🔥 Pobieranie próbek biopaliw stałych (trociny, pelety, zrębki, łupiny, słoma w belach, duże kawałki, odpady roślinne i włókniste, biomasa poddana obróbce termicznej i zagęszczona, drewno okrągłe) z miejsca wzrostu, zakładu, dostaw i zapasów — plan pobierania (pełny i skrócony), świadectwo pobierania, podział partii na podpartie (ręcznie do 2500 t), oględziny, minimalna liczba przyrostów nmin = 4Vi/(NSL·PL² − 4VPT) (co najmniej 10, jeśli nie uzgodniono inaczej), metody ręczne i mechaniczne, PN-EN ISO 18135

Petrochemia PN-EN ISO 18135

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 18135:2017-06 (wersja polska), w całości: „W niniejszym dokumencie opisano metody przygotowania planów pobierania próbek oraz świadectw pobierania próbek biopaliw stałych zarówno z miejsca, gdzie rosną surowce, z zakładu produkcyjnego, z dostaw, np. z ciężarówki, jak i z magazynu. W dokumencie uwzględniono metody zarówno ręczne, jak i mechaniczne i ma on zastosowanie do biopaliw stałych, którymi są: - materiały o drobnych cząstkach (wielkość ziaren do około 10 mm) i o regularnych kształtach, których próbki można pobierać z użyciem czerpaka lub sondy, na przykład: trociny, pestki oliwek oraz pelety drzewne; - materiały o dużych cząstkach i o nieregularnych kształtach, wielość ziaren do około 200 mm, których próbki można pobierać widłami lub łopatą, na przykład: zrębki drzewne oraz łupiny orzechów, zrębki pozostałości leśnych oraz słoma; - materiały w belach, na przykład: bele słomy lub trawy; - duże kawałki (wielkość ziaren powyżej 200 mm), które są wybierane ręcznie lub automatycznie; - odpady z warzyw, odpady włókniste z produkcji surowego ścieru drzewnego oraz z produkcji papieru z odwodnionej celulozy; - drewno okrągłe. Niniejszy dokument nie dotyczy pyłu zawieszonego w powietrzu pochodzącego biopaliw stałych. Możliwe jest wykorzystanie tego dokumentu dla innych biopaliw stałych. Metody opisane w niniejszej normie mogą być wykorzystywane, na przykład, gdy w próbkach są oznaczane: zawartość wilgoci, zawartość popiołu, wartość opałowa, gęstość, wytrzymałość, rozkład wielkości ziaren, temperatura topliwości popiołu i skład chemiczny.” Na liście z karty brakuje pozycji, która w tekście ISO stoi przed drewnem okrągłym: „biomasa poddana obróbce termicznej i zagęszczona”. Tekst normy czytamy w próbce ISO 18135:2017 od okładki do końca punktu 8.5 (strona 9); wzory 2, 4 i 7 oraz tekst stron 7 i 9 sprawdziliśmy na obrazie stron; rozdziałów 9–16 (m.in. metody pobierania z pryzm, przenośników i drewna okrągłego) ani załączników A–H nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 18135:2017 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–8.5). Normę przygotował ISO/TC 238 (biopaliwa stałe). Wprowadzenie: jednoznaczne zasady pobierania jako narzędzie handlu, porozumienia sprzedawcy z kupującym, komunikacji z producentami urządzeń, procedur urzędowych i raportowania; biomasa stała według ISO 16559 i ISO 17225-1; norma powstała z istotnej części EN 14778:2011. Powołania (2): ISO 13909-8, ISO 14780, ISO 16559, ISO 21398. Definicje (3): błąd systematyczny (wobec metody odniesienia); duża pryzma — powyżej 40 t; nominalny górny wymiar ziarna — oczko sita, przez które przechodzi co najmniej 95 % masy (dla peletów — średnica); precyzja ogólna — obejmuje przygotowanie i analizę (wyniki są dokładne tylko bez błędu systematycznego). Zasada (5): próbka reprezentatywna dla całej partii — każda cząstka partii lub podpartii powinna mieć jednakowe prawdopodobieństwo trafienia do próbki; potrzebny jest plan pobierania; pełny plan (6.2) przygotowuje się raz dla pobierania powtarzalnego lub ciągłego, skrócony (6.3) — do rutyny; nowy materiał lub dostawca — sprawdzenie i