🌿 Pobieranie próbek osadów morskich do badań właściwości fizycznych i chemicznych w monitoringu i ocenach środowiskowych — strategia (badanie rozpoznawcze, bazowe z oceną oddziaływania, badanie trendów czasowych), rozmieszczenie punktów losowe, w siatce albo wzdłuż gradientu od źródła zanieczyszczenia, liczba próbek powtórzonych (zwykle co najmniej trzy z punktu przy dużej zmienności) albo próbka zbiorcza, punkty odniesienia, rdzenie osadów, sprzęt, postępowanie z próbkami, pakowanie i przechowywanie; nie dla osadów słodkowodnych, PN-EN ISO 5667-19

Środowisko PN-EN ISO 5667-19

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 5667-19:2004 (tekst angielski): strona tytułowa, spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–3 i rozdział 4 do końca punktu 4.4 (punkty odniesienia) — próbka kończy się na stronie 5. W tekście brakuje końców kilku zdań (np. w zakresie przy odesłaniu do bibliografii, w 4.2.2 i 4.2.4 b). Rozdziałów 5–8 (postępowanie przy pobieraniu: wymagania dla jednostki pływającej, pozycja punktów, dobór sprzętu, postępowanie z próbkami, identyfikacja i zapisy; pakowanie i przechowywanie; bezpieczeństwo; zapewnienie jakości) ani załączników A (wzór formularza) i B (opis próbników) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 5667-19:2004. Normę przygotował ISO/TC 147 „Jakość wody”, podkomitet SC 6 „Pobieranie próbek (metody ogólne)”; seria ISO 5667 „Jakość wody — Pobieranie próbek” ma w chwili wydania 19 części, m.in. część 1 — projektowanie programów, część 12 — pobieranie osadów dennych, część 15 — utrwalanie i postępowanie z próbkami osadów i szlamów, część 19 — osady morskie. Wprowadzenie: analiza osadów morskich odgrywa ważną rolę w monitoringu środowiska wodnego dzięki zdolności osadów do gromadzenia zanieczyszczeń; osady morskie bardzo różnią się zawartością materii organicznej, mineralogią i teksturą; w idealnych warunkach (obszary akumulacji — głębokie baseny, rowy) osad odkłada się chronologicznie, więc zmiany depozycji zanieczyszczeń można przypisać okresom; monitoring prowadzi się na świecie bez wspólnego zestawu procedur, a norma ma to zmienić. Zakres (1): wytyczne do pobierania osadów z obszarów morskich do badań właściwości fizycznych i chemicznych w monitoringu i ocenach środowiskowych — strategia, urządzenia, obserwacje i informacje zbierane przy pobieraniu, postępowanie z próbkami, pakowanie i przechowywanie; norma nie podaje wytycznych opracowania danych i analizy; nie jest przeznaczona do pobierania osadów słodkowodnych. Powołania (2): ISO 6107 (wszystkie części, słownictwo). Definicje (3): badanie akustyczne (mapowanie topografii dna i stratygrafii osadów falami dźwiękowymi), badanie bazowe (opis warunków jako podstawa przyszłego monitoringu), zanieczyszczenie (związek lub pierwiastek szkodliwy w stężeniach powyżej tła), odbiornik (akwen przyjmujący materiał), punkt odniesienia (reprezentuje warunki naturalne), próbki powtórzone (pobrane jednocześnie w tym samym punkcie i w ten sam sposób), podpróbka. Plan (4.1): opracowanie planu to jeden z najważniejszych kroków; program wynika z celów i wymaganej jakości danych; strategia obejmuje obszar, metodykę i rodzaj badania, położenie i liczbę punktów, z uwzględnieniem pór roku i rytmu zrzutów; trzeba uwzględnić wymaganą precyzję, zmienność podłoża, topografię i hydrografię, źródła zanieczyszczeń i wcześniejsze badania; liczbę punktów, ich położenie i liczbę próbek powtórzonych ustala się przed badaniem (korekty w terenie możliwe zwłaszcza w badaniach pilotażowych); źródła zmienności to błąd pobierania i błąd pomiaru; więcej w ISO 5667-1. Rodzaje badań (4.2, tablica 1): rozpoznawcze (pilotażowe) — kilka losowo rozmieszczonych próbek w obszarze depozycji, przy nieznanym źródle lub braku danych; najlepiej siatka punktów i wcześniejsze badanie akustyczne (pobieranie potrzebne zawsze do potwierdzenia danych akustycznych; przy zmiennej topografii dna, wietrze i prądach tylko badanie akustyczne lub ROV pozwala ocenić równomierność depozycji); bazowe i ocena oddziaływania — przy znanym źródle, punkty w siatce albo wzdłuż gradientu spodziewanego zanieczyszczenia, mapa izolinii, ubytek stężeń z odległością, ilość zanieczyszczeń w warstwie powierzchniowej; ocena środowiskowa oparta na szczegółowym badaniu chemicznym i fizycznym, porównaniu z kryteriami jakości osadów i z obszarami odniesienia, potem monitoring kontrolny; trendów czasowych — stałe punkty i ujednolicona metodyka; a) próbki powierzchniowe w ustalonym promieniu od punktu odniesienia