🏗️ Popiół lotny — miałkość oznaczana jako pozostałość na sicie o boku oczka 0,045 mm przy przesiewaniu na mokro, metoda wzorcowa, PN-EN 451-2

Budownictwo PN-EN 451-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Niniejsza Norma Europejska opisuje metodę oznaczania miałkości popiołu lotnego jako pozostałości na sicie o boku oczka 0,045 mm przy przesiewaniu na mokro (ISO 565). W Normie Europejskiej określono metodę wzorcową. Jeśli inne metody są wykorzystywane, to należy wykazać, że dają one wyniki równoważne do tych otrzymanych metodą wzorcową. W kwestiach spornych tylko metoda wzorcowa może być wykorzystana.” Tekstu normy nie mieliśmy. Z podglądu BS EN 451-2:2017 (BSI) znamy stronę tytułową EN i spis treści: EN 451-2:2017 z maja 2017, zatwierdzona przez CEN 27 lutego 2017, zastąpiła EN 451-2:1994; rozdziały: zakres, powołania, terminy i definicje, odczynniki (w tym 4.2 woda destylowana), aparatura — sito (5.1), dysza natryskowa (5.2), manometr (5.3), naczyńko wagowe (5.4), suszarka (5.5), eksykator (5.6), waga (5.7) — sprawdzanie sita probierczego (6), przygotowanie próbki (7), procedura (8), obliczenia (9), wyniki (10), powtarzalność i odtwarzalność (11). Z podglądu wersji ze śledzeniem zmian (BSI) znamy przedmowę europejską: normę przygotował CEN/TC 104 „Concrete and related products” (sekretariat DIN), a seria EN 451 „Method of testing fly ash” ma dwie części — 1: oznaczanie zawartości wolnego tlenku wapnia, 2: oznaczanie miałkości przez przesiewanie na mokro.

CO WIEMY O WYDANIU 1994. Przedmowa krajowa BSI do BS EN 451-2:1995 (w wydaniu 2017 usunięta) opisuje EN 451-2:1994 jako metodę wzorcową oznaczania miałkości popiołu lotnego przez przesiewanie na mokro na wzorcowanym sicie 0,045 mm (45 µm) i porównuje ją z załącznikiem D BS 3892-1:1993: ciśnienie wody w EN 451-2 — (80 ± 5) kPa, masa próbki — około 1,0 g, wzorcowanie każdego sita probierczego po 100 badaniach, przy czym EN 451-2 wymaga jedynie, by materiał odniesienia składał się z zaokrąglonych ziaren piasku. Czy wydanie 2017 zachowało te wartości, z podglądów nie wiemy.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN 451-2:2017-06 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 13-06-2017, 11 stron, grupa cenowa F, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 274 Betonu, ICS 91.100.30, „Wprowadza: EN 451-2:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 451-2:1998 - wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 451-2” (30.09.2026) pokazuje tę normę i PN-EN 451-2:1998 (wersja polska) z etykietą „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 451-2:2017-06 - wersja angielska”, a obok normy o innych numerach zawierających ten ciąg (np. PN-ENV 1451-2, PN-EN 13451-2).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 451-2: 13 rekordów u 10 laboratoriów — tyle samo komórek w dokumentach PCA. Zapis „PN-EN 451-2:2017-06” — 9 laboratoriów (u AB 054 w jednej z trzech pozycji), „PN-EN 451-2:2017” — AB 874, bez roku — AB 054 w dwóch pozostałych pozycjach. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 451-2” i pokaże wszystkie 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 10. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 20.11.2025 do 22.09.2026): pozycje z tą normą nie są zawieszone (AB 054 ma zawieszoną inną część zakresu), ale AB 1393 — strona PCA nie ma odnośnika do zakresu, a zakres w archiwum PCA (wydanie nr 16 z 20.11.2025) nosi adnotację „Akredytacja cofnięta w całości zakresu na wniosek podmiotu z dniem: 31.08.2026 r.”. Akredytację na to badanie ma więc dziś 9 laboratoriów.

PRZEDMIOT, ZAKRES I TECHNIKA. Popiół lotny — pod różnymi nazwami: popiół lotny (AB 550, AB 687, AB 713), popiół lotny krzemionkowy (AB 054), popiół lotny do betonu i materiały budowlane (AB 688, AB 786, AB 927), odpady o kodach 10 01 01, 10 01 02, 10 01 03, 10 01 15, 10 01 17, 10 01 24, 10 01 80, 10 01 82 (AB 672, AB 688, AB 713, AB 874, AB 927), odpady 19 01 12 i 19 01 14 oraz odpady z grupy 10 01 (AB 054), mieszanka popiołowo-żużlowa i popiół z produktami odsiarczania (AB 688), wyroby chemiczne (AB 1393). Zakresy (pozostałość na sicie): od 0,1 % do 70,0 % (AB 687), od 0,6 % do 90,0 % (AB 054), od 1,0 % do 50,0 % (AB 874) albo do 60,0 % (AB 713), od 8,0 % do 70,0 % (AB 786), od 10,0 % do 40,0 % (AB 672), do 50,0 % (AB 688, AB 927) albo do 65,0 % (AB 550), od 20,0 % do 50,0 % (AB 1393). Technika: metoda wagowa — 7 laboratoriów, sitowa albo przesiewania — AB 054, AB 550, AB 687; AB 786 nazywa wielkość wprost „miałkość jako pozostałość na sicie 45 µm”, AB 054 — „frakcja powyżej 0,045 mm”.

