🔩 Powłoki metalowe i nieorganiczne na podłożach metalowych po badaniach korozyjnych — ocena wskaźnika ochrony Rp = 3(2 − log A) i wskaźnika wyglądu RA w skali 10–0 (A — % powierzchni z wadą), rodzaje wad A–J i stopień nasilenia vs/s/m/x, zapis Rp/RA; PN-EN ISO 10289
Krótko: o co chodzi
Ocena stanu próbek i wyrobów z dekoracyjnymi i ochronnymi powłokami metalowymi i nieorganicznymi na podłożach metalowych po ekspozycji w atmosferze naturalnej albo po przyspieszonych badaniach korozyjnych. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10289:2002 (wersja polska; wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 13.11.2026): 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 7 czeskich. Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Dekoracyjne i ochronne powłoki metalowe i nieorganiczne na podłożach metalowych — płytki i wyroby po badaniach korozyjnych (ISO 10289:1999, rozdz. 1), Ekspozycja w atmosferze naturalnej (warunki ruchome i statyczne) oraz badania przyspieszone (rozdz. 1), Powłoki anodowe i katodowe względem podłoża — układ powłokowy trzeba podać (wprowadzenie, rozdz. 4).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 10289:2002 (wersja polska; wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999 [IDT])
- Kategoria: Materiały i NDT
- Kroków procedury: 6
- STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026): PN-EN ISO 10289:2002 aktualna (wersja polska, publikacja 12-11-2002); wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999; zastąpiła PN-H-04633:1967
- Wskaźnik ochrony Rp (6.1): Rp = 3(2 − log₁₀ A); A — % powierzchni z korozją metalu podłoża; wzór dla A > 0,046 416 %; brak korozji = 10
- Skala — tablica 1: 10 brak wad; 9 do 0,1 %; 8 do 0,25 %; 7 do 0,5 %; 6 do 1,0 %; 5 do 2,5 %; 4 do 5,0 %; 3 do 10 %; 2 do 25 %; 1 do 50 %; 0 powyżej 50 %
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 10289:1999 norma podaje metodę oceny stanu dekoracyjnych i ochronnych powłok metalowych i nieorganicznych na płytkach lub wyrobach, które były wystawione na działanie środowisk korozyjnych w celach badawczych lub innych — w atmosferze naturalnej, w warunkach ruchomych lub statycznych, albo w badaniach przyspieszonych. Według wprowadzenia ocenia się osobno zdolność powłoki do ochrony metalu podłoża przed korozją (wskaźnik ochrony Rp) i zdolność zachowania przez nią ciągłości i wyglądu (wskaźnik wyglądu RA); powłoka może być anodowa albo katodowa względem podłoża, a układ powłokowy trzeba znać i podać. Uwaga 1 do rozdziału 1: wskaźnik ochrony można ocenić obiektywnie, ocena wyglądu zależy od wielu czynników subiektywnych.
