🔩 Próba łamania złączy spawanych — przełamanie złącza przez spoinę (zginanie albo rozciąganie) i ocena pęcherzy, pęknięć, przyklejeń, braków przetopu i wtrąceń na powierzchni przełomu, złącza o grubości od 2 mm; PN-EN ISO 9017:2018-03

Materiały i NDT PN-EN ISO 9017

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 9017:2018-03, w całości: „W niniejszym dokumencie podano wymiary próbki i procedurę przeprowadzania próby łamania w celu uzyskania informacji o typie, rozmiarach i rozkładzie wewnętrznych niezgodności, takich jak pęcherze, pęknięcia, przyklejenia, braki przetopu oraz wtrącenia stałe w powierzchni przełomu. Niniejszy dokument dotyczy wszystkich rodzajów wyrobów z metali ze złączami wykonanymi poprzez proces spawania, o grubościach większych lub równych 2 mm.” Treść metody czytamy we fragmencie próbnym ISO 9017:2017 od okładki do punktu 7.4 i rysunku 5 (kształty nacięć) ze spisem treści; rozdziałów 8 (przebieg dla złączy doczołowych, pachwinowych i spoin o dużej ciągliwości), 9 (wynik), 10 (sprawozdanie) i załącznika A (przykład sprawozdania) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 9017:2017 (przedmowa, rozdziały 1–7.4). Normę przygotował ISO/TC 44 „Spawalnictwo i procesy pokrewne”, SC 5 „Badania i kontrola złączy spawanych”; drugie wydanie zastąpiło ISO 9017:2001 i zmieniło przede wszystkim powołania normatywne. Powołania (2): ISO 5817 (poziomy jakości dla złączy ze stali, niklu, tytanu i ich stopów), ISO 10042 (złącza z aluminium i jego stopów) i ISO 17637 (badania wizualne złączy). Definicje (3): długość badana Lf (wzdłuż osi spoiny, między nacięciami bocznymi), grubość badana af, pole badane Af = Lf × af oraz ich sumy dla wszystkich próbek z jednego złącza próbnego. Zasada (4): złącze łamie się przez spoinę, żeby obejrzeć przełom; przełom wywołuje się zginaniem albo rozciąganiem, obciążeniem statycznym albo dynamicznym, a wymiary nacięcia i temperaturę można dobierać tak, żeby do niego doprowadzić; jeśli nie ustalono inaczej, próbę wykonuje się w temperaturze otoczenia (23 ± 5) °C. Oznaczenia (5): BW — złącze doczołowe, FW — pachwinowe; nacięcie boczne S, od lica F, od grani R, o kształcie kwadratowym (q), okrągłym (r) albo ostrym (s), np. „BW / (40 × 10) / Sr” albo „FW / (40 × 10) / Fq”. Wymiary złączy próbnych (6) według rysunków 1–4, chyba że norma wyrobu albo umowa stanowi inaczej; dla materiałów o dużej przewodności cieplnej (np. aluminium, miedź) wymiar a ≥ 150 mm. Próbki (7): długość i pole badane oraz liczbę próbek określa norma wyrobu albo umowa; blachy tnie się poprzecznie do złącza na próbki o zbliżonej długości spoiny, z osią spoiny doczołowej pośrodku; z rur — co najmniej dwie próbki, a przy zginaniu tyle samo z granią i z licem po stronie rozciąganej; każde złącze i każdą próbkę się znakuje; odrzuca się po 25 mm z obu końców spoiny, chyba że potrzebna jest informacja o końcach (np. o miejscach zajarzenia i wygaszenia łuku); stal tnie się termicznie albo mechanicznie, inne metale — wyłącznie mechanicznie. Przygotowanie (7.4): przełam można ułatwić, usuwając nadlew, nacinając oba brzegi spoiny (nacięcie boczne) albo nadlew (nacięcie wzdłużne); dla materiałów bardzo ciągliwych (np. aluminium, miedź) zaleca się nacięcia ostre; jeśli nie ustalono inaczej, przy nacięciu bocznym Lf ≥ 70 % pierwotnej szerokości próbki albo ΣLf ≥ 60 % długości próbki, a przy nacięciu wzdłużnym af ≥ 80 % grubości próbki.

