🌿 Pobieranie próbek wody morskiej do badań chemicznych i fizycznych z obszarów pływowych (estuaria), strefy przybrzeżnej do 5 km od brzegu i otwartego morza — rozmieszczenie punktów według modelu mieszania wyznaczonego z zasolenia, temperatury, tlenu, mętności lub fluorescencji chlorofilu, profile pionowe i poziome, czerpacze z otwartymi końcami na niemetalowej linie, pompy i próbniki automatyczne, częstotliwość w cyklu pływów; bez próbek mikrobiologicznych i biologicznych, PN-ISO 5667-9

Środowisko PN-ISO 5667-9

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-ISO 5667-9:2005 (wersja polska), w całości: „Podano wytyczne dotyczące zasad opracowywania programów i technik pobierania oraz utrwalania i przechowywania próbek wody morskiej z obszarów pływowych (np. estuariów, rejonów pływowych, morskich wód przybrzeżnych i otwartego morza). Nie dotyczy pobierania próbek do analiz mikrobiologicznych lub biologicznych”. Tekst normy czytamy w próbce iTeh ISO 5667-9:1992 (wersja francuska): od przedmowy przez wprowadzenie i rozdziały 1–4 do punktu 5.2.1.2 włącznie. Poza próbką zostaje cała reszta normy po punkcie 5.2.1.2 — w tym punkt 5.3, do którego odsyła punkt 4.2.5 w sprawie próbników automatycznych — oraz załączniki: A (normatywny) i B (informacyjny), wymienione w przedmowie. Próbka nie ma spisu treści, więc nie wiemy, jakie rozdziały następują dalej.

WEDŁUG TEKSTU ISO 5667-9:1992 (rozdziały 1–4, punkty 5.1–5.2.1.2). Normę przygotował ISO/TC 147 „Jakość wody”, podkomitet SC 6 „Pobieranie próbek”; należy do serii ISO 5667 i trzeba ją czytać razem z ISO 5667-1 (programy pobierania), ISO 5667-2 (techniki) i ISO 5667-3 (utrwalanie i postępowanie z próbkami). Zakres (1): zasady opracowania programów, pobierania, utrwalania i postępowania z próbkami wody morskiej z obszarów pływowych (np. estuaria, przesmyki pływowe), stref przybrzeżnych i otwartego morza; nie dotyczy próbek do analiz mikrobiologicznych i biologicznych (dla mikrobiologii — ISO 8199). Cele (1.1–1.4): charakterystyka jakości (zmienność w przestrzeni i czasie, wpływ klimatu, biologii, ruchu wód i człowieka), kontrola jakości (długotrwałe pomiary w ustalonych miejscach wobec celów takich jak kąpiel, ochrona życia wodnego, odsalanie, chłodzenie), badania szczególne (przyczyny i skutki zmian, źródła zanieczyszczeń, los zanieczyszczeń — z zastrzeżeniem, że śnięcia mogą mieć przyczyny naturalne, a stopniowe gromadzenie się zanieczyszczeń często przechodzi niezauważone) oraz skutki budowli (zapory, molo, mosty, wały, porty, zrzuty odpadów). Definicje (3): próbka punktowa, próbki tworzące profil pionowy (seria na różnych głębokościach w jednym miejscu — do charakterystyki całej masy wody potrzeba ich w kilku miejscach), próbki tworzące profil poziomy (na jednej głębokości w różnych miejscach; w kanale — wzdłuż albo w poprzek, na wodach przybrzeżnych i otwartym morzu — w siatce), próbka złożona. Pojemniki (4.1): wiele substancji występuje w wodzie morskiej w bardzo małych stężeniach, więc trzeba zapobiec zanieczyszczeniu i stratom przez adsorpcję, uwzględniając znacznie większą niż w innych wodach naturalnych siłę jonową; przy ryzyku oddziaływania próbki z pojemnikiem — szkło lub inne materiały obojętne; na morzu unika się pojemników kruchych. Sprzęt (4.2): pod powierzchnią wystarcza ręczne zanurzenie pojemnika, otwarcie i zamknięcie po napełnieniu; butelkę płucze się kilka razy wodą badaną; operator w rękawicach z tworzywa pobiera próbkę przed platformą, w wolnej wodzie — np. z dziobu łodzi dryfującej z wiatrem lub prądem. Czerpacze otwarte i powierzchniowe nie są zalecane do poboru spod powierzchni, bo film powierzchniowy może zawierać znaczne stężenia niektórych związków; mikrowarstwę powierzchniową pobiera się specjalnymi czerpaczami, ale w praktyce tylko jakościowo. Czerpacze rurowe zamknięte zaleca się do próbek punktowych lub serii na danej głębokości; większość jest z PVC i może zanieczyszczać — zaleca się wyściełane wewnątrz PTFE, „postarzone”, z uszczelkami z kauczuku silikonowego lub PTFE, bez wewnętrznych napinaczy gumowych i zewnętrznych sprężyn metalowych. Typy: z wypieraniem powietrza (głębokość ograniczona ciśnieniem i prądem — głównie estuaria) i z otwartymi końcami (opuszczane na linie hydrograficznej, która przy oznaczaniu metali śladowych i węglowodorów musi być niemetalowa; zamykane posłańcem, ciśnieniem wody lub elektromagnetycznie; przed zamknięciem czerpacz zostawia się na 5 min, by „zaaklimatyzował się”; posłaniec musi być pokryty tworzywem); przy silnym prądzie lub dużej głębokości linia się odchyla, a głębokość rzeczywistą wylicza się z długości wydanej linii i kąta jej odchylenia; przy dnie — czerpacze specjalne. Pompy perystaltyczne lub odśrodkowe z wirnikami niewnoszącymi zanieczyszczeń, z wężem na niemetalowej linie z dala od niej, przepłukane przed poborem — do substancji rozpuszczonych i zawieszonych trwałych chemicznie, nie do związków gazowych i lotnych. Próbniki automatyczne pobierają próbki w stałych odstępach czasu, często razem z sondami in situ i telemetrią. Miejsca poboru (5.1): rozmieszczenie ustala się po szczegółowym badaniu wstępnym w wielu punktach, tak by dało się wiarygodnie interpolować między nimi; trzeba uważać, by sąsiednie stanowiska nie badały tej samej masy wody — dzieje się tak, gdy odległość między nimi nie przekracza drogi pokonywanej przez wodę w cyklu pływu; pobór z łodzi, statków, poduszkowców, śmigłowców, a w płytkim estuarium — z brzegu, mola, wału lub mostu. Obszary pływowe (5.1.1): wstępny „model mieszania” z pomiarów temperatury, przewodności (zasolenia), tlenu, mętności lub fluorescencji chlorofilu, np. podłużnym przeglądem zasolenia; potem próbki według stwierdzonej niejednorodności — w profilu poziomym np. co 2 jednostki zasolenia (UNESCO, 1981), w pionowym — przy powierzchni, w połowie głębokości i przy dnie; smugę ścieków można śledzić barwnikami fluorescencyjnymi, a korelacja zasolenia ze stężeniem substancji rozpuszczonej pokazuje jej przybywanie, ubywanie lub zachowawczość i udział poszczególnych zrzutów. Strefa przybrzeżna (5.1.2): zatoki, porty i inne akweny do 5 km od brzegu — tak samo model mieszania, a dla niektórych substancji, np. biogenów, osobne badania. Otwarte morze (5.1.3): zmienność mniejsza, ale znacząca na granicach prądów i w strefach upwellingu — profile zasolenia, temperatury i gęstości; w warstwie jednorodnej nie pobiera się więcej próbek, niż wymaga analiza i statystyka. Częstotliwość (5.2): zmienność od sekund do lat (pora roku, opady, światło, pływy, plankton); do charakterystyki — w warunkach niewyjątkowych, w tej samej fazie pływu albo w całym cyklu, przy obrazie chwilowym — szybko w całej siatce; przy zrzutach okresowych — tak, by uchwycić okresy zrzutu i jego braku (5.2.1.1); do kontroli — w warunkach niewyjątkowych, w strefach pływowych i przybrzeżnych kilka próbek w cyklu pływu, z częstotliwością zależną od oznaczanych parametrów, oraz próbki doraźne przy warunkach odbiegających od normalnych (5.2.1.2).

