🔥 Pobieranie i przygotowanie próbek węgla kamiennego i brunatnego — PN-G-04502

Petrochemia PN-G-04502

Przegląd

ZAKRES Z KARTY PKN, W CAŁOŚCI: „W niniejszej normie określono metody podstawowe pobierania i przygotowania próbek do badań laboratoryjnych z sortymentów węgla kamiennego i węgla brunatnego oraz wyznaczania uzyskanej precyzji pobierania, przygotowania i analizy próbek."

STATUS I POCHODZENIE (stan kart PKN na 25.09.2026). PN-G-04502:2014-11 — wersja polska, publikacja 14-11-2014, 22 strony, KT 220 Naturalnych Paliw Stałych, Sektor Górnictwa, ICS 73.040; zastępuje PN-G-04502:1990; karta bez nagłówka „Wycofana" i BEZ pola „Wprowadza" — to norma czysto krajowa, nie tłumaczenie normy ISO. Poprzednie wydanie z 1990 r. (wycofane 14-11-2014) było według karty równoważne ISO 1988:1975 [EQV] i opisywało pobieranie próbek pierwotnych z przenośników taśmowych, wagonów, wozów kopalnianych i statków, wielkość próbki ogólnej zależnie od wielkości partii i uziarnienia oraz przygotowanie próbek analitycznych osobno dla węgla kamiennego i brunatnego.

NORMA W PRZEPISIE — CO Z NIEJ WYNIKA PRAWNIE. Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie sposobu pobierania próbek paliw stałych (Dz.U. 2018 poz. 1891, obowiązujące; zmienione rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 2662) wskazuje PN-G-04502:2014-11 dla paliw stałych innych niż produkty termicznej przeróbki węgla. Z załącznika do rozporządzenia wynika, które punkty normy za co odpowiadają: • pkt 5.3 — sposób pobierania próbek pierwotnych; • pkt 5.1 — wzór na minimalną masę próbki pierwotnej (do wzoru przyjmuje się górny wymiar ziarna sortymentu z tabeli w rozporządzeniu, np. orzech 80 mm, groszek 40 mm, ekogroszek i ekomiał 31,5 mm, kęsy i kostka 200 mm); • pkt 5.2.1 albo wzór z pkt 5.2.2 — minimalna liczba próbek pierwotnych z partii; • rozdz. 7, w tym tablica 3 w pkt 7.1 — urządzenia do przygotowania próbki laboratoryjnej, rozdrabnianie, mieszanie, pomniejszanie i najmniejsza masa próbki po pomniejszeniu. Dla ziarna innego niż w tablicy 3 rozporządzenie podaje własny wzór: y = 0,05 + 0,5x + 0,05x², gdzie y to masa próbki po pomniejszeniu w kg, a x — największe ziarno po rozkruszeniu w mm. Miejsca pobierania wymienione w rozporządzeniu: przenośniki taśmowe (zatrzymane, przesyp przenośnika w ruchu, przenośnik w ruchu), podnośniki kubełkowe, wagony kolejowe i pryzmy po ich wyładunku, samochody i pryzmy po wyładunku, statki i barki, zwały. DRUGA NORMA W TYM SAMYM PRZEPISIE — WYCOFANA: dla paliw z termicznej przeróbki węgla (koks) rozporządzenie wskazuje PN-ISO 18283:2008. Karta PKN tej normy ma nagłówek „Wycofana" i datę wycofania 20-11-2024, bez wiersza „Zastąpiona przez"; w katalogu jest PN-ISO 18283:2025-07 w wersji angielskiej (wprowadza ISO 18283:2022). Brzmienie rozporządzenia po nowelizacji z 2023 r. nadal wymienia wydanie 2008.

