⚡ Próba wciskania kulki — mięknienie i płynięcie pod obciążeniem tworzyw sztucznych i części wyrobów elektrotechnicznych w podwyższonej temperaturze: stalowa kulka 5 mm dociskana siłą 20 N w komorze grzejnej, pomiar średnicy odcisku przyrządem optycznym (powiększenie ≥ 10×, rozdzielczość 0,1 mm); metoda A — próba wyrobu w jednej temperaturze (≥ 125 °C dla części podtrzymujących części czynne, ≥ 75 °C dla pozostałych), metoda B — szukanie najwyższej temperatury spełnienia wymagania, PN-EN 60695-10-2

Elektronika i EMC PN-EN 60695-10-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 60695-10-2:2014-10 (wersja angielska; pole na karcie urywa się w połowie zdania): „W niniejszej części IEC 60695 opisano próbę wciskania kulki jako metodę wyznaczania temperatury mięknienia tworzyw sztucznych oraz części wyrobów końcowych, określającą ich odporność na nadmierne gorąco. Wykorzystuje się ją do badania materiałów stosowanych w urządzeniach elektrotechnicznych, częściach składowych oraz do materiałów elektroizolacyjnych stałych z wyjątkiem materiałów ceramicznych. Niniejsza publikacja bezpieczeństwa jest przeznaczona do stosowania przez komitety techniczne przy opracowywaniu norm zgodnie z zasadami ustanowionymi w Przewodniku IEC 104 i w Przewodniku ISO/IEC 51. Komitety techniczne są odpowiedzialne między innymi, za stosowanie przy opracowywaniu swoich publikacji, tam gdzie jest to uzasadnione, podstawowych publikacji bezpieczeństwa. Wymagania, metody badań lub warunki badań podane w niniejszej podstawowej publikacji bezpieczeństwa, nie będą miał…”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym IEC 60695-10-2:2014 od okładki do punktu 8.1.2 z tablicą 1 (strona 10); punktów 8.2–8.5 (przebieg próby), rozdziału 9 (wymaganie — kryterium przyjęcia), rozdziałów 10–11 (obserwacje, sprawozdanie) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU IEC 60695-10-2:2014 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–8.1.2). Normę przygotował IEC TC 89; trzecie wydanie zastąpiło drugie z 2003 r. jako rewizja techniczna; ma status podstawowej publikacji bezpieczeństwa (IEC Guide 104, ISO/IEC Guide 51) — obowiązuje dopiero, gdy powoła ją norma wyrobu. Zmiany według przedmowy: wprowadzenie z odesłaniem do dokumentów TC 89; powołanie na Guide 104 i Guide 51 w zakresie; nowy rozdział 3 z terminami; dodatkowe wymagania dla podstawy próbki (5.2) i wyjaśnienie wymagań dla komory grzejnej (5.3) — na wniosek IECEE-CTL dla poprawy odtwarzalności; minimalna rozdzielczość przyrządu optycznego (5.4); nowa procedura w rozdziałach 6 i 8 z osobnymi metodami: próba sprawdzająca wyrobu końcowego (metoda A) i badanie właściwości materiału (metoda B); nowy rozdział 11 (sprawozdanie). Wprowadzenie: metoda ocenia mięknienie i przyspieszone płynięcie pod obciążeniem materiału polimerowego obciążoną kulką łożyskową w komorze grzejnej; służy do pomiaru, opisu i porównania właściwości materiału w podwyższonej temperaturze w warunkach laboratoryjnych, nie do oceny zagrożenia w rzeczywistych warunkach. Zakres (rozdział 1): metoda oceny temperatury mięknienia i przyspieszonego płynięcia pod obciążeniem materiałów polimerowych i części wyrobów końcowych; dotyczy materiałów w urządzeniach elektrotechnicznych, podzespołach i elementach oraz stałych materiałów elektroizolacyjnych z wyjątkiem ceramiki; uwaga: metoda nie nadaje się do niektórych elastomerów, materiałów spienionych i innych miękkich w temperaturze pokojowej — dla nich zaleca się inne metody, np. IEC 60695-10-3. Definicje (rozdział 3): nadmierne gorąco — ciepło dodatkowe ponad wynikające z użytkowania w normalnych warunkach, aż do wywołującego pożar; wyrób końcowy — gotowy do użycia bez modyfikacji (może być częścią innego wyrobu); próba sprawdzająca — próba wyrobu końcowego wymagana dla potwierdzenia przydatności. Opis ogólny (rozdział 4): pomiar i sprawdzenie wymiaru odcisku stalowej kulki przyłożonej do próbki z określoną siłą w określonej temperaturze. Urządzenie obciążające (5.1): kulka 5 mm ± 0,05 mm (kulka łożyskowa według ISO 3290-1) z obciążnikiem dającym siłę 20 N ± 0,2 N łącznie z masą kulki (przykład na rysunku 1). Podstawa próbki (5.2): sztywno podtrzymuje próbkę poziomo, wytrzymuje urządzenie obciążające, ma