⚡ Próba Ec — odporność wyrobów, głównie typu urządzenie, na udary przy nieostrożnym obchodzeniu się: upuszczanie na ścianę i na krawędź lub narożnik z wysokości 25, 50 albo 100 mm (albo kąta 30°), przewracanie, spadek swobodny (procedura 1, wysokości od 25 do 1500 mm zależnie od masy) i spadki wielokrotne w bębnie obrotowym (procedura 2, 50–1000 spadków z 500 albo 1000 mm), PN-EN 60068-2-31

Elektronika i EMC PN-EN 60068-2-31

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 60068-2-31:2010 (wersja polska), w całości: „Opisano procedurę próby symulującej skutki udarów spowodowanych nieostrożnym obchodzeniem się z wyrobami, głównie typu urządzenie, narażonymi na skutki uderzeń, wstrząsów i upadków, które mogą wystąpić podczas prac naprawczych lub przy nieostrożnym obchodzeniu się w czasie eksploatacji”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym IEC 60068-2-31:2008 od okładki do rozdziału 6 (pomiary końcowe, strona 10); rozdziałów 7 (informacje w odpowiedniej specyfikacji) i 8 (sprawozdanie) ani załącznika A (aparat do procedury 2 z bębnem obrotowym) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU IEC 60068-2-31:2008 (przedmowa, rozdziały 1–6). Drugie wydanie zastąpiło pierwsze z 1969 r.; główna zmiana to wprowadzenie, gdzie właściwe, badań w opakowaniach miękkich; wydanie włącza drugie wydanie IEC 60068-2-32 (1975), które miało zostać wycofane po ukazaniu się tej normy. Ma status podstawowej publikacji bezpieczeństwa według IEC Guide 104. Zakres (rozdział 1): procedura symulowania skutków udarów przy nieostrożnym obchodzeniu się, głównie z wyrobami typu urządzenie — uderzeń, wstrząsów i upadków przy naprawie albo w użytkowaniu; nie symuluje uderzeń w transporcie jako ładunek luźny (do tego próba Ee: podskoki) ani udarów działających na urządzenia zainstalowane (próba Ea: udary). Próbę zaleca się tylko dla wyrobów, które mogą być tak traktowane (małe i średnie, często przenoszone i serwisowane, np. sprzęt polowy i części zamienne), i tylko dla ścian i narożników narażonych; wyroby stanowiące część stałej instalacji zwykle nie muszą być badane; wyrób stojący tylko na jednej ścianie bada się zwykle tylko na niej. Upuszczanie i przewracanie, spadek swobodny i spadki wielokrotne wykonuje się na wyrobie nieprzymocowanym. Opis ogólny (rozdział 3): a) upuszczanie i przewracanie — skutki uderzeń i wstrząsów przy naprawie na stole albo stanowisku; b) spadek swobodny, procedura 1 — skutki upadków, także dla wykazania odporności; c) spadek swobodny, procedura 2 — dodatkowo powtarzane udary, np. łączników w użytkowaniu. Upuszczanie i przewracanie obejmuje trzy procedury: upuszczanie na ścianę (5.1.3.1), na krawędź albo narożnik (5.1.3.2) i przewracanie (5.1.3.3); dopuszcza się ±10 % na wysokościach i kątach. Przewracania nie trzeba stosować do wyrobów stabilnych: gdy stosunek wysokości środka ciężkości do mniejszego wymiaru podstawy jest mały (np. poniżej 0,25) albo stosunek wysokości wyrobu do mniejszego wymiaru podstawy jest mały (np. poniżej 0,5), autor specyfikacji rozważa, czy próba ma sens. Pomiary początkowe (rozdział 4): oględziny i sprawdzenie elektryczne i mechaniczne według odpowiedniej specyfikacji. Upuszczanie i przewracanie (5.1): specyfikacja określa procedurę, obecność osłon i kabli i to, czy wyrób działa w czasie próby; wyrób nie może przewrócić się na inną ścianę ani toczyć się dalej; przy więcej niż czterech krawędziach dolnych — najwyżej cztery upuszczenia albo przewrócenia na krawędziach wskazanych w specyfikacji. Stanowisko (5.1.2): powierzchnia gładka, twarda, sztywna, nieustępliwa i pozioma, np. stalowa płyta osadzona na mokro w betonie albo przyklejona do betonu; masa reakcyjna co najmniej 20 razy większa od masy wyrobu; płyta co najmniej 25 mm, a przy wyrobie powyżej 500 kg co najmniej 40 mm, wypoziomowana z dokładnością 2°, twardość Brinella 90–300. Upuszczanie na ścianę (5.1.3.1): wyrób w położeniu użytkowym przechyla się wokół dolnej krawędzi, aż przeciwległa krawędź znajdzie się 25, 50 albo 100 mm nad powierzchnią albo kąt wyniesie 30° — co jest łagodniejsze — i puszcza swobodnie; po jednym upuszczeniu na każdej z czterech dolnych krawędzi. Upuszczanie na krawędź albo narożnik (5.1.3.2): wyrób podpiera się drewnianymi klockami 10 mm i 20 mm pod dwoma narożnikami jednej dolnej krawędzi, podnosi obrotem wokół tej krawędzi, aż drugi narożnik przy klocku 10 mm wzniesie się o 25, 50 albo 100 mm albo do kąta 30° — co łagodniejsze — i puszcza; po jednym upuszczeniu na każdy z czterech dolnych narożników. Przewracanie (5.1.3.3): wyrób przechyla się wokół dolnej krawędzi do położenia chwiejnego i pozwala przewrócić się na sąsiednią ścianę; po jednym przewróceniu wokół każdej z czterech dolnych krawędzi. Spadek swobodny — procedura 1 (5.2): wyrób spada swobodnie w położeniach transportu albo użytkowania