STATUS (stan karty na 03.10.2026). Karta PN-ISO 5667-9:2005 (wersja polska, publikacja 04-11-2005, 15 stron, grupa cenowa H) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 119 Jakości Wody — Problemy Podstawowe, ICS 13.060.10 i 13.060.45, „Wprowadza: ISO 5667-9:1992 [IDT]”; karta nie ma pola „Zastępuje”. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 5667-9:1992 ma status „Published” i etap 90.93 „International Standard confirmed” (zakończony 29.08.2026).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 5667-9 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów: AB 177, AB 362, AB 646, AB 794, AB 1156 — wszędzie „PN-ISO 5667-9:2005”. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 17.02.2026 do 16.07.2026) numer stoi w 5 pozycjach tych samych 5 laboratoriów. Zakładka „Laboratoria” („PN-ISO 5667-9”) pokazuje te same 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Wszystkie pozycje to „Pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych” (u AB 646 „fizycznych i chemicznych”). Jako osobny przedmiot „Woda morska” — AB 646 (z temperaturą (-4–35) °C według instrukcji własnej I-29) i AB 1156 (z temperaturą (0,0–40,0) °C według PN-77/C-04584). U AB 362 osobna pozycja poboru z PN-ISO 5667-9 przy wodzie, z temperaturą (0,0–50,0) °C. U AB 177 i AB 794 norma stoi w jednej komórce razem z normami poboru z jezior i zbiorników (PN-ISO 5667-4), rzek i potoków (PN-EN ISO 5667-6) i wód podziemnych (PN-ISO 5667-11) — AB 177 wyłącza punkty normy o rzekach i normy o wodach podziemnych, AB 794 tylko normy o wodach podziemnych; przy normie o wodach morskich żadne z nich nie ma wyłączeń. Żadna pozycja nie jest zawieszona.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy sprzęcie: czerpacz z PVC jest według normy potencjalnym źródłem zanieczyszczeń, a przy metalach śladowych i węglowodorach linia musi być niemetalowa, a posłaniec pokryty tworzywem (4.2.3) — zanieczyszczenie z tych źródeł nie zostawia śladu w wyniku; przy doborze pojemnika norma każe uwzględnić znacznie większą siłę jonową wody morskiej niż innych wód (4.1); czerpacz otwarty przeprowadzony przez film powierzchniowy zabiera z niego związki o dużym stężeniu (4.2.2). Przy zamykaniu: norma każe przed zamknięciem zostawić czerpacz na 5 min, by „zaaklimatyzował się” do otoczenia (4.2.3) — pominięcie tej przerwy nie zostawia śladu w wyniku. Przy głębokości: w silnym prądzie odczyt długości linii nie jest głębokością — trzeba ją wyliczyć z kąta (4.2.3). Przy pompie: norma wyklucza pobór pompą do oznaczania związków gazowych i lotnych (4.2.4) — wynik takiego oznaczenia z próbki pompowanej nie ma podstawy w normie. Przy planie: sąsiednie stanowiska oddalone o mniej niż droga wody w cyklu pływu badają tę samą masę wody, a próbki z różnych faz pływu bez korekty położenia nie dają obrazu chwilowego (5.1, 5.2.1.1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Dalszej części punktu 5.2, punktów 5.3 i następnych ani załączników nie czytaliśmy, więc nie podajemy wymagań co do czasu trwania poboru ani utrwalania i przechowywania próbek, które karta PKN wymienia w zakresie. Nie podajemy też, czy i gdzie norma mówi o bezpieczeństwie pracy na morzu. Nie podajemy wymagań przepisów o monitoringu wód morskich i przejściowych — tekstów aktów do tego wpisu nie czytaliśmy.

