🧂 Potas w wodzie i ściekach wg PN-ISO 9964-2 — norma czynna, z osobnym arkuszem krajowym na ścieki

Fizykochemia PN-ISO 9964-2

Przegląd

STATUS (stan karty PKN na 23.09.2026). PN-ISO 9964-2:1994 — wersja polska. Data publikacji 30-12-1994, liczba stron 7, organ techniczny KT 121 (Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne), ICS 13.060.50, „Wprowadza: ISO 9964-2:1993 [IDT]". KARTA NIE ZAWIERA POLA „DATA WYCOFANIA" ANI WIERSZA „ZASTĄPIONA PRZEZ" — norma jest w zbiorze PN czynna. W polu „Elementy dodatkowe" karta wskazuje PN-ISO 9964-2/Ak:1997.

CZEGO NIE SPRAWDZILIŚMY: stanu dokumentu ISO. Karta PKN pokazuje, co dzieje się z normą krajową, ale nie pokazuje, czy ISO 9964-2:1993 jest u wydawcy nadal bieżące. Dostępu do karty ISO nie uzyskaliśmy (serwis odrzucił zapytania), a na streszczeniach wyszukiwarki nie opieramy twierdzeń o stanie dokumentu. To jest brak tego wpisu — przy normach krajowych wprowadzających dokument ISO ten rozjazd bywa istotny.

ARKUSZ KRAJOWY ROZSZERZA NORMĘ NA ŚCIEKI. PN-ISO 9964-2/Ak:1997 — „Oznaczanie potasu w ściekach metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej (Arkusz krajowy)", data publikacji 11-12-1997, 2 strony, KT 121. Karta arkusza również nie zawiera pola „Data wycofania". Arkusz krajowy nie jest osobną metodą: to dodatek do normy, rozszerzający jej zastosowanie na matrycę, której norma międzynarodowa nie obejmuje.

CO POWOŁUJĄ LABORATORIA (pomiar na bazie zakresów, odczyt 23.09.2026): 25 pozycji u 22 laboratoriów po wszystkich postaciach zapisu; 24 pozycje u 21 laboratoriów przy dopasowaniu po POCZĄTKU zapisu — tę liczbę pokazuje zakładka „Laboratoria". Najczęstszy zapis to „PN-ISO 9964-2:1994" (15 pozycji). ARKUSZ WIDAĆ W ZAPISACH: „PN-ISO 9964-2:1994+Ak:1997" (3 pozycje), „PN-ISO 9964-2:1994 + Ak:1997" (2), „PN-ISO 9964-2/Ak:1997" (1) — razem sześć powołań wskazuje arkusz wprost. Cztery pozycje mają w matrycy ścieki.

TECHNIKA JEDNOLITA. Dwadzieścia trzy pozycje deklarują płomieniową absorpcyjną spektrometrię atomową (FAAS) — zgodnie z tytułem normy. Jedna pozycja opisuje metodykę szerzej („Stężenie metali"), jedna łączy sód i potas w jednej metodyce („Stężenie sodu i potasu"), co odpowiada temu, że seria 9964 ma osobne części dla sodu (część 1) i potasu (część 2).

ZAKRESY POMIAROWE: (0,10 – 200) mg/l, (0,10 – 500) mg/l, (0,100 – 300) mg/l, (0,5 – 50,0) mg/l, (0,5 – 200) mg/l, (1,00 – 25,0) mg/l, (2 – 30) mg/l. Rozrzut dolnych granic jest dwudziestokrotny, górnych — dwudziestokrotny.

POTAS NIE MA WARTOŚCI PARAMETRYCZNEJ W WODZIE DO SPOŻYCIA — I TO JEST TU NAJWAŻNIEJSZE DLA CZYTELNIKA WYNIKU. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748, obowiązuje od 24 czerwca 2026 r.) potas NIE występuje jako parametr chemiczny ani wskaźnikowy; słowo „potas" pojawia się w tym akcie wyłącznie przy izotopie K-40 w części o promieniotwórczości. Dla SODU — oznaczanego częścią 1 tej samej serii — wartość parametryczna wynosi 200 mg/l, a dopuszczalna niepewność pomiaru 15 % wartości parametrycznej. Wynik oznaczenia potasu w wodzie do picia nie jest więc porównywany z żadną wartością dopuszczalną z tego rozporządzenia; służy do innych celów — bilansu jonowego, oceny wód mineralnych, kontroli ścieków i wód nawożonych.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy. Sposobu przygotowania próbki, buforu jonizacyjnego, długości fali linii analitycznej potasu, zakresu krzywej wzorcowej ani postępowania przy matrycach zasolonych NIE PODAJEMY. Osobny wpis Bazy Wiedzy opisuje część 1 tej serii (sód) — jego treść pochodzi z tekstu tamtej normy i NIE PRZENOSIMY jej tutaj: to są dwa różne dokumenty, a szczegóły wykonania różnią się co najmniej linią analityczną.