WEDŁUG TEKSTU ISO 10289:1999 — DEFINICJE, ZASADA, RODZAJE WAD, OGLĘDZINY, WSKAŹNIKI, SPRAWOZDANIE (przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–7, początek załącznika A). Normę przygotował komitet ISO/TC 107 (Powłoki metalowe i inne nieorganiczne), podkomitet SC 7 (Badania korozyjne); wydanie pierwsze, zastąpiło ISO 1462:1973, ISO 4540:1980 i ISO 8403:1991; załączniki A i B są informacyjne. Definicje (rozdz. 2): wskaźnik ochrony Rp — liczba z tablicy 1 przypisana zdolności powłoki do ochrony metalu podłoża; wada ochronna — m.in. korozja kraterowa, korozja w porach, zacieki od korozji podłoża, pęcherze i inne wady z korozją metalu podłoża; wskaźnik wyglądu RA — liczba i symbole z tablicy 2; wskaźnik efektywności — zapis Rp/RA; powierzchnia istotna — część powierzchni ważna dla wyglądu lub użytkowania. Zasada (rozdz. 3): wynik oględzin zapisuje się jako dwa oddzielne wskaźniki; gdy potrzebny jest tylko Rp, RA można pominąć, a w jego miejscu stawia się kreskę (np. 10/–). Oględziny (rozdz. 5): powierzchnię istotną wskazuje się rysunkiem albo oznaczeniem; oświetlenie możliwie równomierne, bez bezpośrednich odbić słońca i chmur, różne kąty obserwacji; po badaniu próbki ogląda się nieoczyszczone, a gdy brud lub osady soli zasłaniają wady — można je przemyć gąbką łagodnym roztworem mydła i spłukać wodą bez nacisku (żeby nie usunąć produktów korozji i nie zawyżyć oceny); przy oględzinach okresowych próbek się nie czyści ani nie porusza; powierzchnię suszy się przed oględzinami. Liczą się wady widoczne normalnym lub skorygowanym wzrokiem (przyrządy optyczne — dopiero do charakterystyki wykrytych wad). Wady przy krawędzi w odległości do 5 mm od krawędzi próbki lub taśmy/wosku można odnotować, ale zwykle nie wpływają na wskaźnik; pomija się ślady styku i wieszaków oraz otwory montażowe; przy powłoce anodowej biały produkt korozji od krawędzi nie oznacza uszkodzenia. Pocieranie, polerowanie lub czyszczenie chemiczne do obejrzenia powierzchni — na możliwie małym polu, najlepiej nie większym niż 100 mm² na powierzchni 100 mm × 150 mm. Wskaźnik ochrony (6.1): Rp = 3(2 − log₁₀ A), gdzie A — procent całkowitej powierzchni z korozją metalu podłoża, zaokrąglony do liczby całkowitej (tablica 1); wzór obowiązuje dla A > 0,046 416 %, a powierzchni bez korozji podłoża przypisuje się 10; można stosować wartości pośrednie. Tablica 1 (Rp lub RA): brak wad — 10; 0 < A ≤ 0,1 — 9; 0,1 < A ≤ 0,25 — 8; 0,25 < A ≤ 0,5 — 7; 0,5 < A ≤ 1,0 — 6; 1,0 < A ≤ 2,5 — 5; 2,5 < A ≤ 5,0 — 4; 5,0 < A ≤ 10 — 3; 10 < A ≤ 25 — 2; 25 < A ≤ 50 — 1; A > 50 — 0. Przy wadach bardzo zlokalizowanych można użyć wzorców kropkowych lub fotografii (załączniki A i B) albo elastycznych siatek o oczkach 1 mm, 2 mm lub 5 mm. Przy dużej grupie próbek — ocena każdej osobno ze wzoru, potem przegląd całej grupy (ułożenie od najlepszej do najgorszej) jako kontrola, że ocena oglądającego nie zmieniła się (oświetlenie, zmęczenie). Wskaźnik wyglądu (6.2): rodzaj wady wg tablicy 2, powierzchnia objęta wadą w skali 10–0 z tablicy 1 i subiektywny stopień nasilenia: vs — bardzo słaby, s — słaby, m — umiarkowany, x — silny. Tablica 2: A — plamy lub przebarwienia z pogorszenia powłoki (innego niż od produktów korozji podłoża), B — matowienie przy niewielkiej lub żadnej korozji powłoki, C — produkty korozji powłoki anodowej, D — produkty korozji powłoki katodowej, E — wżery powierzchniowe (prawdopodobnie nie do metalu podłoża), F — łuszczenie, odspojenie, G — pęcherze, H — pęknięcia, I — siatka spękań, J — spękania „gęsiej łapki” i gwiaździste. Przykłady zapisu (6.3): 9/2 m A; 10/6 s C; 7/8 vs C, 6 m G. Sprawozdanie (rozdz. 7): warunki badania, czas ekspozycji, opis układu powłokowego i metalu podłoża lub wyrobu, trudności w ocenie Rp, kształt i wymiary próbek, sposób przygotowania powierzchni (czyszczenie, zabezpieczenie krawędzi, celowe uszkodzenia), liczba próbek, sposób czyszczenia przed oceną, Rp i RA każdej próbki.
STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026). Karta PN-EN ISO 10289:2002 (wersja polska) bez etykiety wycofania: tytuł „Metody badań korozyjnych powłok metalowych i innych powłok nieorganicznych na podłożach metalowych -- Ocena próbek i wyrobów gotowych poddanych badaniom korozyjnym”, publikacja 12-11-2002, 27 stron, KT 106 Korozji i Ochrony przed Korozją Materiałów Metalowych, „Wprowadza: EN ISO 10289:2001 [IDT], ISO 10289:1999 [IDT]”, „Zastępuje: PN-H-04633:1967”, ICS 25.220.20, 25.220.40. ISO 10289:1999 w katalogu iTeh — opublikowana, etap „International Standard under periodical review”.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 13.11.2026). Zapis ISO 10289 stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: „PN-EN ISO 10289:2002” — AB 089 (razem z PN-EN ISO 4628-1:2016-03), AB 1631 i AB 1700; „PN-EN ISO 10289” bez daty — AB 910 (razem z PN-EN ISO 4628-2 i PN-EN ISO 9227) i AB 904. Poza Polską — 7 czeskich laboratoriów (ČSN EN ISO 10289, zwykle obok norm z serii ISO 4628).
CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). Powłoki metalowe — „ocena wskaźnika ochrony i wyglądu” (AB 1631); powłoki organiczne i nieorganiczne (metalowe, tlenkowe) na podłożach ferromagnetycznych i nieferromagnetycznych — wskaźnik ochrony, wskaźnik wyglądu, wskaźnik efektywności ochrony (AB 1700); metale, tworzywa, kompozyty, powłoki malarskie organiczne i nieorganiczne — ocena zniszczenia powłoki (AB 089); powłoki ochronne i wyroby metalowe, w tym złącza spawane — odporność korozyjna, metoda przyspieszona w mgle solnej (AB 910); gotowe wyroby, podzespoły, metale i powłoki — pozycja opisana jako wymiary geometryczne, pomiar bezpośredni (AB 904). ISO 10289 dotyczy powłok metalowych i nieorganicznych — powłoki organiczne (farby, lakiery) w pozycjach AB 089 i AB 1700 ocenia się zwykle wg ISO 4628, który te laboratoria podają obok.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Czyszczenie: szorowanie albo usuwanie produktów korozji przed oceną zawyża wskaźnik (rozdz. 5 dopuszcza tylko przemycie gąbką bez nacisku); przy oględzinach okresowych próbek nie czyści się wcale. Krawędzie: wady w pasie 5 mm od krawędzi i biały produkt korozji powłoki anodowej od krawędzi liczone jako wada. Wzór: Rp liczony dla bardzo małych A (wychodzi > 10) — wzór obowiązuje dla A > 0,046 416 %. Powłoki anodowe: obfite produkty korozji powłoki (np. cynk na stali w atmosferze solnej) mogą zakrywać korozję podłoża i uniemożliwiać wiarygodne Rp — trzeba to zapisać. Zapis: brak kreski w miejscu pominiętego RA, brak rodzaju wady i stopnia nasilenia przy RA.
CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment: próbka iTeh ISO 10289:1999 w wersji angielskiej (do początku 6.2) i francuskiej (rozdz. 1–7, początek załącznika A — zasady stosowania wzorców kropkowych). Nie podajemy treści wzorców kropkowych i fotografii z załączników A i B ani bibliografii. Polskiego tekstu PN-EN ISO 10289:2002 nie czytaliśmy.
Zasada metody
Po badaniu korozyjnym lub ekspozycji ogląda się powierzchnię istotną próbki lub wyrobu (nieoczyszczoną albo tylko przemytą gąbką), przy równomiernym oświetleniu i pod różnymi kątami, pomijając pas 5 mm od krawędzi. Wskaźnik ochrony Rp oblicza się z procentu powierzchni A z korozją metalu podłoża: Rp = 3(2 − log₁₀ A), zaokrąglony wg tablicy 1 (10 — brak korozji, 0 — A > 50 %). Wskaźnik wyglądu RA podaje rodzaj wady (A–J), jej zasięg w tej samej skali 10–0 i stopień nasilenia (vs, s, m, x); wynik zapisuje się jako Rp/RA.