wskazanych w specyfikacji, zwykle dwa razy z każdego położenia, na stanowisko jak w 5.1.2; wysokość z tablicy 1 zależnie od masy: masa < 50 kg — 25 mm; masa < 10 kg — 50, 100, 250, 500 mm; masa < 1 kg — 750, 1000, 1500 mm; wartości zalecane (pogrubione): 25, 100, 500 i 1000 mm; dla wyrobów w skrzyni transportowej albo opakowanych — wysokości według ISO 4180-2; wysokość mierzy się od części wyrobu najbliższej powierzchni w położeniu zawieszenia, a zwolnienie ma zapewnić swobodny spadek z minimalnym zakłóceniem; specyfikacja może przewidzieć inne powierzchnie i kąty uderzenia. Spadki wielokrotne — procedura 2 (5.3): wyrób z przyłączonym kablem ma zachować 100 mm wolnego odcinka kabla; spada na gładką, twardą, sztywną powierzchnię — jeżeli specyfikacja nie stanowi inaczej, stal 3 mm na podkładzie z twardego drewna 10–19 mm; liczba spadków z szeregu 50, 100, 200, 500, 1000, wysokość 500 mm albo 1000 mm (powiązana z przeznaczeniem wyrobu); bęben obrotowy (załącznik A) może nie nadawać się do wyrobów ciężkich albo o kształcie uniemożliwiającym powtarzane spadki; skutek ocenia się ze zmian parametrów mechanicznych i elektrycznych. Pomiary końcowe (rozdział 6): oględziny i sprawdzenie elektryczne i mechaniczne według kryteriów specyfikacji. Tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 60068-2-31:2010 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 12-05-2010, 17 stron, grupa cenowa J, Sektor Elektrotechniki, KT 65 Prób Środowiskowych Wyrobów Elektrycznych, ICS 19.040, „Wprowadza: EN 60068-2-31:2008 [IDT], IEC 60068-2-31:2008 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 60068-2-31:2008 – wersja angielska”. PN-EN 60068-2-31:2008 (wersja angielska) — wycofana 12-05-2010 i zastąpiona przez wersję polską; ona zastąpiła PN-EN 60068-2-31:2002 i PN-EN 60068-2-32:2002 (obie w wersji angielskiej). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 60068-2-31” (02.10.2026) pokazuje tylko te trzy karty.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 60068-2-31 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów: AB 041, AB 044, AB 082, AB 128, AB 261, AB 1132, AB 1690, AB 1776, AB 1974. W 7 rekordach stoi zapis „PN-EN 60068-2-31” (AB 041, AB 044, AB 082, AB 128, AB 261, AB 1132, AB 1690), w trzech „IEC 60068-2-31:2008” — w rekordzie AB 1690 oba zapisy, w rekordach AB 1776 i AB 1974 tylko IEC. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 12.12.2025 do 18.08.2026) numer stoi u wszystkich 9; żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od wpisanego tekstu: pod „PN-EN 60068-2-31” pokazuje 7 laboratoriów i 7 pozycji, pod „IEC 60068-2-31” — 4 laboratoria (AB 1690, AB 1776, AB 1974 i czeskie 1719) — sprawdzone zapytaniami zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026; AB 1776 i AB 1974 widać tylko pod zapisem IEC.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Spadek swobodny (procedura 1) — AB 082 („wytrzymałość na spadek swobodny, pkt 5.2 — sprawdzenie działania kompletnego urządzenia po upadku”), AB 044 („odporność na uderzenia, spadki swobodne (Próba Ed)” — obok EN 60068-2-31:2008 i IEC 60068-2-32), AB 128 („Próba Ec, pkt 5.1 i 5.2”, części maszyn i opakowania transportowe z zawartością, próba upuszczenia). Spadki wielokrotne (procedura 2, pkt 5.3) — AB 261 (obok PN-EN IEC 60598-1:2025-04, oprawy oświetleniowe) i AB 1690 („tumble barrel test”, listwy zaciskowe i złącza wtykowe, obok IEC 60998-1). Upuszczenia i przewrócenia — AB 1132 (sprzęt wojskowy, obok NO-06-A107). AB 041 — wpływ udarów na właściwości metrologiczne gazomierzy (obok PN-EN 12405-1). AB 1776 i AB 1974 — odporność na uszkodzenia mechaniczne, test upadku w motoryzacji (obok VW 75174, VW 80332, SAE/USCAR-21).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy upuszczaniu: wysokość 25/50/100 mm ALBO kąt 30° — stosuje się warunek ŁAGODNIEJSZY; przy narożniku wysokość liczy się dla narożnika przy klocku 10 mm. Przy stanowisku: płyta cieńsza niż 25 mm (40 mm powyżej 500 kg) albo masa reakcyjna mniejsza niż 20-krotna zmienia warunki uderzenia, a wynik wygląda tak samo. Przy spadku swobodnym: wysokość mierzy się od NAJNIŻSZEJ części zawieszonego wyrobu; wyroby opakowane spadają z wysokości według ISO 4180-2, nie z tablicy 1. Przy procedurze 2: 100 mm wolnego kabla i podłoże stal 3 mm na drewnie 10–19 mm — inny podkład daje inne uderzenie. Przy nazwie: próba Ed (dawny spadek swobodny z IEC 60068-2-32) jest od 2008 r. częścią tej normy — zapis „Próba Ed” w zakresie odpowiada procedurom spadku swobodnego. Przy ocenie: kryteria przyjęcia (rozdziały 4 i 6) określa specyfikacja wyrobu, nie ta norma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 7 i 8 ani załącznika A (wymiary bębna obrotowego, prędkość obrotu) — nie podajemy więc listy informacji, które musi zawierać specyfikacja, treści sprawozdania ani konstrukcji bębna.