Zasada metody

Próbkę wody zasysa się do płomienia spektrometru absorpcji atomowej i mierzy pochłanianie światła charakterystyczne dla potasu, odczytując stężenie z krzywej wzorcowej. Tytuł normy wskazuje absorpcyjną spektrometrię atomową, a zakresy akredytacji doprecyzowują: atomizacja płomieniowa (FAAS). SZCZEGÓŁÓW — buforu jonizacyjnego, linii analitycznej, rozcieńczeń — NIE OPISUJEMY: tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Oznaczanie potasu w wodzie, w tym w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi
• Oznaczanie potasu w ŚCIEKACH — na podstawie arkusza krajowego PN-ISO 9964-2/Ak:1997
• Bilans jonowy wody i ocena wód mineralnych, gdzie potas jest składnikiem opisywanym, a nie limitowanym
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym przy potasie stoi norma z arkuszem krajowym

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 9964-2:1994 (wersja polska; wprowadza ISO 9964-2:1993 [IDT]) wraz z arkuszem krajowym PN-ISO 9964-2/Ak:1997

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie sodu i potasu — Oznaczanie potasu metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Water quality — Determination of sodium and potassium — Part 2: Determination of potassium by atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, czy potrzebny jest arkusz krajowy

   Norma dotyczy jakości wody. Jeżeli matrycą są ŚCIEKI, zastosowanie ma arkusz krajowy PN-ISO 9964-2/Ak:1997 — i wtedy powinien być powołany obok normy, tak jak robi to sześć pozycji w zakresach akredytacji.

2. Przygotowanie próbki

   Próbkę przygotować zgodnie z procedurą laboratorium. Szczegółów z normy nie podajemy — jej tekstu nie mieliśmy.

3. Sporządzenie krzywej wzorcowej

   Przygotować roztwory wzorcowe obejmujące deklarowany zakres. Wzorce i próbki traktować jednakowo, w szczególności co do dodatku tłumiącego jonizację.

4. Pomiar techniką FAAS

   Zasysać próbkę do płomienia i mierzyć absorbancję charakterystyczną dla potasu. Wyniki poza zakresem krzywej odczytywać dopiero po rozcieńczeniu próbki.

5. Sprawdzenie, do czego wynik ma służyć

   Dla wody przeznaczonej do spożycia rozporządzenie nie ustala wartości parametrycznej dla potasu — wynik nie jest porównywany z wartością dopuszczalną z tego aktu. Jeżeli zamawiający oczekuje oceny zgodności, trzeba ustalić, z jakim dokumentem wynik ma być porównany.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rozporządzenie o jakości wody do spożycia nie ustala dla potasu wartości parametrycznej — sprawozdanie z oznaczenia potasu nie jest oceną zgodności z tym aktem, choć wygląda tak samo jak sprawozdania dla parametrów limitowanych
• Sód i potas to DWIE RÓŻNE części serii 9964 — powołanie „PN-ISO 9964" bez numeru części nie mówi, który pierwiastek laboratorium oznacza
• Arkusz krajowy rozszerza normę na ścieki; badanie ścieków wykonane z powołaniem samej normy, bez arkusza, opiera się na dokumencie, który tej matrycy nie obejmuje
• Stanu dokumentu ISO 9964-2:1993 u wydawcy nie sprawdziliśmy — karta PKN mówi tylko o normie krajowej; przy powoływaniu w procedurze warto to sprawdzić u źródła
• Zakresy laboratoriów zaczynają się od 0,10 do 2 mg/l — przy wodach o niskiej zawartości potasu wybór laboratorium przesądza, czy wynik będzie liczbą, czy zapisem „poniżej granicy oznaczalności"

Najczęstsze pytania