aktualizacja planu. Plan (6): wzór pełnego planu w załączniku A — wypełnione formularze stają się świadectwem; skrócony plan zawiera: odniesienie do pełnego planu, identyfikator próbki, datę i godzinę, dostawcę, numer partii lub podpartii i rodzaj biopaliwa, a warto dodać m.in. próbkobiorcę, masę, przewoźnika, warunki składowania, technikę pobierania i miejsce. Podział partii (6.4): przy pobieraniu ręcznym partię pobiera się w całości tylko do 2500 t albo dzieli na podpartie do 2500 t; podział służy precyzji, integralności próbki (szczelny worek — utrata wilgoci, zmiana wartości opałowej przez aktywność biologiczną), wygodzie, udźwigowi, rozróżnieniu składników mieszaniny i uniknięciu błędu z segregacji; przy pobieraniu mechanicznym (duże dostawy) wielkość podpartii uzgadniają strony, np. do 5000 t; przykład 1: 140 ciężarówek zrębków w miesiącu (3500 t) — cztery podpartie tygodniowe; przykład 2: 46 000 t peletów — 10 podpartii po 4600 t mechanicznie albo 19 po 2421 t ręcznie. Oględziny (7): wybór lub weryfikacja klasyfikacji, sprzętu i metody; mieszanina różnych materiałów lub zanieczyszczenia (ziemia, metal) — w świadectwie; silna rozbieżność rodzaju lub jakości — natychmiast do właściwej strony. Liczba przyrostów (8): prawdziwej wartości nie znamy, więc oceniamy precyzję — wskaźnik precyzji to dwukrotność odchylenia standardowego; P = 2s = 2√VSPT (wzór 1); VSPT = Vi/(NSL·n) + VPT/NSL (wzór 2); PL = 2√(Vi/(NSL·n) + VPT/NSL) — precyzja ogólna dla całej partii na poziomie ufności 95 % (wzór 3); przy podziale pobiera się WSZYSTKIE podpartie. Wariancja przyrostu Vi (8.2) zależy od rodzaju i górnego wymiaru paliwa, obróbki, wymieszania, wartości parametru i masy przyrostu, i jest różna dla różnych parametrów — liczbę przyrostów liczy się dla każdego parametru i przyjmuje największą; Vi wyznacza się z co najmniej 30 przyrostów z całej partii, każdy badany osobno (najlepiej popiół w stanie suchym i wilgoć całkowita): Vi = [Σxi² − (Σxi)²/n]/(n − 1) − VPT (wzór 4), albo przyjmuje z podobnych materiałów lub z załącznika D (najlepiej później sprawdzić). Wariancja VPT (8.3): co najmniej 20 podpróbek z całej partii, każda dzielona na parę przy pierwszym podziale i badana jak w rutynie: VPT = Σdi²/(2nP) (wzór 5), albo z doświadczenia lub z załącznika D. Precyzję ogólną PL uzgadniają strony, a bez uzgodnienia przyjmuje się wartości z tablic D.1–D.10 (8.4). Liczba przyrostów (8.5): nmin = 4Vi/(NSL·PL² − 4VPT) (wzór 6), zaokrąglona w górę; poniżej 10 przyjmuje się 10, chyba że uzgodniono inaczej (strony mogą uzgodnić mniej); przyrosty o skrajnej zawartości wpływają na wynik, zwłaszcza w materiałach segregujących się (drobne frakcje w środku); nmin nieskończona lub ujemna oznacza, że błędy przygotowania i badania nie pozwalają osiągnąć wymaganej precyzji przy tej liczbie podpartii — trzeba je zmniejszyć, uzgodnić większą wartość PL albo zwiększyć liczbę podpartii: NSL = 4(Vi + nmp·VPT)/(nmp·PL²) (wzór 7, nmp — największa praktyczna liczba przyrostów); zaleca się mierzyć Vi i VPT dla rodzaju, grupy lub dostawcy paliwa; dla małych magazynów (piwnice, silosy, bunkry) załącznik D nie ma zastosowania. Ze spisu treści: pobieranie ze strumienia spadającego, przenośników taśmowych, kubełkowych, zgarniakowych, ładowarek i chwytaków (12.3), drewna okrągłego wraz z metodą szybkiego oznaczania wilgotności (12.4), próbki zbiorcze i laboratoryjne (13), pakowanie, przechowywanie, transport i oznakowanie (15), świadectwa (16), załączniki: wzór planu i świadectwa (A), duże pryzmy (B), gęstości nasypowe (C), wartości odniesienia Vi i VPT (D), wytyczne liczby przyrostów (E), parametry jakości z projektów BIONORM i dużych dostaw peletów (F), dostawa pojedyncza (G) i ciągła (H).

