🌿 Badanie pomieszczeń czystych i stref czystych — metody badań uzupełniających do klasyfikacji czystości powietrza według ISO 14644-1: różnica ciśnień (4.2.1/B.1), przepływ powietrza i krotność wymian (4.2.2/B.2), kierunek i wizualizacja przepływu (4.2.3/B.3), czas odzysku po krótkim podaniu aerozolu (4.2.4/B.4), temperatura (4.2.5/B.5), wilgotność (4.2.6/B.6), szczelność zainstalowanych filtrów skanowaniem licznikiem cząstek albo fotometrem aerozolu (4.2.7/B.7), przecieki przez obudowę (4.2.8/B.8), badania elektrostatyczne i jonizatorów (4.2.9/B.9), osiadanie cząstek (4.2.10/B.10) i separacja (4.2.11/B.11); wybór badań uzgadnia klient z dostawcą, PN-EN ISO 14644-3

Środowisko PN-EN ISO 14644-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach iTeh. Próbka SIST EN ISO 14644-3:2020 (tekst angielski) obejmuje przedmowę europejską, informację o zatwierdzeniu, przedmowę ISO, wprowadzenie, rozdziały 1–2 i rozdział 3 do definicji 3.3.2. Próbka ISO 14644-3:2019 (tekst francuski, wersja poprawiona 2020-06) obejmuje dodatkowo całe definicje (3.1–3.7) i rozdział 4 do punktu 4.2.11 włącznie, do strony 9. Rozdziału 5 (sprawozdanie) ani załączników A (wybór badań i lista kontrolna), B (metody badań uzupełniających) i C (aparatura) nie czytamy — tytuły znamy ze spisu treści. To w załączniku B leżą właściwe procedury pomiarowe.