gładką płaską powierzchnię i masę dość dużą, by temperatura nie spadała istotnie przy wkładaniu i wyjmowaniu próbki; uwaga: przydatna osobna termopara ok. 3 mm pod powierzchnią w środku podstawy. Komora grzejna (5.3): jednokomorowa według IEC 60216-4-1 co do różnic, wahań i zmian temperatury; musi wracać do temperatury nastawionej według wymagań 8.3 po zamknięciu drzwi. Przyrząd optyczny (5.4): powiększenie co najmniej 10×, skalibrowana podziałka albo stolik krzyżowy o rozdzielczości nie gorszej niż 0,1 mm; dopuszczalne oświetlenie miejsca odcisku. Pomiar temperatury (5.5): dokładność ±2 K poniżej 100 °C i ±3 % od 100 °C; najlepiej termopara typu K albo J w podstawie próbki. Próbki — metoda A (6.1): wycięte z wyrobu końcowego, co najmniej 2,5 mm grubości o w przybliżeniu równoległych powierzchniach (dopuszczalne złożenie kilku warstw bez wzajemnego przesuwu); przy nierównoległych powierzchniach — podparcie miejsca pod kulką; kwadrat o boku co najmniej 10 mm albo koło o średnicy co najmniej 10 mm; gdy nie da się pobrać próbki z wyrobu — płytka z identycznego materiału jak w 6.2; uwaga: mogą być potrzebne trzy próbki. Próbki — metoda B (6.2): wykonane właściwą metodą ISO (wtrysk według serii ISO 294, prasowanie według ISO 293 albo ISO 295, prasowanie przetłoczne), co najmniej 10 mm × 10 mm albo koło o średnicy co najmniej 10 mm, grubość 3,0 mm ± 0,5 mm; uwaga: może być potrzebnych 15 próbek. Kondycjonowanie (rozdział 7): co najmniej 24 h w 15–35 °C i wilgotności względnej 45–75 %; dla materiałów wrażliwych na wilgoć albo temperaturę można określić dokładniejsze warunki. Temperatura — metoda A (8.1.1): zwykle jedna temperatura dla sprawdzenia wymagania z rozdziału 9; jeżeli specyfikacja wyrobu nie stanowi inaczej: a) dla części podtrzymujących części czynne — 40 °C plus największy dopuszczalny przyrost temperatury części według specyfikacji, b) dla innych części — temperatura otoczenia plus największy dopuszczalny przyrost; nie mniej niż 125 °C dla części podtrzymujących części czynne i 75 °C dla pozostałych. Temperatura — metoda B (8.1.2): wiele prób dla znalezienia najwyższej temperatury, przy której spełnione jest wymaganie rozdziału 9; temperatury w wielokrotnościach 5 °C; uwaga: dla wielu tworzyw konstrukcyjnych dobrym punktem wyjścia jest temperatura o 10 °C niższa od temperatury mięknienia według Vicata VST A50 (ISO 306: siła 10 N, ogrzewanie 50 °C/h). Tablica 1 — zalecane temperatury początkowe: PA6 200 °C, PA66 240 °C, PA46 280 °C, PBT 200 °C, PET 240 °C, PC 140 °C, PC+ABS 90 °C, PP 120 °C; jeżeli wynik w temperaturze początkowej spełnia wymaganie, powtarza się próbę z nową próbką w temperaturze wyższej — tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 60695-10-2:2014-10 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 20-10-2014, 26 stron, grupa cenowa M, Sektor Elektrotechniki, KT 65, ICS 29.020 i 13.220.40, „Wprowadza: EN 60695-10-2:2014 [IDT], IEC 60695-10-2:2014 [IDT]”, dyrektywa 2014/35/EU, „Zastępuje: PN-EN 60695-10-2:2005 – wersja polska”. PN-EN 60695-10-2:2005 (wersja polska, wprowadzała IEC 60695-10-2:2003) — wycofana 20-10-2014 i zastąpiona przez wydanie 2014-10. Wyszukiwarka PKN (02.10.2026) pokazuje też PN-EN 60695-10-2:2004 (angielska). Polskiej wersji wydania 2014 nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 60695-10-2 stoi w 11 rekordach u 8 laboratoriów: AB 044 (3), AB 024 (2), AB 022, AB 261, AB 910, AB 1340, AB 1552, AB 1741 (po 1). W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 14.01.2025 do 08.09.2026) numer stoi u wszystkich 8: z rokiem „2014-10” u AB 022, AB 024, AB 1340, AB 1552 i AB 1741; u AB 261 obok wydania 2014-10 nadal stoi wycofane PN-EN 60695-10-2:2005, a u AB 044 przy materiałach izolacyjnych stałych — PN-EN 60695-10-2:2005 z EN i IEC wydania 2003 obok wydania 2014; bez roku u AB 910. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 60695-10-2” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów i 10 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026; nie widać jednego rekordu AB 024, w którym kilka norm serii 60695 zapisano w jednym polu bez separatora i numer 60695-10-2 stoi na końcu; pod „IEC 60695-10-2” — 3 laboratoria (AB 044, AB 1552 i czeskie 1018.3).