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 18135:2017-06 (wersja polska, publikacja 26-10-2020, 62 strony, grupa cenowa V) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Górnictwa, KT 144 Koksu i Przetworzonych Paliw Stałych, ICS 75.160.40, „Wprowadza: EN ISO 18135:2017 [IDT], ISO 18135:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 14778:2011 – wersja angielska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 18135” (02.10.2026) pokazuje wersje angielską i polską 2017-06 oraz PN-EN 18135:2026-08 — to INNA norma o tym samym numerze (paszport wyrobu wykładzin podłogowych, KT 27), niezwiązana z biopaliwami. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 18135:2017 jako ważną od 30.03.2017.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 18135 stoi w 10 rekordach u 7 laboratoriów: AB 053, AB 081, AB 490, AB 687, AB 688, AB 743, AB 949. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 03.12.2025 do 09.09.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 18135:2017-06”, zwykle z punktami: pkt 8 i 11 (AB 081, urządzenia mechaniczne), pkt 12.2.3, 12.3.3.2 i załącznik B (AB 081), 12.2.3.3 (AB 490, AB 687), 12.3.3.2, 12.2.2 i 12.2.3.3 (AB 743), 12.3.2 (AB 949), „z wyłączeniem pkt 12.4” (AB 688, dwie pozycje) i „z wyłączeniem pkt. 11.3, 12.3, 12.4” (AB 688, trzecia pozycja); AB 053 — bez punktów, obok PN-EN ISO 14780:2017-07. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 18135” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Paliwa stałe — biomasa stała, biopaliwo stałe: „Pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych” (AB 053, AB 687, AB 688, AB 743, AB 949, AB 081), „Metoda ręcznego pobierania próbek ze zwałów nieruchomych” (AB 490); mechaniczne i automatyczne urządzenia do pobierania próbek biomasy stałej — „Dokładność pobierania, przygotowania i analizy próbek” oraz „Obciążenie systemu pobierania próbek” obok PN-ISO 13909-8 (AB 081 — to samo dla węgla według PN-G-04502 i PN-ISO 13909-7/-8).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy liczbie przyrostów: liczy się ją osobno dla każdego parametru i przyjmuje NAJWIĘKSZĄ; minimum 10 obowiązuje, jeśli strony nie uzgodniły inaczej. Przy wariancjach: Vi i VPT wzięte z załącznika D zamiast zmierzonych na danym paliwie są tylko założeniem — norma zaleca je później sprawdzić, a dla małych magazynów załącznik D nie ma zastosowania. Przy podziale: przy podziale na podpartie trzeba pobrać WSZYSTKIE; ręcznie partia ponad 2500 t musi być podzielona. Przy integralności: jako powód podziału partii norma podaje utratę wilgoci przez stojącą próbkę i zmianę wartości opałowej przez aktywność biologiczną — dlatego próbkę zamyka się w szczelnym worku lub pojemniku (6.4 b); takie zmiany nie są widoczne w samym wyniku. Przy ujemnym lub nieskończonym nmin: to sygnał, że błąd przygotowania i badania przekracza wymaganą precyzję — zwiększanie liczby przyrostów tego nie naprawi. Przy segregacji: drobne frakcje skupiają się w niektórych miejscach (np. w środku), więc przyrosty o skrajnej zawartości przesuwają wynik. Przy punktach z zakresów: większość laboratoriów powołuje punkty rozdziału 12 i załącznik B, których w czytanym fragmencie nie ma — opis tych metod pobierania jest poza tym wpisem.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 9–16 ani załączników A–H: wymiarów narzędzi i minimalnych objętości przyrostów, konkretnych metod pobierania z pryzm, przenośników, ciężarówek i drewna okrągłego, zasad próbki zbiorczej i laboratoryjnej, pakowania i oznakowania, wartości odniesienia Vi, VPT i PL z tablic D.1–D.10 — nie podajemy więc żadnej z tych liczb.

