🔩 Próba rozciągania metali w podwyższonej temperaturze (powyżej 35 °C) — Re, Rp, Rm, A, Z; dopuszczalne odchyłki temperatury, sposoby ustalania bazy ekstensometru i prędkości metodą A albo B, PN-EN ISO 6892-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 6892-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny ISO 6892-2:2018 (wydanie drugie) — od strony tytułowej do punktu 10.2.2.3.3 (strona 5 z 21); PN-EN ISO 6892-2:2018-08 wprowadza ten tekst bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): metoda próby rozciągania materiałów metalowych w temperaturach wyższych niż pokojowa. Zasada (rozdz. 5): próbkę rozciąga się siłą, by wyznaczyć jedną lub więcej własności mechanicznych, w temperaturze wyższej niż 35 °C, czyli wyższej niż temperatura pokojowa według ISO 6892-1. Wymagania wobec próbek, pola przekroju (liczonego z wymiarów w temperaturze pokojowej) i znakowania długości pomiarowej — według ISO 6892-1; dodatkowe przykłady próbek — w załączniku A. Definicje: długość pomiarowa Lo i wydłużenie po rozerwaniu A mierzy się w temperaturze pokojowej; przewężenie Z liczy się z wymiarów w temperaturze pokojowej; wszystkie naprężenia są inżynierskie; czas wygrzewania ts — czas stabilizacji temperatury próbki przed obciążeniem. Wstęp: opisano dwie metody prędkości — A, oparta na prędkości odkształcenia (także prędkości trawersy) z wąskimi tolerancjami ±20 %, i B, oparta na tradycyjnych zakresach prędkości; wpływ prędkości na własności jest w podwyższonej temperaturze zwykle większy niż w pokojowej, norma zaleca małe prędkości odkształcenia, a większe dopuszcza np. do porównań z własnościami w temperaturze pokojowej. Uwaga do rozdziału 3: w podwyższonej temperaturze zwykle nie wyznacza się — chyba że wymaga tego specyfikacja albo umowa — m.in. Rr, Ae, Agt, Ag i At.

APARATURA I TEMPERATURA (rozdz. 9 i 10.1–10.2 fragmentu). Układ pomiaru siły — według ISO 7500-1, klasy 1 lub lepszej. Ekstensometr — do granicy plastyczności umownej według ISO 9513 klasy 1 lub lepszej, do pozostałych własności wystarczy klasa 2; baza ekstensometru co najmniej 10 mm, w środkowej części długości równoległej, a część wystająca z pieca osłonięta od przeciągów. Dopuszczalne odchyłki temperatury wskazanej Ti od zadanej T i największa różnica temperatury wzdłuż próbki (tablica 2): do 600 °C — ±3 °C i 3 °C, powyżej 600 do 800 °C — ±4 °C i 4 °C, powyżej 800 do 1000 °C — ±5 °C i 5 °C, powyżej 1000 do 1100 °C — ±6 °C i 6 °C; powyżej 1100 °C odchyłki ustala się w porozumieniu stron. Przy długości pomiarowej poniżej 50 mm czujnik temperatury mierzy każdy koniec długości równoległej, przy 50 mm i więcej — także jej środek; co najmniej jeden czujnik zawsze mierzy temperaturę próbki bezpośrednio. Układ pomiaru temperatury: rozdzielczość 1 °C lub lepsza, dokładność ±0,004 T albo ±2 °C (większa z wartości), wzorcowanie co najwyżej co rok, ze spójnością z SI. Zero siły ustawia się po zmontowaniu oprzyrządowania, ale przed zamocowaniem próbki; bardzo mała siła rozciągająca w czasie nagrzewania i wygrzewania chroni przed naprężeniami ściskającymi z rozszerzalności cieplnej. Bazę ekstensometru ustala się jednym z czterech sposobów — metoda 1 (baza w temperaturze pokojowej, bez uwzględnienia wydłużenia cieplnego), 2a (nominalna baza nastawiona w temperaturze badania), 2b (baza skrócona w temperaturze pokojowej tak, by w temperaturze badania osiągnąć nominalną) i 2c (baza nominalna skorygowana o wydłużenie cieplne); różne sposoby dają niewielkie różnice wyników, dlatego sposób podaje się w sprawozdaniu.