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Wyroby elektrotechniczne i elektroniczne (AB 022, AB 024, AB 261 — także wyroby telekomunikacyjne), sprzęt oświetleniowy i elektroinstalacyjny i materiały izolacyjne stałe (AB 044, „próba wgniatania kulki”, „odporność na nadmierne gorąco”), wyroby i wyposażenie elektryczne — u AB 1741 obok PN-EN IEC 60598-1:2021-07 pkt 13.2 (oprawy oświetleniowe), materiały niemetalowe i kable (AB 1552), zabawki elektryczne i artykuły dla dzieci (AB 910), AB 1340 („próba wciskania kuli” obok palności i rozżarzonego drutu). U kilku laboratoriów w tej samej pozycji stoi płomień igłowy (PN-EN 60695-11-5) i rozżarzony drut (PN-EN 60695-2-1x).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wyborze metody: metoda A (wyrób) daje wynik „spełnia / nie spełnia” w jednej temperaturze, metoda B (materiał) — najwyższą temperaturę spełnienia wymagania; liczby z jednej metody nie zastępują drugiej. Przy temperaturze metody A: dla części podtrzymujących części czynne liczy się 40 °C plus dopuszczalny przyrost (nie temperatura otoczenia) i nie mniej niż 125 °C. Przy próbce: co najmniej 2,5 mm (metoda A) albo 3,0 mm ± 0,5 mm (metoda B); cieńsza próbka albo niepodparte miejsce pod kulką zmienia odcisk. Przy aparaturze: podstawa o zbyt małej masie albo komora wolno wracająca do temperatury po otwarciu drzwi obniża faktyczną temperaturę próby — wynik wygląda lepiej, niż powinien; temperatura mierzona najlepiej w podstawie. Przy powołaniu: zakres z wycofanym wydaniem 2005 (AB 261, AB 044) nie zna podziału na metody A i B. Przy materiale: elastomery i pianki — metoda nieodpowiednia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 8.2–8.5 (czas obciążenia, sposób chłodzenia próbki, czas powrotu temperatury komory), rozdziału 9 (dopuszczalna średnica odcisku), rozdziałów 10–11 ani rysunku 1 w szczegółach — nie podajemy więc przebiegu obciążania, kryterium przyjęcia ani treści sprawozdania.

