🏗️ Pobieranie próbek mieszanki betonowej — próbka złożona i punktowa, PN-EN 12350-1

Budownictwo PN-EN 12350-1

Przegląd

DWIE METODY, DWA RÓŻNE PYTANIA. Zakres z karty katalogowej PKN mówi: „W niniejszym dokumencie określono dwie metody pobierania próbek mieszanki betonowej: pobieranie próbki złożonej oraz pobieranie próbki punktowej". Różnica nie jest techniczna, tylko sensowna. PRÓBKA ZŁOŻONA powstaje z kilku porcji pobranych z różnych miejsc partii i wymieszanych — opisuje partię jako całość. PRÓBKA PUNKTOWA to jedna porcja z jednego miejsca i jednej chwili — opisuje to, co w tym miejscu i wtedy było. Wyniki z obu nie są wymienne: próbka punktowa potrafi wykazać niejednorodność, której złożona z definicji nie zobaczy, bo ją uśrednia.

DLACZEGO TO KRYTYCZNE AKURAT PRZY MIESZANCE BETONOWEJ. Mieszanka jest materiałem żywym i niejednorodnym: segreguje się podczas transportu, zmienia konsystencję w czasie wraz z postępem hydratacji, a jej właściwości zależą od tego, czy pobrano ją z początku, środka czy końca wyładunku. Próbka pobrana niewłaściwie daje wynik, którego żadna staranność w dalszym badaniu nie naprawi — i w odróżnieniu od wielu innych materiałów nie da się jej pobrać ponownie, bo ta sama mieszanka po godzinie jest już innym materiałem.

TRZY UWAGI Z ZAKRESU, KTÓRE ZMIENIAJĄ ZASTOSOWANIE. Karta katalogowa przytacza je wprost. Pierwsza: „Wymagania dotyczące ponownego mieszania mieszanki betonowej przed jej badaniami lub przed wykonaniem próbek do badań podano w odpowiednich normach" — czyli sposób ponownego wymieszania nie jest w tej normie, tylko w normach badań szczegółowych. Druga: „Jeżeli mieszanie i pobieranie próbek mieszanki betonowej odbywa się w laboratorium, mogą być wymagane inne procedury" wraz z uwagą, że ma wtedy zastosowanie rozdział 6 pozycja g). Trzecia: „w niniejszej normie wyszczególniono podstawowe wyposażenie wymienione co najmniej w dwóch normach serii EN 12350 i w normie EN 12390-2" — dlatego jest to dokument powoływany przez wiele wpisów tej bazy.

DLACZEGO WYPOSAŻENIE OPISANO WŁAŚNIE TUTAJ. Łopatki, pojemniki, kielnie i podkładki powtarzałyby się w każdej z norm serii. Zebranie ich w części 1 sprawia, że wpis o konsystencji metodą opadu stożka czy o zawartości powietrza powołuje 12350-1, choć bada co innego — i to jest powód, dla którego ta norma pojawia się w zakresach akredytacji przy kilku pozycjach naraz.

DATA PUBLIKACJI WOBEC OZNACZENIA — DROBIAZG WART UWAGI. Oznaczenie normy brzmi „PN-EN 12350-1:2019-07", ale wiersz „Data publikacji" na karcie PKN podaje 16-11-2022. Ta sama rozbieżność występuje przy PN-EN 12390-1 opisanej w tej partii: oznaczenie 2021-12, data publikacji 23-06-2023. Nie wyjaśniamy jej — konwencji PKN co do relacji obu dat nie sprawdziliśmy w żadnym źródle. Odnotowujemy ją, ponieważ bywa brana za błąd karty i prowadzi do powoływania normy pod nieistniejącym oznaczeniem „PN-EN 12350-1:2022”. W dokumentacji podawaj oznaczenie z karty, nie datę publikacji.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie. Dlatego NIE PODAJEMY minimalnych objętości próbek, liczby porcji składających się na próbkę złożoną, dopuszczalnego czasu od pobrania do badania ani wymiarów wyposażenia. Wiemy z zakresu, że norma określa dwie metody i wyposażenie, i na tym kończy się to, co wolno nam stwierdzić.

Zasada metody

Próbkę pobiera się tak, żeby odpowiadała pytaniu, które postawiono partii. Próbka złożona: kilka porcji z różnych miejsc partii, połączonych i ponownie wymieszanych — reprezentuje partię jako całość i służy ocenie zgodności z wymaganiami. Próbka punktowa: jedna porcja z jednego miejsca i chwili — służy ocenie tego konkretnego miejsca, w tym wykrywaniu niejednorodności. Od chwili pobrania mieszanka zmienia właściwości w czasie, więc badanie wykonuje się bez zwłoki, a moment pobrania odnotowuje.

Zastosowania

• Pobieranie próbek do badań mieszanki betonowej: konsystencja, zawartość powietrza, gęstość, temperatura
• Pobieranie mieszanki do wykonania próbek do badań wytrzymałości betonu stwardniałego (formowanie wg EN 12390-2)
• Kontrola produkcji betonu towarowego i kontrola na budowie
• Podstawowe wyposażenie wspólne dla badań serii EN 12350 — dokument powoływany przez kilka metod naraz

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12350-1:2019-07 (wersja polska; wprowadza EN 12350-1:2019 [IDT]; zastępuje PN-EN 12350-1:2011 — wersję polską)

Tytuł (PL)

Badania mieszanki betonowej -- Część 1: Pobieranie próbek i podstawowe wyposażenie

Title (EN)

Testing fresh concrete — Part 1: Sampling and common apparatus

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody pobierania

   Rozstrzygnij, czy pytanie dotyczy partii jako całości (próbka złożona), czy konkretnego miejsca i chwili (próbka punktowa). Wyniki nie są wymienne — zapisz wybór, bo z samego wyniku nie da się go odtworzyć.

2. Sprawdzenie miejsca pobierania

   Pobieranie z początku lub końca wyładunku daje materiał niereprezentatywny dla partii. Przy próbce złożonej porcje pobiera się z różnych miejsc.

3. Pobranie porcji

   Wyposażenie i sposób określa norma. WIELKOŚCI NIE PODAJEMY — objętości i liczby porcji są w jej tekście.

4. Ponowne wymieszanie przed badaniem

   Wymagania podają NORMY BADAŃ SZCZEGÓŁOWYCH — sprawdź je w normie badania, które zamierzasz wykonać, a nie w tej.

5. Badanie bez zwłoki

   Mieszanka zmienia właściwości w czasie. Odnotuj godzinę pobrania i godzinę badania — bez nich wynik konsystencji jest nieinterpretowalny.

6. Zapis w sprawozdaniu

   Podaj metodę pobierania (złożona czy punktowa), miejsce, godzinę oraz pełne oznaczenie normy z rokiem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Mieszanka betonowa ma odczyn silnie zasadowy — kontakt ze skórą powoduje oparzenia chemiczne, a przy dłuższym kontakcie owrzodzenia; wymagane rękawice i ochrona oczu
• Praca przy wyładunku betonowozu — ryzyko przygniecenia i zachlapania; pobieranie prowadzi się w uzgodnieniu z obsługą pojazdu
• UWAGA MERYTORYCZNA: próbka złożona z założenia uśrednia partię i nie wykaże niejednorodności — jeśli pytanie dotyczy podejrzenia segregacji, właściwa jest próbka punktowa

Najczęstsze pytania