STATUS (stan na 29.09.2026). Karta PN-EN ISO 6892-2:2018-08 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA w zbiorze PN: publikacja wersji polskiej 23-12-2022, 28 stron, grupa cenowa N, Sektor Hutnictwa, KT 123 Badań Własności Metali, ICS 77.040.10, „Wprowadza: EN ISO 6892-2:2018 [IDT], ISO 6892-2:2018 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN ISO 6892-2:2011 - wersja angielska". Karta PN-EN ISO 6892-2:2011 (wersja angielska): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 6892-2:2018-08", publikacja 18-04-2011, „Data wycofania: 06-08-2018", 23 strony, „Zastępuje: PN-EN 10002-5:1998 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 6892-2" (29.09.2026) pokazuje tylko te wydania. Strona ISO: ISO 6892-2:2018 — WYCOFANA 03.08.2026 (etap 95.99), zastąpiona przez ISO 6892-2:2026 (wydanie 3, sierpień 2026, 20 stron). Według przedmowy wydania 2018 była to drobna nowelizacja wydania 2011 (uwaga po pierwszym zdaniu 10.2.1, usunięte odesłania do ISO 6892-1), a wydanie 2026 to nowelizacja techniczna: zmieniony 9.3 (urządzenie grzejne), brzmienie 10.3 i 10.4 (metody A i B), rozdział 12 (sprawozdanie), brzmienie załącznika A i odesłania — m.in. datowane do ISO 6892-1:2019. Z wydania 2026 mieliśmy tylko przedmowę, wstęp i rozdziały 1–3.2.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 29.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 6892-2: 15 pozycji u 11 laboratoriów (kopia rozbija dwie pozycje AB 1898 na cztery rekordy). „PN-EN ISO 6892-2:2018-08" — 9 laboratoriów; „PN-EN ISO 6892-2" bez roku — AB 019 (dwie pozycje, z metodą B) i AB 120 (zakres elastyczny, razem z procedurą P/19/IB-01 oraz PN-EN ISO 6892-1 i 6892-3). Metodę prędkości podaje 6 laboratoriów: A — AB 001 (w jednej z dwóch pozycji), B — AB 019, AB 025, AB 099, AB 1348 i AB 1898. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 6892-2" i pokaże wszystkie 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 11. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 18.11.2025 do 28.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona (przypisy o zawieszeniu w zakresach AB 120 i AB 554 dotyczą innych pozycji).

PRZEDMIOT I ZAKRESY. Metale i stopy, wyroby hutnicze, odlewy, odkuwki i wyroby metalowe — wszystkie 11 laboratoriów; złącza spawane — AB 019, AB 1348 i AB 1898 (razem z PN-EN ISO 4136). Wielkości: Re, Rp, Rm, A, Z (u AB 792 także moduł sprężystości E). Temperatura: od (36 – 900) °C (AB 019) i (100 – 650) °C (AB 1898) przez „do 350 °C" (AB 372), „do 600 °C" (AB 099), „do 800 °C" (AB 1348), „do 900 °C" (AB 554), „+ 900 °C" (druga pozycja AB 001) i „do 1000 °C" (AB 025, AB 1283) do „do 1100 °C" (AB 001) i „2000 °F" (AB 792). Siła — od 50 kN (AB 1283) do 1000 kN (AB 372).