Zasada metody

Partię (lub podpartie) biopaliwa pobiera się według planu tak, by każda cząstka miała tę samą szansę trafienia do próbki; minimalną liczbę przyrostów oblicza się z wariancji pojedynczego przyrostu Vi, wariancji przygotowania i badania VPT, liczby podpartii NSL i wymaganej precyzji PL (nmin = 4Vi/(NSL·PL² − 4VPT), co najmniej 10).

Zastosowania

• Biopaliwa stałe: pelety, zrębki, trociny, słoma, drewno okrągłe — pobieranie próbek do badań; 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Dostawy biomasy do elektrowni i ciepłowni — rozliczenia sprzedawca–kupujący
• Sprawdzanie mechanicznych systemów pobierania próbek biomasy (dokładność, obciążenie systemu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 18135:2017-06 (wersja polska; EN ISO 18135:2017 IDT, ISO 18135:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Biopaliwa stałe — Pobieranie próbek

Title (EN)

Solid biofuels — Sampling

Procedura krok po kroku

1. Plan pobierania

   Pełny plan (raz) według załącznika A albo skrócony do rutyny: odniesienie do planu, identyfikator próbki, data i godzina, dostawca, nr partii/podpartii, rodzaj biopaliwa. PN-EN ISO 18135:2017-06 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Podział partii

   Ręcznie do 2500 t na partię lub podpartię; mechanicznie według uzgodnienia (np. 5000 t); przy podziale pobiera się wszystkie podpartie.

3. Oględziny

   Weryfikacja klasyfikacji, sprzętu i metody; mieszaniny i zanieczyszczenia (ziemia, metal) — do świadectwa; silne rozbieżności — natychmiast do właściwej strony.

4. Liczba przyrostów

   Vi i VPT zmierzone (≥ 30 przyrostów, ≥ 20 par) albo z załącznika D; PL uzgodnione lub z tablic D.1–D.10; nmin według wzoru 6, co najmniej 10; dla każdego parametru, przyjąć największą.

5. Pobranie i świadectwo

   Pobieranie przyrostów metodą właściwą dla materiału i miejsca (rozdział 12), próbka zbiorcza i laboratoryjna, pakowanie i świadectwo pobierania (rozdziały 13–16 — poza czytanym fragmentem).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; przy podziale partii uwzględnia udźwig próbek (6.4 d) — pozostałe zasady bezpieczeństwa ustala laboratorium
• UWAGA MERYTORYCZNA: liczba przyrostów zależy od zmierzonych lub przyjętych wariancji Vi i VPT; przy ujemnym lub nieskończonym nmin trzeba zmniejszyć błędy przygotowania i badania albo zmienić podział partii

Najczęstsze pytania