przy ocenie bezpieczeństwa wyrobu i są przeznaczone przede wszystkim do badań wyrobów elektrotechnicznych. Próba polega na zadaniu określonej liczby uderzeń o określonej energii w określonych kierunkach; energie od 0,14 J do 50 J. Wstęp: wynik nie powinien zależeć od rodzaju aparatu, dlatego parametry trzech młotów dla tej samej ostrości są możliwie zbliżone; poziomy ostrości pochodzą na ogół z IEC 60721-1; przy uzgadnianiu zmieniono parametry dawnych prób Ef (młot wahadłowy) i Eg (młot sprężynowy), a wartości już niezalecane zostawiono w nawiasach dla porównywalności z dawnymi wynikami. Przedmowa wydania 2014: zastąpiło ono pierwsze wydanie z 1997 r. jako nowelizacja techniczna, której istotną zmianą jest ponowne rozpatrzenie części wartości w tablicach 1 i 2. Norma ma status podstawowej publikacji bezpieczeństwa (IEC Guide 104).

OSTROŚĆ, APARATY I MOCOWANIE (rozdz. 4–7). Ostrość to energia uderzenia wybrana z szeregu 0,14 – 0,2 – (0,3) – 0,35 – (0,4) – 0,5 – 0,7 – 1 – 2 – 5 – 10 – 20 – 50 J (wartości w nawiasach są niezalecane) i liczba uderzeń — jeżeli specyfikacja wyrobu nie stanowi inaczej, trzy w każde miejsce. Element uderzający (tablica 1): do 1 J włącznie — poliamid, masa zastępcza 0,25 kg (dawniej 0,2 kg) ± 2 %, promień części uderzającej R 10 mm, średnica D 18,5 mm (dawniej 20 mm), energia ± 10 %; 2 J — stal, 0,5 kg, D 35 mm; 5 J — 1,7 kg, D 60 mm; 10 J — 5 kg, D 80 mm; 20 J — 5 kg, D 100 mm; 50 J — 10 kg, D 125 mm (energia ± 5 %); długość elementu dobiera się do masy zastępczej, a powierzchnię uderzającą ogląda przed każdym uderzeniem. Twardość: poliamid 85 ≤ HRR ≤ 100 (ISO 2039-2), stal Fe 490-2 według ISO 1052 o twardości HRE 80…85. Wysokość spadku (tablica 2, ± 1 %, energię liczy się z g zaokrąglonym do 10 m/s²): 56 mm dla 0,14 J, 80 mm dla 0,2 J, 140 mm dla 0,35 J, 200 mm dla 0,5 J, 280 mm dla 0,7 J, 400 mm dla 1 J i 2 J, 300 mm dla 5 J, 200 mm dla 10 J, 400 mm dla 20 J i 500 mm dla 50 J; dla dawnej masy 0,2 kg — 100, 150, 200 i 250 mm dla 0,2, 0,3, 0,4 i 0,5 J. Próbkę mocuje się zwykłym sposobem na sztywnej płaskiej podporze albo opiera o nią — np. o ścianę lub posadzkę z cegły albo betonu okrytą przylegającą płytą poliamidową grubości ok. 8 mm (85 ≤ HRR ≤ 100); mocowanie jest dość sztywne, gdy powierzchnia podpory uderzona wprost tą samą energią ugina się najwyżej o 0,1 mm (uwaga: przy masie mocowania co najmniej 20 razy większej od masy próbki sztywność zwykle wystarcza). Uderzenia wtórne (odbicia) są niedopuszczalne; o ile specyfikacja nie stanowi inaczej, uderza się prostopadle do badanej powierzchni, w miejsca najbardziej narażone w użytkowaniu. Młot wahadłowy (Eha): oś obrotu 1000 mm nad punktem pomiarowym elementu, spadek wyłącznie pod działaniem siły ciężkości, po uderzeniu element się przytrzymuje; do 1 J element to stalowy korpus z poliamidową wkładką o półkulistym czole, masa 200 g (dawniej 150 g) ± 1 g; od 2 J masa ramienia najwyżej 0,2 masy elementu (kula na lince — niezalecana). Młot sprężynowy (Ehb): masa części uderzającej 250 g (dawniej 200 g) do 1 J i 500 g dla 2 J, siła zwolnienia najwyżej 10 N, sprężyna oddaje całą energię ok. 1 mm przed płaszczyzną uderzenia, dalej element porusza się swobodnie jeszcze 8–12 mm; poza poziomem energia zmienia się o ΔE = 10 × m × d × sin α (m — masa w kg, d — droga elementu w metrach, α — kąt osi z poziomem; dodatnia przy uderzeniu w dół); młot trzeba skalibrować (preferowana procedura — załącznik B). Młot pionowy (Ehc): element spada swobodnie z wysokości z tablicy 2 na poziomą powierzchnię próbki wzdłuż prowadnicy (np. trzech lub czterech szyn), która nie opiera się o próbkę; długość elementu nie mniejsza niż jego średnica, szczelina przy prowadnicy np. 1 mm. Specyfikacja wyrobu musi podać m.in. energię, sposób mocowania, położenie i miejsca uderzeń, tryb pracy i monitorowanie działania, pomiary początkowe i końcowe oraz kryteria przyjęcia (4.8).