WEDŁUG TEKSTU ISO 14644-3:2019 I EN ISO 14644-3:2019. Normę przygotował ISO/TC 209 „Pomieszczenia czyste i związane z nimi środowiska kontrolowane” we współpracy z CEN/TC 243 „Technika pomieszczeń czystych” (sekretariat BSI); normy krajowe miały ją wprowadzić najpóźniej w kwietniu 2020; EN ISO 14644-3:2019 zastępuje EN ISO 14644-3:2005. Wydanie drugie zastępuje ISO 14644-3:2005 po rewizji technicznej: uproszczono i poprawiono załącznik B.7 (szczelność filtrów) z powodu jego złożoności i zgłoszonych błędów, wskazówki dotyczące klasyfikacji czystości cząstkowej powietrza przeniesiono do ISO 14644-1, poprawiono tekst całości. Wersja poprawiona 2020-06 poprawia odsyłacze w tablicy A.1, B.4.4, C.1, C.4.2 i C.4.3, sformułowania w B.2.1 a) i tablicy B.2 i usuwa dawny rysunek B.2. Wprowadzenie: pomieszczenia czyste służą m.in. przemysłowi lotniczemu, mikroelektronice, farmacji, wyrobom medycznym, ochronie zdrowia i przemysłowi spożywczemu; norma opisuje metody pomiaru działania pomieszczenia czystego, strefy czystej lub środowiska kontrolowanego, z urządzeniami separującymi, konstrukcją, systemami uzdatniania powietrza i mediami; uwaga: nie obejmuje wszystkich badań — klasyfikacja czystości cząstkowej powietrza i makrocząstki są w ISO 14644-1, monitorowanie cząstek nanometrycznych w ISO 14644-12, biozanieczyszczenia w serii ISO 14698, uruchamianie w ISO 14644-4, urządzenia separujące w ISO 14644-7, czystość chemiczna powietrza w ISO 14644-8, czystość cząstkowa powierzchni w ISO 14644-9, czystość chemiczna powierzchni w ISO 14644-10. Zakres (1): metody badań działania pomieszczeń i stref czystych w celu spełnienia klasyfikacji czystości powietrza, innych atrybutów czystości i warunków kontrolowanych; badania dla dwóch rodzajów przepływu — jednokierunkowego i niejednokierunkowego — i trzech stanów: po zbudowaniu, spoczynkowego i operacyjnego; przy niektórych badaniach kilka metod i przyrządów; metody alternatywne spoza normy po uzgodnieniu klienta z dostawcą, przy czym nie muszą dawać równoważnych wyników; norma nie dotyczy pomiarów na wyrobach ani procesach w pomieszczeniach czystych; nie zajmuje się BHP. Powołań normatywnych (2) nie ma. Definicje (3): m.in. strefa czysta, instalacja, urządzenie separujące (np. stanowiska z czystym powietrzem, komory rękawicowe, izolatory, „mini-environnements”), rozdzielczość i czułość, cząstka w powietrzu (od 1 nm do 100 µm), aerozol badawczy, dopuszczalny przeciek (maksymalna penetracja wykrywalna przy skanowaniu instalacji filtracyjnej licznikiem cząstek LSAPC albo fotometrem aerozolu, ustalana przez klienta i dostawcę), filtr końcowy, przeciek filtra, skanowanie (przesuwanie sondy zachodzącymi na siebie przejściami), krotność wymian powietrza (objętość powietrza nawiewanego w jednostce czasu podzielona przez objętość pomieszczenia), przepływ jednokierunkowy i niejednokierunkowy, równomierność prędkości, czas rozładowania i napięcie indukowane, generator aerozolu (cząstki np. 0,05–2 µm), fotometr aerozolu (stężenie masowe przez rozpraszanie światła), okap z przyrządem do bezpośredniego pomiaru strumienia nawiewu, LSAPC (wymagania w ISO 21501-4), płytka świadek, trzy stany zajętości. Rozdział 4.1: do klasyfikacji według stężenia cząstek w powietrzu stosuje się ISO 14644-1; inne atrybuty czystości wybiera się według tablicy 1 (ISO 14644-8, -9, -10, -12); tablica 2 zestawia badania uzupełniające z odsyłaczami do zasady (4.2), procedury (załącznik B) i aparatury (załącznik C); badania można stosować w każdym z trzech stanów, nie wszystkie są potrzebne w danym projekcie, wybór uzgadniają klient i dostawca, mogą być powtarzane w rutynowym monitorowaniu; wskazówki wyboru i listę kontrolną daje załącznik A; metody w załączniku B są opisane tylko skrótowo. Zasady (4.2): 4.2.1 różnica ciśnień — sprawdza zdolność systemu do utrzymania określonej różnicy ciśnień między pomieszczeniem a otoczeniem; wykonuje się ją po spełnieniu kryteriów prędkości lub strumienia nawiewu i równomierności; 4.2.2 przepływ — przy przepływie jednokierunkowym pomiary punktowe prędkości (z nich równomierność, strumień i krotność wymian), przy niejednokierunkowym zwykle bezpośredni pomiar strumienia nawiewu; 4.2.3 kierunek i wizualizacja przepływu — w stanie spoczynkowym, z możliwym powtórzeniem w operacyjnym; 4.2.4 badanie odzysku — czy pomieszczenie wraca do określonej klasy czystości w skończonym czasie po krótkim narażeniu na aerozol badawczy; niezalecane przy przepływie jednokierunkowym; przy aerozolu sztucznym uwzględnia się ryzyko pozostałości; 4.2.5 i 4.2.6 temperatura i wilgotność (względna albo punkt rosy) — w granicach kontrolnych przez okres określony przez klienta; 4.2.7 szczelność zainstalowanych filtrów — potwierdza poprawny montaż końcowych filtrów wysokoskutecznych: brak obejść i wad filtra (dziurki, uszkodzenia medium, ramy, uszczelki, przecieki w ramie zestawu); nie służy do wyznaczania skuteczności medium; aerozol podaje się przed filtrem i skanuje za filtrem albo pobiera próbkę w kanale za filtrem; 4.2.8 przecieki przez obudowę — wnikanie niefiltrowanego powietrza z zewnątrz przez złącza, połączenia, drzwi i sufity; 4.2.9 badania elektrostatyczne i jonizatorów; 4.2.10 osiadanie cząstek — ilość i wielkość cząstek z powietrza osadzonych na powierzchni w uzgodnionym czasie (może być traktowane jako badanie w stanie operacyjnym); 4.2.11 separacja — skuteczność separacji przez określony przepływ: cząstki generuje się w strefie o niższej klasie i mierzy stężenie w strefie chronionej.