Zasada metody

Na poziomo podpartą próbkę tworzywa w jednokomorowej komorze grzejnej kładzie się stalową kulkę 5 mm obciążoną łącznie siłą 20 N; po próbie mierzy się średnicę odcisku przyrządem optycznym (≥ 10×, 0,1 mm). Metoda A sprawdza wyrób w jednej temperaturze wynikającej z dopuszczalnego przyrostu temperatury części (co najmniej 125 °C albo 75 °C), metoda B wyznacza najwyższą temperaturę (w krokach 5 °C), przy której materiał spełnia wymaganie normy.

Zastosowania

• Części z tworzyw sztucznych podtrzymujące części czynne i inne części wyrobów elektrotechnicznych i elektronicznych — metoda A (próba sprawdzająca wyrobu)
• Tworzywa konstrukcyjne (PA, PBT, PET, PC, PC+ABS, PP) i stałe materiały elektroizolacyjne — metoda B (najwyższa temperatura spełnienia wymagania)
• Oprawy oświetleniowe (obok PN-EN IEC 60598-1 pkt 13.2), sprzęt elektroinstalacyjny, zabawki elektryczne — 8 laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60695-10-2:2014-10 (wersja angielska; EN 60695-10-2:2014 IDT, IEC 60695-10-2:2014 IDT)

Tytuł (PL)

Badanie zagrożenia ogniowego — Część 10-2: Nadmierne gorąco — Próba wciskania kulki

Title (EN)

Fire hazard testing — Part 10-2: Abnormal heat — Ball pressure test method

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody i próbki

   Metoda A — próbka wycięta z wyrobu (≥ 2,5 mm, ≥ 10 mm); metoda B — kształtki ISO 3,0 mm ± 0,5 mm. PN-EN 60695-10-2:2014-10 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Kondycjonowanie

   Co najmniej 24 h w 15–35 °C i 45–75 % RH; dla materiałów wrażliwych na wilgoć — warunki dokładniejsze według specyfikacji.

3. Temperatura próby

   Metoda A: 40 °C + dopuszczalny przyrost (≥ 125 °C) dla części podtrzymujących części czynne, otoczenie + przyrost (≥ 75 °C) dla innych; metoda B: temperatura początkowa z tablicy 1 albo VST A50 − 10 °C, dalej co 5 °C.

4. Obciążenie w komorze

   Próbka na podstawie w komorze grzejnej, kulka 5 mm z siłą 20 N; czasu obciążenia, chłodzenia i powrotu temperatury (8.2–8.5) NIE PODAJEMY.

5. Pomiar i ocena

   Średnica odcisku przyrządem optycznym ≥ 10×; ocena wobec wymagania z rozdziału 9 (NIE PODAJEMY); metoda B — najwyższa temperatura spełnienia wymagania.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Komora grzejna i próbki w temperaturze do kilkuset °C (np. 280 °C dla PA46) — rękawice, wyjmowanie narzędziami; rozkład tworzyw w wysokiej temperaturze — wentylacja; norma odsyła ogólnie do zasad bhp użytkownika
• UWAGA MERYTORYCZNA: to podstawowa publikacja bezpieczeństwa — temperaturę i wymaganie dla wyrobu ustala norma wyrobu; metoda nie nadaje się do elastomerów, pianek i materiałów miękkich w temperaturze pokojowej

Najczęstsze pytania