ZMIANA A1:2025. Według strony IEC zmiana 1 (IEC 60068-2-75:2014/AMD1:2025, 4 strony) ukazała się 21.10.2025, a jej poprawka COR1 — 05.12.2025; wydanie podstawowe ma datę stabilności 2028. W tekście zasadniczym fragmentu zmiana dopuszcza drugi sposób potwierdzenia twardości: poliamidu — 70 ≤ Shore D ≤ 85 według ISO 48-4 (np. PA6.6), stali — 69 ≤ HRBW ≤ 91 według ISO 6508-1 (np. X6Cr17, 1.4016, AISI 430), i odpowiednio zmienia powołania (dochodzi ISO 48-4, zamiast całej serii ISO 6508 — ISO 6508-1). Zmian w załącznikach nie znamy — fragment ich nie obejmuje.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN 60068-2-75:2015-01 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 20-01-2015, 42 strony, grupa cenowa S, Sektor Elektrotechniki, KT 65 Prób Środowiskowych Wyrobów Elektrycznych, ICS 19.040, „Wprowadza: EN 60068-2-75:2014 [IDT], IEC 60068-2-75:2014 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN 60068-2-75:2000 - wersja polska"; pole „Zakres" to polskie tłumaczenie rozdz. 1 („3 znormalizowane i równorzędne metody badań", energie od 0,14 J do 50 J). Karta PN-EN 60068-2-75:2000 (wersja polska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 60068-2-75:2015-01 - wersja angielska": publikacja 08-05-2000, „Data wycofania: 20-01-2015", 37 stron, wprowadzała EN 60068-2-75:1997 i IEC 60068-2-75:1997 [IDT], zastąpiła PN-EN 60068-2-63:1997 i PN-IEC 68-2-62:1996 (obie w wersji polskiej); pole „Zakres": „trzy znormalizowane i skoordynowane ze sobą próby" w zakresie energii od 0,14 J do 50 J. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 60068-2-75" (30.09.2026) pokazuje tylko te dwie pozycje — bez zmiany A1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 60068-2-75: 35 pozycji u 10 laboratoriów, 47 wystąpień numeru — tyle samo w aktualnych dokumentach PCA. Wydanie 2015-01 zapisuje 8 laboratoriów (AB 001, AB 023, AB 024, AB 044, AB 074, AB 261, AB 1340, AB 1552); AB 024 trzyma w tej samej pozycji także wycofane wydanie 2000, a AB 044 — odpowiedniki EN 60068-2-75:2014 i IEC 60068-2-75:2014. AB 207 powołuje wycofane wydanie PN-EN 60068-2-75:2000 w 15 z 17 pozycji (w 13 tylko je), „PN-EN 60068-2-75:2015" — w samodzielnej próbie Ehb (obok wydania 2000 z odpowiednikami z 1997 r.) i w dwóch pozycjach według ISO 21927-9, a w jednej pozycji zapis „PN-EN 60068-2-75:2014", którego w katalogu PKN nie ma; AB 665 — bez roku. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 60068-2-75" i pokaże 9 z 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 9; nie pokaże AB 1340, który zapisuje normę w jednym ciągu za PN-EN 62262:2003+A1:2022-06. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 16.07.2025 do 01.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona (gwiazdka przy AB 001 oznacza badanie, z którego laboratorium formułuje opinie i interpretacje).

