🏗️ Pomniejszanie próbek laboratoryjnych kruszyw — PN-EN 932-2

Budownictwo PN-EN 932-2

Przegląd

DLACZEGO POMNIEJSZANIE JEST ODDZIELNĄ NORMĄ. Kruszywo jest materiałem niejednorodnym z natury: ziarna różnej wielkości segregują się przy każdym przesypaniu, transporcie i wstrząsie. Ziarna drobne spływają do dołu i do środka stożka, grube staczają się po jego zboczu. Pobranie „garści z wierzchu" z próbki kilkudziesięciokilogramowej daje materiał o składzie ziarnowym innym niż całość — a skład ziarnowy jest właśnie tym, co najczęściej się bada. Błąd wniesiony na tym etapie jest nieodwracalny: żadne staranne sito go nie naprawi, bo sito zmierzy wiernie skład próbki, która już nie reprezentuje partii.

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, W CAŁOŚCI: „Podano metody pomniejszania próbek laboratoryjnych kruszyw do próbek analitycznych w wyniku minimalnej liczby etapów dzielenia. Podano definicje: próbki laboratoryjnej, podpróbki, próbki analitycznej, próbki do badania, podziału na 1/2; podziału na 3/4 oraz podziału na 5/8. Określono aparaturę".

CZTERY NAZWY PRÓBEK — I PO CO NORMA JE ROZRÓŻNIA. Zakres wymienia cztery pojęcia: próbka laboratoryjna, podpróbka, próbka analityczna i próbka do badania. W potocznym użyciu wszystkie bywają nazywane „próbką", co czyni opis drogi materiału nieczytelnym. Rozróżnienie ma skutek praktyczny w sprawozdaniu: zdanie „zbadano próbkę o masie 2 kg" nie mówi, czy była to próbka laboratoryjna, czy już pomniejszona analityczna — a od tego zależy, czy wynik odnosi się do partii, czy tylko do tego, co trafiło na sito.

„MINIMALNA LICZBA ETAPÓW DZIELENIA" — ZDANIE Z ZAKRESU, KTÓRE JEST ZASADĄ. Każdy etap dzielenia wnosi własny błąd. Im więcej kolejnych podziałów, tym większe prawdopodobieństwo, że próbka analityczna odbiegnie składem od laboratoryjnej. Dlatego norma nie mówi „dziel, aż uzyskasz właściwą masę", lecz każe zaplanować drogę tak, żeby etapów było jak najmniej — stąd trzy różne stosunki podziału (1/2, 3/4, 5/8), a nie jeden. Dysponując trzema stosunkami, można dojść do wymaganej masy krótszą drogą niż samymi połowieniami.

ZWIĄZEK Z INNYMI DOKUMENTAMI SERII 932 I 933. Seria PN-EN 932 obejmuje właściwości ogólne kruszyw: część 2 to pomniejszanie próbek, a w tej bazie powoływana jest także część 5 (wyposażenie podstawowe i wzorcowanie). Seria PN-EN 933 dotyczy właściwości geometrycznych — w tym część 1 (oznaczanie składu ziarnowego metodą przesiewania) i część 2 (nominalne wymiary otworów sit), której poświęcony jest osobny wpis tej partii. Kolejność jest więc taka: pobrać próbkę, pomniejszyć ją wg 932-2, przesiać przez sita o wymiarach wg 933-2, oznaczyć skład wg 933-1.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (17 stron, KT 108, ICS 91.100.15). Dlatego nie przytaczamy wymaganych mas próbek analitycznych w zależności od uziarnienia, wymiarów szczelin dzielnika ani liczby dozwolonych etapów dzielenia. Wiemy z zakresu, że norma określa aparaturę i definiuje trzy stosunki podziału, i to jest granica tego, co wolno nam powiedzieć bez tekstu.

Zasada metody

Pomniejszanie ma zachować skład ziarnowy: próbka analityczna ma być pomniejszonym obrazem próbki laboratoryjnej, a nie jej dowolnym fragmentem. Norma przewiduje trzy stosunki podziału — 1/2, 3/4 i 5/8 — żeby drogę od masy wyjściowej do wymaganej dało się pokonać najmniejszą liczbą etapów, bo każdy kolejny etap wnosi dodatkowy błąd. Zakres karty katalogowej mówi też, że norma „określa aparaturę”, ale jej tekstu nie posiadamy i nie wyliczamy, które sposoby podziału dopuszcza: w praktyce laboratoryjnej stosuje się dzielniki szczelinowe oraz kwartowanie usypanego stożka, przy czym tego drugiego karta nie wymienia.

Zastosowania

• Przygotowanie próbki analitycznej przed każdym badaniem kruszywa — uziarnienie, kształt ziaren, gęstość, nasiąkliwość, odporność na rozdrabnianie
• Kontrola produkcji kruszyw i badania typu wyrobu
• Dokumentowanie drogi materiału od dostawy do próbki na sicie — rozróżnienie próbki laboratoryjnej, analitycznej i próbki do badania
• Ocena cudzego sprawozdania: czy podano sposób pomniejszania i masę próbki analitycznej

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 932-2:2001 (wersja polska; wprowadza EN 932-2:1999 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania podstawowych właściwości kruszyw -- Metody pomniejszania próbek laboratoryjnych

Title (EN)

Tests for general properties of aggregates — Methods for reducing laboratory samples

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie wymaganej masy próbki analitycznej

   Sprawdź w metodzie badawczej, jakiej masy próbki wymaga przy danym uziarnieniu. To ona wyznacza cel pomniejszania.

2. Zaplanowanie drogi podziału

   Dobierz stosunki podziału (1/2, 3/4, 5/8) tak, by dojść do wymaganej masy MINIMALNĄ liczbą etapów. To jest zasada normy, nie zalecenie.

3. Wymieszanie przed każdym podziałem

   Materiał segreguje się przy każdym przesypaniu. Podział materiału rozsegregowanego daje dwie części o różnym składzie — i obie są wtedy błędne.

4. Wykonanie podziału

   Sposobem dopuszczonym przez normę — aparaturę określa jej tekst, którego nie posiadamy. Przy dzielniku szczelinowym szerokość szczeliny dobiera się do największego ziarna: zbyt wąska zatrzymuje ziarna grube i przesuwa skład próbki.

5. Zapis drogi materiału

   Odnotuj masę próbki laboratoryjnej, liczbę i rodzaj etapów oraz masę próbki analitycznej. Bez tego nie da się później rozstrzygnąć, czego wynik dotyczy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pylenie przy przesypywaniu kruszyw drobnych — przy materiałach zawierających krzemionkę krystaliczną wymagana ochrona dróg oddechowych
• Masy próbek laboratoryjnych kruszyw grubych sięgają dziesiątek kilogramów — ryzyko urazów przy podnoszeniu
• UWAGA MERYTORYCZNA: błąd pomniejszania jest nieodwracalny i niewidoczny w wyniku — sito zmierzy wiernie skład próbki, która nie reprezentuje partii

Najczęstsze pytania