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „14644-3”, 03.10.2026) PN-EN ISO 14644-3:2020-03 (wersja angielska, „Wprowadza: EN ISO 14644-3:2019 [IDT], ISO 14644-3:2019 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; PN-EN ISO 14644-3:2006 (wersja angielska) ma adnotację „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 14644-3:2020-03”. Karta: data publikacji 13.03.2020, 66 stron, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.35, „Zastępuje PN-EN ISO 14644-3:2006 – wersja angielska”. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 14644-3:2019 ma status „Published”, etap 90.60 (zakończenie przeglądu), publikacja 30.08.2019; SIST EN ISO 14644-3:2020 — „Published”, zastępuje SIST EN ISO 14644-3:2006. Polskiej wersji językowej norma nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 14644-3 stoi w 15 rekordach u 2 laboratoriów: AB 243 (8), AB 752 (7). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 243 wyd. nr 27 z 09.12.2025, AB 752 wyd. nr 26 z 08.07.2026) numer stoi w 15 wierszach u tych samych 2 laboratoriów (8 i 7); w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN ISO 14644-3:2020-03 pkt. … i załącznik B.…” (AB 243) i „PN-EN ISO 14644-3:2020 pkt. … i załącznik B.…” (AB 752) — zawsze z numerem punktu zasady i załącznika; przy szczelności filtrów obok PN-EN 1822-1:2019-05 pkt. 5 i 6, u AB 243 przy czystości i czasie odzysku obok PN-EN ISO 14644-1:2016-03. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 14644-3”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Obiekty: „Środowisko pracy – powietrze”, „Filtr powietrza”, „Wentylacja”, „Pomieszczenia czyste i komory laminarne”. AB 243: czystość — liczba cząstek o średnicach 0,1; 0,2; 0,3; 0,5; 1,0; 5,0 µm, od 1 do 349 999 965 cząstek/m³, licznikiem cząstek (4.2.10/B.10 z PN-EN ISO 14644-1); czas osiągnięcia czystości początkowej (4.2.4/B.4); temperatura (+5…+42) °C; wilgotność względna (10–85) % RH; różnica ciśnień (−2500…+2500) Pa; jednorodność materiału filtrującego (badanie przecieków) i szczelność mocowania filtra — fotometrem liniowym (4.2.7/B.7); prędkość powietrza (0,2–40) m/s i strumień objętości (50–2000) m³/h do krotności wymian, metodą pośrednią i bezpośrednią (4.2.2/B.2); przenikalność — stężenie masowe cząstek fotometrem liniowym (4.2.8/B.8). AB 752: czas osiągnięcia czystości początkowej (cząstki 0,1; 0,3; 0,5; 1,0; 3,0; 5,0 µm, (1–9 999 999) cząstek/ft³ lub (35–349 999 965) cząstek/m³, pomiar czasu w min i licznikiem); różnica ciśnień (−2500…+2500) Pa; temperatura (−40…+70) °C; wilgotność względna (0–90) %; przenikalność i integralność oraz szczelność mocowania filtra — licznikiem cząstek (z rozcieńczalnikiem 1:100) i fotometrem liniowym; prędkość powietrza (0,2–40) m/s i strumień objętości (50–2000) m³/h. Klasyfikację czystości powietrza AB 752 prowadzi w osobnej pozycji według samej PN-EN ISO 14644-1:2016-03.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy klasyfikacji: klasę czystości cząstkowej powietrza wyznacza się według ISO 14644-1 (4.1.1), a wskazówki klasyfikacyjne przeniesiono z tej normy do ISO 14644-1 (przedmowa); punkt 4.2.10 i załącznik B.10 dotyczą osiadania cząstek na powierzchni w uzgodnionym czasie, nie liczenia cząstek w powietrzu — AB 243 przypisuje do 4.2.10/B.10 pozycję „Czystość” z liczbą cząstek w powietrzu i licznikiem cząstek, obok PN-EN ISO 14644-1. Przy czasie odzysku: badanie nie jest zalecane przy przepływie jednokierunkowym, a sztuczny aerozol może zostawić pozostałości (4.2.4). Przy filtrach: badanie szczelności zainstalowanego filtra nie wyznacza skuteczności medium filtracyjnego (4.2.7); dopuszczalny przeciek ustalają klient i dostawca (3.3.2); procedurę B.7 w wydaniu 2019 uproszczono i poprawiono (przedmowa) — kto pracuje według starych instrukcji, pracuje według innego tekstu. Przy kolejności: różnicę ciśnień mierzy się dopiero po spełnieniu kryteriów prędkości lub strumienia nawiewu i równomierności (4.2.1). Przy stanie zajętości: wynik ma sens tylko z podanym stanem — po zbudowaniu, spoczynkowym albo operacyjnym (1, 3.7). Przy wyborze badań: nie wszystkie badania są wymagane i ich wybór uzgadniają klient z dostawcą; metody alternatywne nie muszą dawać równoważnych wyników (1, 4.1.2). Przy jednostkach w PCA: warstwa tekstowa obu dokumentów PCA gubi znak µ (i znak stopnia przy °C) i daje „(0,0003 - 100) g/l”, ale na obrazie stron (AB 243 str. 2, AB 752 str. 8) stężenie masowe przy fotometrze ma jednostkę µg/l; kopia bazy podaje µg/l u AB 243, a „g/l” u AB 752 — to błąd kopii.

