🏗️ Pobieranie i przygotowanie próbek cementu — PN-EN 196-7

Budownictwo PN-EN 196-7

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, W CAŁOŚCI: „Opisano stosowany sprzęt, metody postępowania i przygotowania do pobierania próbek cementu, reprezentujących dane partie do badań w celu oceny jakości produktu, przed, podczas lub po dostawach”.

TRZY MOMENTY POBIERANIA — I DLACZEGO TO NIE JEST OBOJĘTNE. Zakres wymienia pobieranie PRZED dostawą, PODCZAS niej i PO niej. Nie są to warianty równoważne: cement zmienia się w czasie i w warunkach składowania. Pochłania wilgoć z powietrza, co prowadzi do wstępnej hydratacji i do zmiany czasu wiązania oraz wytrzymałości; w silosie może też ulegać segregacji. Próbka pobrana po tygodniu składowania u odbiorcy opisuje zatem inny materiał niż ta sama partia pobrana przy załadunku — a spór o jakość dostawy zwykle dotyczy właśnie tego, w którym momencie cement przestał spełniać wymagania.

REPREZENTATYWNOŚĆ JAKO SEDNO. Partia cementu to dziesiątki albo setki ton; próbka do badania ma masę rzędu kilogramów. Stosunek jest więc skrajny i żaden staranny pomiar nie naprawi błędu popełnionego przy pobraniu. Norma opisuje sprzęt — między innymi sondy do pobierania z worków i z silosów — oraz sposób postępowania, żeby próbka reprezentowała partię, a nie miejsce, z którego akurat dało się sięgnąć.

PRZYGOTOWANIE PRÓBKI TO CZĘŚĆ PROCEDURY, NIE CZYNNOŚĆ PORZĄDKOWA. Tytuł mówi o pobieraniu I PRZYGOTOWANIU. Cement pobrany trzeba odpowiednio zapakować, oznakować i przechowywać do badania — w szczelnym opakowaniu, bo kontakt z wilgotnym powietrzem zmienia próbkę tak samo jak zmieniał materiał w silosie. Próbka przechowywana w nieszczelnym pojemniku daje wynik gorszy od rzeczywistego, a laboratorium nie ma jak tego wykryć po samym wyniku.

MIEJSCE W SERII EN 196. Seria obejmuje metody badania cementu: wytrzymałość, czas wiązania i stałość objętości, analizę chemiczną, ciepło hydratacji. Część 7 stoi przed nimi wszystkimi — bez niej każda z nich bada próbkę o nieznanej reprezentatywności. Wymagania wobec samego cementu podają odrębne normy wyrobu, PN-EN 197-1 i PN-EN 197-2, powoływane w tej bazie przez inne wpisy.

WERSJA POLSKA — RZADKI PRZYPADEK W TEJ PARTII. Wydanie obowiązujące, PN-EN 196-7:2009, jest w wersji POLSKIEJ i zastąpiło wersję ANGIELSKĄ z 2008 roku. Jest to kierunek odwrotny do tego, który powtarza się przy większości norm tej i poprzedniej partii — tam nowsze wydania przestawały być tłumaczone.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (KT 196, Cementu i Wapna). Dlatego NIE PODAJEMY mas próbek, liczby próbek pierwotnych składających się na próbkę ogólną, wymiarów sond ani dopuszczalnych czasów i warunków przechowywania.

Zasada metody

Próbkę ogólną tworzy się z próbek pierwotnych pobranych z różnych miejsc partii, a następnie przygotowuje do badania: pomniejsza, pakuje szczelnie i oznakowuje. Cement jest materiałem reagującym z wilgocią powietrza, więc zarówno moment pobrania, jak i sposób przechowywania próbki wpływają na wynik — próbka pobrana poprawnie, lecz przechowywana w nieszczelnym opakowaniu, przestaje reprezentować partię.

Zastosowania

• Pobieranie próbek cementu do oceny zgodności partii z wymaganiami normy wyrobu
• Kontrola dostaw cementu — pobieranie przed dostawą, w jej trakcie i po niej
• Zakładowa kontrola produkcji w cementowniach
• Rozstrzyganie sporów o jakość dostawy — moment pobrania bywa sednem sprawy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 196-7:2009 (wersja polska; wprowadza EN 196-7:2007 [IDT]; zastępuje PN-EN 196-7:2008 — wersję angielską)

Tytuł (PL)

Metody badania cementu -- Część 7: Metody pobierania i przygotowania próbek cementu

Title (EN)

Methods of testing cement — Part 7: Methods of taking and preparing samples of cement

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie momentu pobrania

   Przed dostawą, podczas czy po niej — zapisz, bo od tego zależy, co wynik opisuje. W sporach o jakość ten zapis bywa rozstrzygający.

2. Pobranie próbek pierwotnych

   Z różnych miejsc partii, sprzętem przewidzianym w normie. LICZB I MAS NIE PODAJEMY — są w jej tekście.

3. Utworzenie próbki ogólnej

   Połączenie próbek pierwotnych, a następnie pomniejszenie do próbki laboratoryjnej.

4. Zapakowanie i oznakowanie

   Opakowanie szczelne. Cement w kontakcie z wilgotnym powietrzem hydratyzuje — próbka traci reprezentatywność w sposób niewidoczny w wyniku.

5. Przechowywanie do badania

   W warunkach i przez czas przewidziane normą. Długie przechowywanie zmienia wynik nawet w szczelnym opakowaniu.

6. Zapis w sprawozdaniu

   Podaj moment i miejsce pobrania, sposób utworzenia próbki ogólnej oraz pełne oznaczenie normy z rokiem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Cement ma odczyn silnie zasadowy — kontakt ze skórą powoduje podrażnienia i oparzenia, a pył uszkadza spojówki; wymagane rękawice, okulary i ochrona dróg oddechowych
• Pobieranie z silosów wiąże się z pracą na wysokości i w przestrzeniach zamkniętych — obowiązują odrębne procedury bezpieczeństwa
• UWAGA MERYTORYCZNA: próbka przechowywana w nieszczelnym pojemniku zaniża wytrzymałość i wydłuża czas wiązania — błąd nie jest rozpoznawalny po samym wyniku

Najczęstsze pytania