Zasada metody

Wyrób nieprzymocowany poddaje się udarom odtwarzającym nieostrożne obchodzenie się: upuszczeniu na ścianę albo narożnik z wysokości 25, 50 albo 100 mm (albo z kąta 30°, co łagodniejsze) i przewróceniu — po razie na każdej z czterech dolnych krawędzi, na twardej stalowej płycie; spadkowi swobodnemu z wysokości zależnej od masy (procedura 1) albo wielokrotnym spadkom z 500 lub 1000 mm, np. w bębnie obrotowym (procedura 2); skutek ocenia się oględzinami i sprawdzeniem elektrycznym i mechanicznym przed i po próbie według specyfikacji wyrobu.

Zastosowania

• Wyroby typu urządzenie często przenoszone i serwisowane — sprzęt polowy, części zamienne, przyrządy (np. wpływ udarów na gazomierze, AB 041)
• Złącza, listwy zaciskowe, oprawy oświetleniowe — spadki wielokrotne w bębnie, procedura 2 (AB 1690, AB 261)
• Sprzęt wojskowy i opakowania transportowe z zawartością — upuszczenia, przewrócenia, spadki (AB 1132, AB 128)
• Elementy motoryzacyjne — test upadku obok norm zakładowych (AB 1776, AB 1974)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60068-2-31:2010 (wersja polska; EN 60068-2-31:2008 IDT, IEC 60068-2-31:2008 IDT)

Tytuł (PL)

Badania środowiskowe — Część 2-31: Próby — Próba Ec: Udary spowodowane nieostrożnym obchodzeniem się z wyrobami, głównie typu urządzenie

Title (EN)

Environmental testing — Part 2-31: Tests — Test Ec: Rough handling shocks, primarily for equipment-type specimens

Procedura krok po kroku

1. Specyfikacja i pomiary początkowe

   Ustalenie procedury, położeń, wysokości, liczby spadków, obecności osłon i kabli oraz tego, czy wyrób działa; oględziny i sprawdzenie elektryczne i mechaniczne. PN-EN 60068-2-31:2010 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Upuszczanie i przewracanie

   Upuszczenie na ścianę i na narożnik (25/50/100 mm albo 30°, łagodniejszy warunek) i przewrócenie — po jednym razie na każdej z czterech dolnych krawędzi; wyrób nie może przewrócić się na inną ścianę ani toczyć dalej.

3. Spadek swobodny — procedura 1

   Dwa spadki z każdego położenia z wysokości z tablicy 1 (zależnie od masy) na płytę jak w 5.1.2; wyroby opakowane — wysokości według ISO 4180-2.

4. Spadki wielokrotne — procedura 2

   Zadana liczba spadków (50–1000) z 500 albo 1000 mm na stal 3 mm na drewnie, z 100 mm wolnego kabla; np. w bębnie obrotowym według załącznika A.

5. Pomiary końcowe

   Oględziny i sprawdzenie elektryczne i mechaniczne według kryteriów specyfikacji (rozdział 6); treść sprawozdania (rozdział 8) — NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Spadające i przewracające się wyroby (do kilkuset kilogramów) — strefa wolna od ludzi, zabezpieczenie przed odbiciem i toczeniem; przy wyrobach zasilanych w czasie próby — ochrona przed porażeniem; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: próba nie symuluje transportu jako ładunek luźny (próba Ee) ani udarów na wyrób zainstalowany (próba Ea); wynik zależy od podłoża (grubość płyty, masa reakcyjna) i od wyboru łagodniejszego z dwóch warunków przy upuszczaniu

Najczęstsze pytania