PRZEDMIOT I RODZAJ POZYCJI. 23 pozycje to punkty badań urządzeń sygnalizacji pożarowej i sterowania oddymianiem, w których norma wyrobu każe wykonać próbę uderzeniową „z wykorzystaniem" tej normy: AB 023 — 7 (centrale, czujki dymu liniowe, urządzenia transmisji alarmu, urządzenia wejścia/wyjścia, zasilacze według PN-EN 54-2, 54-4, 54-12, 54-16, 54-18, 54-21 i PN-EN 12101-10), AB 207 — 16 (także sygnalizatory akustyczne i optyczne, czujki zasysające, kanałowe, liniowe czujki ciepła, podzespoły z łączami radiowymi, ISO 7240-4 i dwie pozycje według ISO 21927-9 z procedurami PB/BA). 7 pozycji to samodzielna próba młotem: AB 023 (młot sprężynowy, elementy automatyki i sygnalizacji pożarowej), AB 207 (Ehb, 0,5 ± 0,1 J), AB 044 (młot wahadłowy Eha o energiach 0,2; 0,35; 0,5; 0,7; 1; 2; 5; 10; 20 J dla sprzętu oświetleniowego i elektroinstalacyjnego oraz osobna pozycja prób młotami dla wyrobów elektrotechnicznych), AB 261 (Ehb, obudowy wyrobów elektrycznych i telekomunikacyjnych), AB 665 (obudowy urządzeń) i AB 1552 (młot sprężynowy Ehb). 5 pozycji to stopień ochrony obudów przed uderzeniami mechanicznymi (kod IK): AB 001 (IK10, próba Ehc), AB 024, AB 074 (do IK10), AB 1340 (IK01–IK10, młot pionowy Ehc) i AB 1552 (IK01–IK10, 50 J, próba Ehc).

OBOK TEJ NORMY. W pozycjach kodu IK stoi PN-EN 62262:2003 (u AB 001, AB 024, AB 074, AB 1340, AB 1552, a u AB 044 w pozycji młota wahadłowego), u AB 024, AB 1340, AB 1552 i AB 044 także jej zmiana A1:2022-06, u AB 024 — poprawka Ap1:2022-01, a u AB 1552 — PN-EN 50102:2001 z poprawką AC:2011. AB 261 łączy próbę Ehb z punktami norm wyrobów PN-EN IEC 60335-1:2024-04 (p. 21.1) i PN-EN IEC 60598-1:2025-04 (p. 7.13.1), a AB 665 — z PN-EN 62208. Kod IK bez tej normy w pozycji: AB 044 (obudowy urządzeń elektrycznych — PN-EN 50102:2001 i PN-EN 62262:2003+A1:2022-06 z odpowiednikami EN i IEC), AB 261 (próby młotami Ehb do IK 06 — PN-EN 50102:2001 z poprawką AC:2011 i PN-EN 62262:2003 z Ap1 i A1; młot Ehb stoi w tej pozycji bez powołania tej normy) i AB 324 (IK07, IK09, IK10 — PN-EN 62262:2003). Obok w zakresach AB 023 i AB 207 stoją pozostałe próby środowiskowe z tych samych norm PN-EN 54 — m.in. PN-EN 60068-2-6 (drgania), 60068-2-27 (udary), 60068-2-78 (wilgotne gorąco) i 60068-2-1 (zimno), opisane w Bazie Wiedzy w osobnych wpisach.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — ta sama energia z innymi parametrami: dla 0,2 J i 0,5 J tablica 2 podaje obok zalecanej masy 0,25 kg (80 i 200 mm) dawną 0,2 kg (100 i 250 mm), a element do 1 J miał dawniej średnicę 20 mm zamiast 18,5 mm; wynik jest porównywalny tylko przy tym samym zestawie, więc sprawozdanie powinno go podać. Drugie — mocowanie: podpora, która ugina się bardziej niż 0,1 mm, pochłania część energii i daje wynik lepszy niż w rzeczywistości. Trzecie — młot sprężynowy użyty nie w poziomie zmienia energię o ΔE = 10 × m × d × sin α, a nieskalibrowany może dawać inną energię niż nastawiona. Czwarte — odbicia: drugie uderzenie po odbiciu zwiększa obciążenie próbki. Piąte — kryteria: norma nie mówi, kiedy wyrób „przeszedł"; oceniają to wymagania z normy wyrobu (np. PN-EN 54, PN-EN 62262), a pęknięcie może odsłonić części niebezpieczne (4.5.4). Szóste — wydanie: w pozycjach według wydania 2000 (IEC 60068-2-75:1997) obowiązywały częściowo inne wartości tablic 1 i 2.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment obejmuje tekst zasadniczy, bez załączników: nie podajemy kształtów elementów uderzających z rysunków A.1–A.6, procedury kalibracji młotów sprężynowych (załącznik B), wytycznych doboru aparatu i poziomu energii z tablicą C.1 (załącznik C) ani przykładów aparatów (załączniki D i E); nie wiemy też, czy zmiana A1 zmieniła coś w załącznikach.