Zasada metody

Pobór próbek wody morskiej planuje się po wstępnym rozpoznaniu modelu mieszania akwenu (zasolenie, temperatura, tlen, mętność lub fluorescencja chlorofilu), a stanowiska rozmieszcza w profilach pionowych i poziomych tak, by dało się między nimi interpolować i by sąsiednie nie obejmowały tej samej masy wody. Próbki pobiera się przez ręczne zanurzenie pojemnika, czerpaczami rurowymi z otwartymi końcami na niemetalowej linie, pompami albo próbnikami automatycznymi, z materiałów, które nie wnoszą zanieczyszczeń i nie adsorbują substancji obecnych w bardzo małych stężeniach, a częstotliwość dobiera do cyklu pływów, pór roku i celu programu.

Zastosowania

• Wody morskie obszarów pływowych (estuaria, przesmyki pływowe), strefy przybrzeżnej do 5 km od brzegu i otwartego morza — próbki do badań chemicznych i fizycznych (1, 5.1)
• Programy charakterystyki jakości, kontroli jakości, badań szczególnych (źródła i los zanieczyszczeń) i oceny skutków budowli (1.1–1.4)
• Nie dotyczy próbek do badań mikrobiologicznych i biologicznych (1)
• Woda i woda morska — pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 5667-9:2005

Tytuł (PL)

Jakość wody — Pobieranie próbek — Część 9: Wytyczne dotyczące pobierania próbek wód morskich

Title (EN)

Water quality — Sampling — Part 9: Guidance on sampling from marine waters

Procedura krok po kroku

1. Cel i badanie wstępne

   Określić cel (charakterystyka, kontrola, badania szczególne, skutki budowli); badanie wstępne w wielu punktach i model mieszania. PN-ISO 5667-9:2005 aktualna (stan karty PKN na 03.10.2026).

2. Rozmieszczenie stanowisk

   Profile pionowe i poziome według niejednorodności; odstęp większy niż droga wody w cyklu pływu; w strefie przybrzeżnej do 5 km — tak samo.

3. Dobór sprzętu

   Ręczne zanurzenie, czerpacz rurowy na niemetalowej linie albo pompa (bez gazów i lotnych); materiały obojętne, rękawice, pobór przed platformą.

4. Pobór

   Płukanie pojemnika wodą badaną; czerpacz 5 min przed zamknięciem; przy odchylonej linii głębokość z kąta i długości linii.

5. Częstotliwość

   W warunkach niewyjątkowych, w tej samej fazie pływu albo w całym cyklu; przy zrzutach okresowych — w czasie zrzutu i bez niego; próbki doraźne przy warunkach nietypowych.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pobór z łodzi, statków, poduszkowców i śmigłowców wymaga zasad bezpieczeństwa pracy na wodzie — w przeczytanej części normy ich nie ma
• Na morzu nie używa się pojemników kruchych (4.1)
• Praca przy linach hydrograficznych i ciężkich czerpaczach w silnym prądzie — ryzyko urazów i utraty sprzętu

Najczęstsze pytania