przy dokładnym pozycjonowaniu (np. DGPS), z częstotliwością zależną od tempa sedymentacji (przykład: przy 2 mm/rok — co 5 lat, czyli 1 cm), b) analiza warstw z nienaruszonych rdzeni, z uwzględnieniem bioturbacji, zwykle wzdłuż transektu największej głębokości, z danymi o tempie sedymentacji (np. datowanie izotopowe) i — jeśli to możliwe — do głębokości osadów niezanieczyszczonych; osady naruszone przez działalność człowieka (np. trałowanie) zwykle nie nadają się do badania trendów wstecz. Rozmieszczenie (4.3): płytkie obszary o nierównej topografii dają zwykle słaby materiał (drobne frakcje są wymywane), a głębokie baseny i płaskie dno to typowe obszary akumulacji drobnych osadów niosących zanieczyszczenia; gruboziarnistych, piaszczystych osadów należy unikać w badaniach zanieczyszczeń; liczbę próbek powtórzonych dobiera się z oceny statystycznej — zależnie od niej może być potrzebne co najmniej trzy oddzielnie analizowane próbki z punktu; przy nierównomiernym rozkładzie (blisko źródeł, w portach, na płyciznach) potrzeba wielu powtórzeń; jeśli osobne analizy nie są możliwe — próbka zbiorcza z równych porcji, homogenizowana przed analizą; zasady rozmieszczenia: losowe (z góry ustalona liczba próbek, bez obciążenia — badania pilotażowe i częściowo bazowe), siatkowe (pierwszy punkt losowo, kolejne w stałych odstępach, np. co 50 m — oceny jakości i obszaru oddziaływania), gradientowe (sektory lub transekty od źródła, z uwzględnieniem uziarnienia, materii organicznej, warunków redoks, prądów — badania bazowe i trendów). Punkty odniesienia (4.4): w obszarach zanieczyszczonych można je ustalić poza obszarem oddziaływania, możliwie bez wpływu zrzutów punktowych; alternatywą jest pomiar w warstwach rdzenia osadzonych w epoce przedprzemysłowej; pobieranie w punktach odniesienia w warunkach jak najbardziej podobnych (głębokość, rodzaj osadu).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „5667-19”, 03.10.2026) PN-EN ISO 5667-19:2006 (wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 5667-19:2004 [IDT], ISO 5667-19:2004 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; PN-EN ISO 5667-19:2005 (wersja angielska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 5667-19:2006 – wersja polska”. Karta PN-EN ISO 5667-19:2006: data publikacji 16.02.2006, 19 stron, KT 119 Jakości Wody — Problemy Podstawowe, bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 5667-19:2004 ma status „Published”, etap 90.93 (norma międzynarodowa potwierdzona). ISO 5667-12:2017 „Guidance on sampling of bottom sediments from rivers, lakes and estuarine areas” — w katalogu iTeh „Published”, etap 90.93 (odczyt 03.10.2026); w wyszukiwarce PKN (hasło „5667-12”, 03.10.2026) brak wyników.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 5667-19 stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów: AB 362, AB 646, AB 868. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 868 wyd. nr 21 z 06.03.2026, AB 646 wyd. nr 26 z 29.06.2026, AB 362 wyd. nr 28 z 16.07.2026) numer stoi w 3 wierszach u tych samych 3 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN ISO 5667-19:2006” — samodzielnie (AB 646, AB 868) albo po „ISO 5667-12:2017” (AB 362). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 5667-19”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: osady denne (wszystkie trzy). Czynność: pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych (AB 362, AB 868), do badań fizycznych i chemicznych (AB 646). Przy normie nie stoją w tych wierszach metodyki pomiarowe — tylko pobieranie.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przedmiocie: norma dotyczy osadów morskich i wprost nie jest przeznaczona do osadów słodkowodnych (1); zakresy mówią o „osadach dennych” bez rozróżnienia — dla rzek, jezior i ujść jest ISO 5667-12 (u AB 362 powołana razem z PN-EN ISO 5667-19). Przy reprezentatywności: piaszczyste, gruboziarniste osady słabo nadają się do badań zanieczyszczeń, a płytkie obszary o nierównym dnie dają słaby materiał (4.3.1); do trendów nie nadają się osady naruszone, np. trałowaniem (4.2.4). Przy próbkach powtórzonych: ich liczba wynika z oceny statystycznej — przy dużej zmienności co najmniej trzy oddzielnie analizowane próbki z punktu; próbka zbiorcza tylko, gdy osobne analizy nie są możliwe, z równych porcji (4.3.1). Przy rdzeniach: bez danych o tempie sedymentacji i bioturbacji warstwy nie dają się przypisać okresom (4.2.4). Przy ocenie: wynik bez punktu odniesienia albo warstwy przedprzemysłowej nie mówi, co jest tłem (4.4).