Zasada metody

Wyrób zamocowany na sztywnej, płaskiej podporze otrzymuje zadaną liczbę uderzeń (domyślnie trzy w każde miejsce) elementem uderzającym o znormalizowanym kształcie, masie i twardości; energię od 0,14 J do 50 J zadaje młot wahadłowy (Eha) albo pionowy (Ehc) — przez wysokość spadku z tablicy 2 — albo skalibrowany młot sprężynowy (Ehb). Po uderzeniach sprawdza się wyrób według kryteriów z jego specyfikacji; sama norma kryteriów przyjęcia nie podaje.

Zastosowania

• Obudowy urządzeń elektrycznych — stopień ochrony przed uderzeniami mechanicznymi (kod IK, razem z PN-EN 62262) — AB 001, AB 024, AB 074, AB 1340, AB 1552
• Urządzenia sygnalizacji pożarowej i sterowania oddymianiem — punkty prób uderzeniowych norm PN-EN 54, PN-EN 12101-10, ISO 7240-4 i ISO 21927-9 (AB 023, AB 207)
• Sprzęt oświetleniowy i elektroinstalacyjny, wyroby elektrotechniczne i telekomunikacyjne — samodzielne próby Eha i Ehb (AB 023, AB 044, AB 207, AB 261, AB 665, AB 1552)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60068-2-75:2015-01 (wersja angielska; EN 60068-2-75:2014, IEC 60068-2-75:2014 IDT)

Tytuł (PL)

Badania środowiskowe — Część 2-75: Próby — Próba Eh: Próby młotami

Title (EN)

Environmental testing — Part 2-75: Tests — Test Eh: Hammer tests

Procedura krok po kroku

1. Warunki ze specyfikacji wyrobu

   Energia, liczba uderzeń, rodzaj aparatu, sposób mocowania, położenie i miejsca uderzeń, tryb pracy, monitorowanie działania i kryteria przyjęcia (4.8).

2. Kondycjonowanie i pomiary początkowe

   Kondycjonowanie wstępne, jeśli wymaga go specyfikacja; oględziny, pomiary wymiarów i sprawdzenie działania (4.3, 4.4).

3. Mocowanie

   Zwykłym sposobem na sztywnej płaskiej podporze albo przez oparcie o nią; ugięcie podpory przy uderzeniu tą samą energią najwyżej 0,1 mm (4.2.2).

4. Uderzenia

   Prostopadle do badanej powierzchni, domyślnie trzy w każde miejsce, bez odbić; Eha i Ehc — wysokość spadku z tablicy 2, Ehb — skalibrowany młot, przy pracy poza poziomem z poprawką ΔE = 10 × m × d × sin α; przed każdym uderzeniem oględziny powierzchni uderzającej.

5. Pomiary końcowe i ocena

   Powrót do stanu, jeśli wymaga go specyfikacja; oględziny, wymiary, działanie; ocena według kryteriów specyfikacji wyrobu (4.6, 4.7).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pęknięta obudowa może odsłonić części niebezpieczne, w tym czynne elektrycznie (uwaga do 4.5.4) — badany wyrób zabezpiecza się zgodnie z jego specyfikacją
• Element do 50 J ma masę 10 kg i spada z 500 mm — strefa uderzenia bez rąk; młot wahadłowy przytrzymuje się po uderzeniu za element uderzający, nie za ramię
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma nie zawiera kryteriów przyjęcia — wynik „wytrzymał" ma sens tylko z wymaganiem normy wyrobu (np. PN-EN 54, PN-EN 62262)

Najczęstsze pytania