CZEGO NIE PODAJEMY. Procedur pomiarowych z załącznika B (liczby i rozmieszczenia punktów, czasów pomiaru, stężeń aerozolu, kryteriów przecieku), wymagań dla aparatury z załącznika C, listy kontrolnej z załącznika A ani zawartości sprawozdania (5) nie przytaczamy — leżą poza próbkami. Treści ISO 14644-1, ISO 14644-4, ISO 14644-7 ani PN-EN 1822-1 nie czytaliśmy. Nie podajemy wymagań GMP dla klas pomieszczeń.

Zasada metody

Pomieszczenie czyste klasyfikuje się według stężenia cząstek w powietrzu (ISO 14644-1), a jego działanie sprawdza się badaniami uzupełniającymi wybranymi przez klienta i dostawcę: pomiarem różnicy ciśnień, przepływu i krotności wymian, kierunku przepływu, czasu odzysku czystości po krótkim podaniu aerozolu, temperatury i wilgotności, szczelności zainstalowanych filtrów (aerozol przed filtrem, skanowanie za filtrem licznikiem cząstek albo fotometrem aerozolu), przecieków przez obudowę, elektrostatyki, osiadania cząstek i separacji. Badania wykonuje się w podanym stanie zajętości: po zbudowaniu, spoczynkowym albo operacyjnym.

Zastosowania

• Badania odbiorcze i okresowe pomieszczeń czystych i stref czystych z przepływem jednokierunkowym i niejednokierunkowym (1)
• Instalacje w farmacji, wyrobach medycznych, mikroelektronice, ochronie zdrowia i przemyśle spożywczym (wprowadzenie)
• Środowisko pracy, filtry powietrza, wentylacja, pomieszczenia czyste i komory laminarne — 15 pozycji zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 14644-3:2020-03

Tytuł (PL)

Pomieszczenia czyste i związane z nimi środowiska kontrolowane — Część 3: Metody badań

Title (EN)

Cleanrooms and associated controlled environments — Part 3: Test methods

Procedura krok po kroku

1. Uzgodnienie zakresu

   Wybór badań, metod, stanu zajętości i kryteriów (np. dopuszczalnego przecieku) między klientem a dostawcą; wskazówki w załączniku A (4.1.2). PN-EN ISO 14644-3:2020-03 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Klasyfikacja czystości

   Stężenie cząstek w powietrzu według ISO 14644-1 (4.1.1).

3. Przepływ i ciśnienia

   Prędkość lub strumień nawiewu i równomierność, potem różnica ciśnień; kierunek przepływu (4.2.2, 4.2.1, 4.2.3; procedury B.1–B.3 poza próbką).

4. Filtry i obudowa

   Skanowanie zainstalowanych filtrów, przecieki przez obudowę (4.2.7, 4.2.8; B.7, B.8 poza próbką).

5. Pozostałe badania i sprawozdanie

   Czas odzysku, temperatura, wilgotność, elektrostatyka, osiadanie cząstek, separacja; sprawozdanie ze stanem zajętości (4.2.4–4.2.11; rozdział 5 poza próbką).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie zajmuje się BHP (1, uwaga) — obowiązki ustala użytkownik
• Aerozol badawczy może zanieczyścić pomieszczenie pozostałościami (4.2.4)

Najczęstsze pytania