CZEGO NIE PODAJEMY. Wymagań dla jednostki pływającej, pozycjonowania, doboru próbników, postępowania z próbkami, pakowania i przechowywania, bezpieczeństwa i zapewnienia jakości (rozdziały 5–8, załączniki A–B) nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści ISO 5667-12 nie czytaliśmy.

Zasada metody

Plan pobierania wynika z celu badania: rozpoznawczego (kilka losowych punktów w obszarze depozycji), bazowego i oceny oddziaływania (siatka albo gradient od znanego źródła) albo trendów czasowych (stałe punkty, próbki powierzchniowe w ustalonym promieniu albo warstwy z nienaruszonych rdzeni). Punkty lokuje się w obszarach akumulacji drobnych osadów, liczbę próbek powtórzonych ustala z oceny statystycznej, a tło wyznacza punktami odniesienia albo warstwami przedprzemysłowymi rdzeni. Próbki identyfikuje się, pakuje i przechowuje według dalszych rozdziałów normy.

Zastosowania

• Pobieranie osadów morskich do badań fizycznych i chemicznych w monitoringu i ocenach środowiskowych (1)
• Nie dla osadów słodkowodnych — dla nich ISO 5667-12 (1)
• Osady denne — pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych: pozycje w zakresach akredytacji 3 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 5667-19:2006

Tytuł (PL)

Jakość wody — Pobieranie próbek — Część 19: Wytyczne dotyczące pobierania próbek osadów morskich

Title (EN)

Water quality — Sampling — Part 19: Guidance on sampling of marine sediments

Procedura krok po kroku

1. Cel i plan

   Rodzaj badania, obszar, liczba i położenie punktów, liczba powtórzeń — przed badaniem (4.1, 4.2). PN-EN ISO 5667-19:2006 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Rozpoznanie dna

   Badanie akustyczne lub ROV, wybór obszarów akumulacji (4.2.2, 4.3.1).

3. Rozmieszczenie punktów

   Losowo, w siatce albo wzdłuż gradientu; punkty odniesienia (4.3, 4.4).

4. Pobieranie

   Próbki powierzchniowe albo rdzenie; próbki powtórzone według oceny statystycznej (4.2.4, 4.3.1; sprzęt i postępowanie w rozdziale 5).

5. Próbki

   Identyfikacja, zapisy, pakowanie i przechowywanie (tytuły 5.5 i 6; poza próbką).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca na jednostce pływającej — środki bezpieczeństwa według rozdziału 7 normy (poza próbką) i przepisów żeglugowych

Najczęstsze pytania