🛣️ Pobieranie próbek mieszanek mineralno-asfaltowych — PN-EN 12697-27

Budownictwo PN-EN 12697-27

Przegląd

TO JEST WPIS O POBIERANIU PRÓBEK, CZYLI O CZYNNOŚCI — I TAK TEŻ POWOŁUJE SIĘ TĘ NORMĘ W ZAKRESACH AKREDYTACJI. Wiersz zakresu brzmi wtedy „Pobieranie próbek", a nie „Oznaczanie…", i nie ma przy nim zakresu pomiarowego ani jednostki, bo nie ma czego mierzyć. Nie jest to brak danych, tylko inna rola dokumentu.

ZAKRES, PRZYTOCZONY Z TEKSTU NORMY (rozdział 1): „This European Standard specifies test methods for sampling bituminous mixtures for roads and other paved areas to determine their physical properties and composition."

ZMIANA, KTÓRĄ WIDAĆ JUŻ W SAMYM TYTULE, A ŁATWO PRZEOCZYĆ. Wydanie PN-EN 12697-27:2005 nosiło tytuł „Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych NA GORĄCO — Część 27: Pobieranie próbek". Wydanie 2017-07 nosi tytuł bez tego członu: „Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań — Część 27: Pobieranie próbek". Norma sama wymienia to jako pierwszą ze zmian istotnych: „the title no longer makes the method exclusively for hot mix asphalt". Dokument przestał więc być ograniczony do mieszanek na gorąco — a laboratorium, które przepisuje tytuł ze starego zakresu akredytacji, zawęża go wbrew normie.

DRUGA ZMIANA WYDANIA 2017 JEST LICZBOWA I DOTYCZY CODZIENNEJ PRACY: ZMNIEJSZONO POBRANIA JEDNOSTKOWE. Przy pobieraniu z samochodu i z pryzmy — dla materiału o ziarnie nominalnym nie większym niż 16 mm z 3 kg na 2 kg, a dla ziarna większego niż 16 mm z 7 kg na 3 kg. Przy pobieraniu spod ślimaków rozkładarki — z 7 kg na 3 kg. Laboratorium pracujące według wydania z 2005 roku pobiera więc do ponad dwóch razy więcej materiału, niż wymaga wydanie obowiązujące. Wydanie 2017 dodało też narzędzie: rurę do pobierania próbek ze stali nierdzewnej, wraz z własną procedurą, oraz nowy sposób pobierania — z zasobnika materiału rozkładarki (nowy punkt 4.10).

CZTERY NAZWY PRÓBEK, KTÓRE NIE ZNACZĄ TEGO SAMEGO. Norma definiuje je osobno i to rozróżnienie jest jej trzonem: • POBRANIE JEDNOSTKOWE (increment) — pojedyncza ilość materiału pobrana z większej masy materiału badanego. • PRÓBKA ZBIORCZA (bulk sample) — próbka powstała przez POŁĄCZENIE pobrań jednostkowych, w ilości wystarczającej do wszystkich zamierzonych celów. • PRÓBKA REPREZENTATYWNA (representative sample) — próbka złożona z OKREŚLONEJ LICZBY pobrań jednostkowych, wziętych celowo tak, aby przedstawiała określoną ilość albo określony obszar materiału. Norma dodaje, że przyjmuje się dla niej ten sam skład co materiału pobieranego — w granicach precyzji związanej ze sposobem pobierania. • PRÓBKA PUNKTOWA (spot sample) — próbka pobrana w jednej operacji, w jednym miejscu i czasie. Tu norma stawia zastrzeżenie, które rozstrzyga o wartości takiej próbki: jeżeli można założyć jednorodność materiału, próbkę punktową wolno uważać za reprezentatywną; jeżeli materiał nie jest jednorodny, jest ona reprezentatywna wyłącznie dla ograniczonego obszaru wokół miejsca pobrania. • PRÓBKA LABORATORYJNA (laboratory sample) — próbka wysłana do laboratorium; może być całością albo częścią próbki zbiorczej lub reprezentatywnej i zakłada się, że wystarcza na wszystkie wymagane badania. RZECZ PRAKTYCZNA, KTÓRA Z TEGO WYNIKA: sprawozdanie mówiące „pobrano próbkę wg PN-EN 12697-27" nie mówi jeszcze, czy jest ona reprezentatywna. To zależy od liczby i rozmieszczenia pobrań jednostkowych, a nie od powołania normy.

LICZBA POBRAŃ JEST MINIMUM, A NIE WARTOŚCIĄ ZADANĄ. Norma powtarza to przy kolejnych sposobach: „The number of increments specified is a minimum and more may be necessary in some circumstances." Zejście poniżej podanej liczby jest odstępstwem od normy; przekroczenie jej nie jest.

CZEGO W TYM WPISIE NIE PODAJEMY. Norma opisuje dziesięć sposobów pobierania z materiałów innych niż grysy lakierowane (rozdz. 4) oraz osobno pobieranie grysów z pryzm (rozdz. 5) i znakowanie oraz pakowanie próbek laboratoryjnych wraz ze sprawozdaniem z pobierania (rozdz. 6). Przeczytany przez nas tekst obejmuje rozdziały 1–4.4; szczegółów sposobów od 4.5 (pobieranie z warstwy ułożonej, lecz niezagęszczonej — przy użyciu tac i przy użyciu łopaty albo czerpaka), 4.7 (odwierty), 4.8 (wycinanie płyt), 4.9 (przenośnik zgrzebłowy wytwórni o pracy ciągłej), 4.10 (zasobnik rozkładarki), a także rozdziałów 5 i 6, w tym zawartości sprawozdania z pobierania, NIE PODAJEMY — znamy z nich wyłącznie nazwy z wykazu treści normy.