Zastosowania
- Dekoracyjne i ochronne powłoki metalowe i nieorganiczne na podłożach metalowych — płytki i wyroby po badaniach korozyjnych (ISO 10289:1999, rozdz. 1)
- Ekspozycja w atmosferze naturalnej (warunki ruchome i statyczne) oraz badania przyspieszone (rozdz. 1)
- Powłoki anodowe i katodowe względem podłoża — układ powłokowy trzeba podać (wprowadzenie, rozdz. 4)
- W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — powłoki metalowe i nieorganiczne, wyroby po mgle solnej; 7 czeskich
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026) | PN-EN ISO 10289:2002 aktualna (wersja polska, publikacja 12-11-2002); wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999; zastąpiła PN-H-04633:1967 |
| Wskaźnik ochrony Rp (6.1) | Rp = 3(2 − log₁₀ A); A — % powierzchni z korozją metalu podłoża; wzór dla A > 0,046 416 %; brak korozji = 10 |
| Skala — tablica 1 | 10 brak wad; 9 do 0,1 %; 8 do 0,25 %; 7 do 0,5 %; 6 do 1,0 %; 5 do 2,5 %; 4 do 5,0 %; 3 do 10 %; 2 do 25 %; 1 do 50 %; 0 powyżej 50 % |
| Wskaźnik wyglądu RA (6.2) | rodzaj wady A–J (tablica 2) + zasięg w skali 10–0 + nasilenie vs, s, m, x |
| Zapis wyniku (2.5, 6.3) | Rp/RA, np. 9/2 m A; 7/8 vs C, 6 m G; tylko Rp — z kreską: 10/– |
| Krawędzie (rozdz. 5) | wady w pasie 5 mm od krawędzi lub taśmy/wosku zwykle nie wpływają na wskaźnik |
| Pole do oczyszczenia (rozdz. 5) | najlepiej ≤ 100 mm² na powierzchni 100 mm × 150 mm |
| Pomoce (6.1) | wzorce kropkowe i fotografie (zał. A i B), elastyczne siatki o oczkach 1 mm, 2 mm lub 5 mm |
| Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 13.11.2026) | 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 7 czeskich |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 10289:2002 (wersja polska; wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Metody badań korozyjnych powłok metalowych i innych powłok nieorganicznych na podłożach metalowych — Ocena próbek i wyrobów gotowych poddanych badaniom korozyjnym
- Title (EN)
- Methods for corrosion testing of metallic and other inorganic coatings on metallic substrates — Rating of test specimens and manufactured articles subjected to corrosion tests
Procedura krok po kroku
-
Przed badaniem
Oznaczenie powierzchni istotnej; zapis wad istniejących przed ekspozycją i celowych uszkodzeń; zabezpieczenie krawędzi taśmą lub woskiem, jeśli jest częścią badania (rozdz. 1, 5).
-
Przygotowanie do oględzin
Próbki nieoczyszczone; ewentualnie przemycie gąbką łagodnym roztworem mydła bez nacisku i spłukanie wodą; wysuszenie powierzchni (rozdz. 5).
-
Oględziny
Równomierne oświetlenie, różne kąty; wady widoczne wzrokiem normalnym lub skorygowanym; pominięcie pasa 5 mm od krawędzi, śladów styku i otworów montażowych (rozdz. 5).
-
Wskaźnik ochrony Rp
Udział A powierzchni z korozją podłoża; Rp = 3(2 − log₁₀ A) zaokrąglony wg tablicy 1; przy wadach zlokalizowanych — wzorce lub siatka (6.1).
-
Wskaźnik wyglądu RA i zapis
Rodzaj wady A–J, zasięg 10–0, nasilenie vs/s/m/x; zapis Rp/RA, przy wielu wadach — każda osobno; przy dużej grupie przegląd zestawienia (6.2–6.3).