OBOK TEJ NORMY. W dwóch pozycjach AB 054 (odpady 19 01 12 i 19 01 14 oraz odpady 10 01) obok tej normy stoi PN-EN 14227-4 (u AB 054 w postaci „PN-EN 14227-4:2013-10” albo bez roku). Jedyna pozycja miałkości popiołu lotnego bez tej normy to AB 054 dla popiołu lotnego wapiennego — „frakcja powyżej 0,04 mm” według PN-EN 197-1. Inną wielkość — skład granulometryczny popiołu lotnego — oznacza AB 550 metodą dyfrakcji laserowej według ISO 13320:2020 (od 0,1 µm do 600 µm) i metodą dynamicznej analizy obrazu według ISO 13322-2:2021 (od 30 µm do 30 mm); wynik takiej metody nie jest miałkością według tej normy — karta dopuszcza inne metody tylko po wykazaniu równoważności i nigdy w sprawach spornych. W tych samych zakresach stoją badania popiołu lotnego do betonu według PN-EN 450-1 (np. u AB 054 wodożądność według załącznika B, czas wiązania i stałość objętości).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — metoda wzorcowa: wynik innej metody wolno podać zamiast wyniku tej normy tylko po wykazaniu równoważności, a w sporze liczy się wyłącznie metoda wzorcowa. Drugie — sito: miałkość to pozostałość na sicie 0,045 mm (ISO 565); norma ma osobny rozdział o sprawdzaniu sita probierczego (6) — sito zużyte albo niesprawdzone przesuwa wynik. Trzecie — wielkość: wynik to pozostałość na sicie w procentach masy (większa liczba — grubszy popiół); zakresy w zakresach akredytacji, od 0,1 % do 90 %, są zakresami pomiaru laboratoriów, nie wymaganiami dla popiołu. Czwarte — wydanie 1994 a 2017: wartości ciśnienia wody, masy próbki i częstości wzorcowania sita znamy tylko z opisu wydania 1994. Piąte — akredytacja: AB 1393 ma to badanie w ostatnim wydaniu zakresu, ale od 31.08.2026 nie ma akredytacji.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — ani treści rozdziałów 4–11 (odczynników, wymagań dla sita, dyszy i manometru, sposobu sprawdzania sita, przygotowania próbki, przebiegu przesiewania, suszenia, wzoru, precyzji), ani wymagań dla miałkości popiołu, które stawiają normy wyrobu.

Zasada metody

Odważoną próbkę popiołu lotnego przesiewa się na mokro strumieniem wody z dyszy natryskowej na sicie o boku oczka 0,045 mm, a pozostałość na sicie waży się po wysuszeniu (w spisie aparatury norma wymienia suszarkę, eksykator i wagę); miałkość wyraża się jako pozostałość na sicie w procentach masy, po uwzględnieniu sprawdzenia sita probierczego (rozdz. 6). Szczegółów przebiegu i wzoru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Popiół lotny, w tym do betonu i popiół jako materiał budowlany — miałkość jako pozostałość na sicie 0,045 mm — w zakresach 10 laboratoriów
• Odpady energetyczne (kody 10 01) i odpady z termicznego przekształcania (19 01 12, 19 01 14) — AB 054 i laboratoria elektrowni

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 451-2:2017-06 (wersja angielska; EN 451-2:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Metoda badania popiołu lotnego — Część 2: Oznaczanie miałkości przez przesiewanie na mokro

Title (EN)

Method of testing fly ash — Part 2: Determination of fineness by wet sieving

Procedura krok po kroku

1. Status i sito

   PN-EN 451-2:2017-06 aktualna (stan karty na 30.09.2026); sito probiercze 0,045 mm sprawdzone według rozdz. 6.

2. Próbka

   Przygotowanie próbki według rozdz. 7 — szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Przesiewanie na mokro

   Przesiewanie strumieniem wody z dyszy przy ciśnieniu kontrolowanym manometrem (rozdz. 8); wartości z wydania 2017 NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Pozostałość na sicie po wysuszeniu, w procentach masy, z uwzględnieniem sprawdzenia sita (rozdz. 9–10); precyzja według rozdz. 11.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Popiół lotny jest pyłem — ochrona dróg oddechowych przy ważeniu i przesypywaniu suchej próbki
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik innej metody zastępuje wynik tej normy tylko po wykazaniu równoważności, nigdy w sporze; AB 1393 od 31.08.2026 nie ma akredytacji

Najczęstsze pytania