Zasada metody

Z masy materiału pobiera się kilka pobrań jednostkowych o określonej masie, z miejsc możliwie szeroko rozmieszczonych i spod warstwy powierzchniowej, po czym łączy się je w próbkę zbiorczą. Sposób pobierania dobiera się do miejsca i stanu materiału: transport, rozkładarka, pryzma, warstwa ułożona lecz niezagęszczona, warstwa zagęszczona (odwiert albo wycięta płyta), przenośnik wytwórni. Liczba i rozmieszczenie pobrań rozstrzygają o tym, czy próbka jest reprezentatywna.

Zastosowania

• Pobieranie próbek do badania składu i właściwości fizycznych mieszanek mineralno-asfaltowych
• Kontrola dostaw mieszanki na budowie — pobieranie z ładunku samochodu
• Kontrola wbudowania — pobieranie spod ślimaków rozkładarki i z warstwy ułożonej, lecz niezagęszczonej
• Ocena warstwy wykonanej — pobieranie odwiertów albo wycinanie płyt z nawierzchni zagęszczonej
• Zakładowa kontrola produkcji w wytwórni mas bitumicznych — pobieranie z przenośnika zgrzebłowego instalacji o pracy ciągłej
• Asfalt lany — pobieranie podczas wyładunku z kotła transportowego, z formowaniem płytki
• Grysy lakierowane — pobieranie z pryzm (osobny rozdział normy)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12697-27:2017-07 (wersja angielska; wprowadza EN 12697-27:2017 [IDT])

Tytuł (PL)

Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań — Część 27: Pobieranie próbek

Title (EN)

Bituminous mixtures — Test methods — Part 27: Sampling

Procedura krok po kroku

1. Wybór sposobu pobierania

   Sposób dobiera się do miejsca i stanu materiału: ładunek samochodu, wyładunek asfaltu lanego, ślimaki rozkładarki, pryzma, warstwa ułożona lecz niezagęszczona, warstwa zagęszczona, przenośnik wytwórni, zasobnik rozkładarki. Rozdział 5 dotyczy osobno grysów lakierowanych.

2. Dobór narzędzia

   Czerpak stosuje się do materiałów o wymiarze nominalnym do 16 mm, łopatę szerzej, rurę do pobierania — z ograniczeniem rozmiaru M do ziarna nie większego niż 16 mm.

3. Ustalenie liczby i masy pobrań jednostkowych

   Dla pobierania z samochodu i z pryzmy: minimum cztery pobrania po około 2 kg (ziarno ≤ 16 mm) albo po około 3 kg (ziarno > 16 mm); dla mieszanek o ziarnie ≥ 32 mm zalecanych jest osiem pobrań. Przy rurze — minimum trzy pobrania po około 4 kg. Spod ślimaków rozkładarki — po dwa pobrania po około 3 kg z każdej strony.

4. Usunięcie materiału powierzchniowego

   Przed pobraniem usuwa się materiał z powierzchni razem z grubymi ziarnami, które mogłyby wpaść do dołka. Przy materiałach mniej spoistych zaleca się wciśnięcie blachy ułatwiającej kopanie na głębokość 100 mm.

5. Pobranie

   Pobrania wykonuje się z miejsc możliwie szeroko rozmieszczonych: z samochodu — około 100 mm pod powierzchnią i nie bliżej niż 300 mm od burty (a przy rurze nie bliżej niż 0,5 m); z pryzmy — co najmniej 100 mm od jej powierzchni; spod ślimaków — wyłącznie gdy są zasypane na całej długości, wciskając łopatę w materiał przed ślimakiem.

6. Połączenie w próbkę zbiorczą

   Uzyskane pobrania jednostkowe łączy się, tworząc próbkę zbiorczą. Podana liczba pobrań jest minimalna — w pewnych okolicznościach potrzeba ich więcej.

7. Postępowanie szczególne dla asfaltu lanego

   Dwa pobrania wykonuje się przy wylocie kotła po wyładowaniu jednej trzeciej zawartości i natychmiast formuje z nich płytkę o wielkości spełniającej wymagania EN 12697-20. Unika się pobierania materiału wyładowanego jako pierwszy i jako ostatni — chyba że celem jest zbadanie właśnie tej części wyładunku.

8. Znakowanie, pakowanie i sprawozdanie z pobierania

   Próbki laboratoryjne znakuje się i pakuje zgodnie z rozdziałem 6 normy, który obejmuje także sprawozdanie z pobierania. TREŚCI TEGO ROZDZIAŁU W TYM WPISIE NIE PRZYTACZAMY — nie mieliśmy jej w przeczytanym tekście.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Mieszanka mineralno-asfaltowa na gorąco ma temperaturę rzędu 140–180 °C — pobieranie wymaga rękawic i odzieży żaroodpornej, a kontakt z lepiszczem grozi ciężkim oparzeniem, bo asfalt przywiera do skóry
• Pobieranie spod ślimaków rozkładarki odbywa się przy pracującej maszynie — obowiązuje uzgodnienie z operatorem i zachowanie odległości od elementów ruchomych
• Pobieranie z ładunku samochodu wymaga wejścia na skrzynię albo sięgania nad nią — zagrożenie upadkiem z wysokości i przygnieceniem przy ruszeniu pojazdu
• Praca na czynnym placu budowy drogowej — ruch maszyn i pojazdów, wymagana odzież ostrzegawcza i zabezpieczenie miejsca pobrania
• Opary gorącego asfaltu drażnią drogi oddechowe i oczy; wyładunek asfaltu lanego z kotła transportowego jest osobnym źródłem oparów
• Wiercenie rdzeniowe i cięcie nawierzchni — zagrożenie pyłem krzemionkowym, hałasem i drganiami przenoszonymi na ręce

Najczęstsze pytania