STATUS (stan kart PKN na 08.10.2026). Karta PN-EN ISO 9017:2018-03 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: tytuł „Badania niszczące spawanych złączy metali -- Próba łamania”, publikacja 27-03-2018, 26 stron, grupa cenowa M, Sektor Hutnictwa, KT 165 Spawania i Procesów Pokrewnych, „Wprowadza: EN ISO 9017:2018 [IDT], ISO 9017:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 9017:2014-01 – wersja angielska”, ICS 25.160.40. Wyszukiwarka PKN, hasło „ISO 9017” (08.10.2026): poza tym tylko wycofane wydanie 2014-01 (wersja angielska); wersji polskiej żadnego wydania w wynikach nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji i aktualne dokumenty PCA, odczyt 08.10.2026). Numer 9017 stoi w 13 rekordach u 11 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (wydania od 23.04.2025 do 26.08.2026) — w 13 pozycjach u tych samych laboratoriów (AB 001 i AB 1700 mają po dwie); żadna pozycja nie jest zawieszona. Postaci: „PN-EN ISO 9017:2018-03” — 10 laboratoriów (AB 1700 w jednej pozycji obok ASME BPVC.IX-2025, AWS D1.1/D1.1M:2025 i AWS D1.6/D1.6M:2017-AMD1), „PN-EN ISO 9017” bez roku — AB 608. W kopii bazy rekord AB 1898 ma w polu metodyki tekst sąsiedniej pozycji („Próba rozciągania w temperaturze podwyższonej”); w dokumencie PCA (wyd. 3 z 17.06.2026) pozycja z tą normą to „Wielkość i rozłożenie niezgodności spawalniczych na powierzchni przełomu wewnętrznego — Próba łamania”. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 9017”) pokazuje wszystkie 11 laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (dokumenty PCA). Rodzaj, wielkość i rozmieszczenie niezgodności spawalniczych (wewnętrznych) na powierzchni przełomu; przedmiot: złącza spawane materiałów metalowych; technika — próba łamania, u AB 042 „metoda wizualna” (ocena przełomu).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — przełom poza spoiną: celem nacięcia jest wymuszenie przełomu w spoinie (7.4); próbka złamana w materiale rodzimym nie pokazuje niezgodności spoiny, choć formalnie została „złamana”. Drugie — za płytkie albo za głębokie nacięcie: norma wymaga, żeby długość badana przy nacięciu bocznym była nie mniejsza niż 70 % szerokości, a grubość badana przy nacięciu wzdłużnym — nie mniejsza niż 80 % grubości; głębsze nacięcie wycina część spoiny z oceny. Trzecie — końce spoiny: odcinki 25 mm z obu końców odrzuca się, chyba że potrzebna jest informacja właśnie o końcach (miejsca zajarzenia i wygaszenia); ocena próbek z końców bez takiego ustalenia obejmuje strefę, której norma domyślnie nie ocenia. Czwarte — sposób cięcia: norma dopuszcza cięcie termiczne tylko przy stali, a inne metale każe ciąć wyłącznie mechanicznie (7.3) — próbka z aluminium wycięta termicznie jest niezgodna z normą. Piąte — kryteria: sama norma podaje sposób wykonania próby; o dopuszczalności niezgodności rozstrzyga norma aplikacyjna (np. ISO 5817 albo ISO 10042 przywołane w powołaniach) — sprawozdanie bez wskazania kryterium nie mówi, czy złącze spełnia wymagania.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 8–10 i załącznika A — nie podajemy sposobu łamania złączy cienkich i grubych, postępowania przy spoinach o dużej ciągliwości, wymiarów z rysunków 1–8, sposobu wyrażania wyniku ani zawartości sprawozdania. Statusu ASME BPVC.IX, AWS D1.1 i AWS D1.6 nie sprawdzaliśmy — wymieniamy je tylko jako zapisy z zakresu.

Zasada metody

Ze złącza próbnego wycina się próbki poprzecznie do spoiny, zwykle nacina (bocznie, od lica albo od grani), i łamie przez spoinę zginaniem albo rozciąganiem, obciążeniem statycznym lub dynamicznym, domyślnie w temperaturze (23 ± 5) °C; na powierzchni przełomu ocenia się rodzaj, wielkość i rozmieszczenie niezgodności wewnętrznych (ISO 9017:2017, rozdziały 1 i 4). Dotyczy złączy metali wykonanych spawaniem, o grubości co najmniej 2 mm.

Zastosowania

• Złącza spawane doczołowe i pachwinowe blach i rur ze stali, aluminium, miedzi i innych metali — ocena przełomu; 11 laboratoriów w zakresach PCA
• Badania złączy próbnych przy kwalifikowaniu spawaczy i technologii spawania (normy aplikacyjne określają długość badaną i liczbę próbek)
• Uzupełnienie badań wizualnych (ISO 17637) i ocen według poziomów jakości (ISO 5817, ISO 10042)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 9017:2018-03 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 9017:2018 [IDT] i ISO 9017:2017 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania niszczące spawanych złączy metali — Próba łamania

Title (EN)

Destructive tests on welds in metallic materials — Fracture test

Procedura krok po kroku

1. Złącze próbne i próbki

   Wymiary według rysunków 1–4 albo normy aplikacyjnej; oznakować złącze i próbki; odrzucić po 25 mm z końców; ciąć poprzecznie do spoiny (7). PN-EN ISO 9017:2018-03 aktualna (stan kart PKN na 08.10.2026).

2. Nacięcie

   Usunąć nadlew albo naciąć bocznie (Lf ≥ 70 % szerokości) lub wzdłużnie (af ≥ 80 % grubości), kształt nacięcia dobrać do ciągliwości spoiny (7.4).

3. Łamanie

   Złamać próbkę przez spoinę zginaniem albo rozciąganiem w (23 ± 5) °C, jeśli nie ustalono inaczej; przy zginaniu — tyle samo próbek z granią i z licem po stronie rozciąganej (4, 7.1); szczegółów rozdziału 8 NIE PODAJEMY.

4. Ocena przełomu

   Opisać rodzaj, wielkość i rozmieszczenie niezgodności na przełomie i porównać z kryterium normy aplikacyjnej (np. ISO 5817, ISO 10042); sposób zapisu wyniku (rozdział 9) — NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Łamanie próbek (zwłaszcza obciążeniem dynamicznym) — osłony przed odpryskami, okulary ochronne
• UWAGA MERYTORYCZNA: przełom musi przejść przez spoinę; o dopuszczalności niezgodności rozstrzyga norma aplikacyjna, nie ta norma

Najczęstsze pytania