OBOK TEJ NORMY. W tych samych pozycjach: ASTM E21-20 (amerykańska metoda rozciągania w podwyższonej temperaturze) — AB 099, AB 372, AB 792 i AB 1283; PN-EN ISO 6892-1:2020-05 (temperatura pokojowa) — AB 554 i AB 792; PN-EN ISO 4136 (rozciąganie poprzeczne złączy spawanych) — AB 019, AB 1348 i AB 1898; u AB 792 ponadto ASTM E8/E8M-25 i ASTM E111-17 — ta pozycja obejmuje statyczną próbę rozciągania w temperaturze pokojowej i podwyższonej oraz moduł sprężystości E. PN-EN ISO 6892-1 i PN-EN ISO 4136 mają w Bazie Wiedzy osobne wpisy. Próby rozciągania metali w podwyższonej temperaturze bez tej normy kopia bazy nie zawiera (wyszukanie „rozciąg…" razem z „podwyższ…" w opisie pozycji; trafienia bez tej normy dotyczą innych wyrobów i badań).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — prędkość: norma mówi wprost, że w podwyższonej temperaturze prędkość wpływa na wynik silniej niż w pokojowej; granica plastyczności z metody A i z metody B to dwie liczby z różnych warunków, więc sprawozdanie bez metody i prędkości nie pozwala ich porównać. Drugie — baza ekstensometru: cztery dopuszczone sposoby (1, 2a, 2b, 2c) dają według normy niewielkie różnice wyników; bez podanego sposobu wydłużenie i granica umowna tracą porównywalność. Trzecie — temperatura: liczy się temperatura wskazana na długości równoległej próbki, z odchyłkami z tablicy 2, a powyżej 1100 °C nie ma odchyłek normowych — trzeba je uzgodnić. Czwarte — wydanie: ISO wydała w sierpniu 2026 r. nowelizację techniczną, a zakresy i zbiór PN trzymają wydanie 2018.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na punkcie 10.2.2.3.3, dlatego nie podajemy nagrzewania i czasu wygrzewania (10.2.3), prędkości w metodach A i B ani zasad ich wyboru (10.3–10.6), wyznaczania własności (rozdz. 11), sprawozdania (rozdz. 12), niepewności (rozdz. 13) ani załączników A i B; z wydania 2026 znamy tylko listę zmian z przedmowy.

Zasada metody

Próbkę metalu nagrzewa się w piecu do zadanej temperatury (powyżej 35 °C), mierzonej czujnikami stykającymi się z długością równoległą, wygrzewa do stabilizacji i rozciąga do zerwania z prędkością odkształcenia według metody A (tolerancja ±20 %) albo prędkością z tradycyjnych zakresów metody B, rejestrując siłę i wydłużenie ekstensometrem. Z wykresu wyznacza się granicę plastyczności (Re, Rp), wytrzymałość na rozciąganie Rm, a po ostygnięciu i zmierzeniu próbki w temperaturze pokojowej — wydłużenie po rozerwaniu A i przewężenie Z. Naprężenia liczy się z przekroju zmierzonego w temperaturze pokojowej.

Zastosowania

• Własności wytrzymałościowe metali, wyrobów hutniczych, odlewów i odkuwek w podwyższonej temperaturze — w zakresach 11 laboratoriów
• Złącza spawane w podwyższonej temperaturze — AB 019, AB 1348, AB 1898 (z PN-EN ISO 4136)
• Zakresy temperatury w akredytacji: od 36 °C do 1100 °C (i 2000 °F)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6892-2:2018-08 (wersja polska z 23-12-2022 i wersja angielska; EN ISO 6892-2:2018, ISO 6892-2:2018 IDT)

Tytuł (PL)

Metale — Próba rozciągania — Część 2: Metoda badania w podwyższonej temperaturze

Title (EN)

Metallic materials — Tensile testing — Part 2: Method of test at elevated temperature

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Kształt, wymiary, pole przekroju i długość pomiarowa według ISO 6892-1 — mierzone w temperaturze pokojowej.

2. Zero siły i mocowanie

   Zero siły po zmontowaniu oprzyrządowania, przed zamocowaniem próbki; w czasie nagrzewania można utrzymywać bardzo małą siłę rozciągającą.

3. Ekstensometr

   Baza według metody 1, 2a, 2b albo 2c (10.2.2); wybrany sposób zapisuje się w sprawozdaniu.

4. Nagrzewanie i wygrzewanie

   Do temperatury zadanej z odchyłkami z tablicy 2; czasu wygrzewania NIE PODAJEMY (10.2.3 poza fragmentem).

5. Rozciąganie

   Metodą A albo B; prędkości NIE PODAJEMY (10.3–10.4 poza fragmentem).

6. Wynik

   Re/Rp, Rm, a A i Z po pomiarach w temperaturze pokojowej; w sprawozdaniu temperatura, metoda prędkości i sposób ustalenia bazy ekstensometru.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Piec i uchwyty są gorące (do 1100 °C w zakresach) — ochrona przed oparzeniem przy wyjmowaniu próbek; ostrzeżenie normy: użytkownik sam ustala zasady BHP
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik zależy od metody prędkości (A albo B) i sposobu ustalenia bazy ekstensometru — bez nich w sprawozdaniu dwóch wyników nie da się porównać

Najczęstsze pytania