JAK NORMĘ POWOŁUJĄ ZAKRESY AKREDYTACJI — PRZEZ PUNKTY. Pomiar 25.09.2026 na bazie zakresów akredytacji PL (1310 laboratoriów z pozycjami): 35 pozycji u 19 laboratoriów i aż 32 różne postacie zapisu — prawie każde laboratorium wypisuje własny zestaw punktów, np. „pkt 5.3.1.2; 5.3.1.3; 5.3.1.4; 5.3.3; 5.3.4; 5.3.6", „pkt. 5.3.1.3", „p. 5.3.6", „pkt 5.1, pkt 5.2, pkt 5.3.1.2, pkt 8", „pkt. 10", „z wył. pkt. 5.3.2, 5.3.5". Wypisane punkty to podpunkty rozdziału 5.3, który rozporządzenie nazywa „sposobem pobierania próbek pierwotnych" — czyli każde laboratorium ma akredytację na INNY zestaw miejsc lub sposobów pobierania. Który podpunkt 5.3.x odpowiada któremu miejscu, z zapisów nie wynika, a tekstu normy nie mamy — dlatego tego przyporządkowania NIE PODAJEMY. Przedmiot: „Paliwa stałe: węgiel kamienny" (20 i warianty), w pojedynczych pozycjach także węgiel brunatny i koks. Metodyka: „Pobieranie próbek do badań chemicznych i fizycznych" (24), „Pobieranie i przygotowanie próbek do badań fizycznych i chemicznych" (2). W dwóch pozycjach obok stoi PN-ISO 18283:2008 — norma wycofana 20-11-2024.

KLUCZ ZAKŁADKI „LABORATORIA": „PN-G-04502" — 18 laboratoriów i 34 pozycje, bez pozycji obcych; nie pokaże jednego laboratorium (AB 883) z zapisem „PN G-04502:2014-11" bez łącznika.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie. NIE PODAJEMY wzorów na masę i liczbę próbek pierwotnych, sposobów pobierania w poszczególnych miejscach, tablicy 3 z masami próbek ani metody wyznaczania precyzji. Liczby w tym wpisie pochodzą z rozporządzenia, nie z normy.

Zasada metody

Z partii węgla pobiera się w określonych miejscach (przenośniki, wagony, samochody, statki, zwały) wiele próbek pierwotnych o masie co najmniej takiej, jak wynika z górnego wymiaru ziarna, w liczbie zależnej od partii. Wszystkie łączy się w próbkę ogólną, którą — według rozporządzenia — dzieli się na próbkę do badań i kontrolną, a następnie rozdrabnia, miesza i pomniejsza do próbki laboratoryjnej i analitycznej. Norma podaje też sposób wyznaczenia precyzji pobierania, przygotowania i analizy. Wzorów i mas NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pobieranie próbek węgla kamiennego i brunatnego do badań jakości — wartości opałowej, popiołu, siarki, wilgoci
• Kontrola jakości paliw stałych wprowadzanych do obrotu — rozporządzenie w sprawie sposobu pobierania próbek paliw stałych
• Odbiory dostaw węgla z przenośników, wagonów, samochodów, statków i zwałów
• Wyznaczanie precyzji łańcucha pobieranie — przygotowanie — analiza

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-G-04502:2014-11 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Węgiel kamienny i brunatny — Pobieranie i przygotowanie próbek do badań laboratoryjnych — Metody podstawowe

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie partii i sortymentu

   Górny wymiar ziarna sortymentu z tabeli w rozporządzeniu — do wzoru na minimalną masę próbki pierwotnej (pkt 5.1 normy).

2. Liczba i masa próbek pierwotnych

   Według pkt 5.2.1 albo wzoru z pkt 5.2.2 (liczba) i wzoru z pkt 5.1 (masa). Wzorów NIE PODAJEMY.

3. Pobieranie

   W miejscu wskazanym w zakresie akredytacji (podpunkty 5.3.x) — przenośnik, wagon, samochód, statek, zwał.

4. Próbka ogólna

   Połączenie wszystkich próbek pierwotnych z partii; według rozporządzenia podział na próbkę do badań i kontrolną w proporcji 1:1 i pakowanie w miejscu pobrania.

5. Próbka laboratoryjna i analityczna

   Rozkruszenie, mieszanie i pomniejszanie według rozdz. 7 normy do mas z tablicy 3 (dla innego ziarna — wzór z rozporządzenia).

6. Sprawozdanie

   Podać wydanie normy i punkty, według których pobierano — bez nich nie wiadomo, jaki sposób pobierania zastosowano.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pobieranie z przenośników — wyłącznie z zatrzymanego przenośnika albo z miejsc przewidzianych do pobierania w ruchu; zabezpieczenie przed wciągnięciem
• Praca na wagonach, statkach i zwałach — zabezpieczenie przed upadkiem i osunięciem materiału
• Pył węglowy — ochrona dróg oddechowych; ryzyko samozapłonu zwałów

Najczęstsze pytania