-
Sprawozdanie
Warunki i czas ekspozycji, układ powłokowy i podłoże, trudności w ocenie Rp, wymiary i przygotowanie próbek, liczba próbek, czyszczenie, Rp i RA każdej próbki (rozdz. 7).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Oświetlenie oględzin (rozdz. 5) | Możliwie równomierne, bez bezpośrednich odbić słońca i chmur; oględziny pod różnymi kątami | — |
| Przyrządy optyczne (rozdz. 5, uwaga 1) | Do charakterystyki wad już wykrytych wzrokiem — nie do ich wykrywania | — |
| Wzorce do oceny powierzchni (6.1) | Wzorce kropkowe lub fotografie z załączników A i B; elastyczne siatki o oczkach 1 mm, 2 mm lub 5 mm | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Łagodny roztwór mydła i woda (rozdz. 5) | — | Tylko gdy brud lub osady soli zasłaniają wady: przemycie gąbką bez nacisku i spłukanie wodą; środek czyszczący zgodny z powłoką |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma nie zawiera ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście
- UWAGA MERYTORYCZNA: przy powłokach anodowych (np. cynk na stali w atmosferze solnej) produkty korozji powłoki mogą zakrywać korozję podłoża — wiarygodne Rp bywa niemożliwe (6.1, uwaga 2)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 10289:2002 (wersja polska; wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999 [IDT]) — „Metody badań korozyjnych powłok metalowych i innych powłok nieorganicznych na podłożach metalowych — Ocena próbek i wyrobów gotowych poddanych badaniom korozyjnym”. Tytuł angielski: „Methods for corrosion testing of metallic and other inorganic coatings on metallic substrates — Rating of test specimens and manufactured articles subjected to corrosion tests”.
Na czym polega ta metoda?
Po badaniu korozyjnym lub ekspozycji ogląda się powierzchnię istotną próbki lub wyrobu (nieoczyszczoną albo tylko przemytą gąbką), przy równomiernym oświetleniu i pod różnymi kątami, pomijając pas 5 mm od krawędzi. Wskaźnik ochrony Rp oblicza się z procentu powierzchni A z korozją metalu podłoża: Rp = 3(2 − log₁₀ A), zaokrąglony wg tablicy 1 (10 — brak korozji, 0 — A > 50 %).
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026): PN-EN ISO 10289:2002 aktualna (wersja polska, publikacja 12-11-2002); wprowadza EN ISO 10289:2001 i ISO 10289:1999; zastąpiła PN-H-04633:1967; Wskaźnik ochrony Rp (6.1): Rp = 3(2 − log₁₀ A); A — % powierzchni z korozją metalu podłoża; wzór dla A > 0,046 416 %; brak korozji = 10; Skala — tablica 1: 10 brak wad; 9 do 0,1 %; 8 do 0,25 %; 7 do 0,5 %; 6 do 1,0 %; 5 do 2,5 %; 4 do 5,0 %; 3 do 10 %; 2 do 25 %; 1 do 50 %; 0 powyżej 50 %; Wskaźnik wyglądu RA (6.2): rodzaj wady A–J (tablica 2) + zasięg w skali 10–0 + nasilenie vs, s, m, x.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Oświetlenie oględzin (rozdz. 5), Przyrządy optyczne (rozdz. 5, uwaga 1), Wzorce do oceny powierzchni (6.1).
Gdzie stosuje się to badanie?
Dekoracyjne i ochronne powłoki metalowe i nieorganiczne na podłożach metalowych — płytki i wyroby po badaniach korozyjnych (ISO 10289:1999, rozdz. 1); Ekspozycja w atmosferze naturalnej (warunki ruchome i statyczne) oraz badania przyspieszone (rozdz. 1); Powłoki anodowe i katodowe względem podłoża — układ powłokowy trzeba podać (wprowadzenie, rozdz. 4); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — powłoki metalowe i nieorganiczne, wyroby po mgle solnej; 7 czeskich.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma nie zawiera ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście; UWAGA MERYTORYCZNA: przy powłokach anodowych (np. cynk na stali w atmosferze solnej) produkty korozji powłoki mogą zakrywać korozję podłoża — wiarygodne Rp bywa niemożliwe (6.1, uwaga 2).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 10289.