🧵 Wyznaczanie odporności płaskich wyrobów włókienniczych na pilling, mechacenie i skłębianie zmodyfikowaną metodą Martindale’a — kołowa próbka trze o ten sam wyrób (albo wełnianą tkaninę ścierną) po krzywej Lissajous, z możliwością swobodnego obrotu; cykl pillingu = 16 tarć (16 obrotów napędów zewnętrznych, 15 wewnętrznego), mimośród napędów (12 ± 0,25) mm, skok płyty (24 ± 0,5) mm, uchwyt (155 ± 1) g albo z obciążnikiem (415 ± 2) g; ocena wizualna po ustalonych etapach według ISO 12945-4, PN-EN ISO 12945-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 12945-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 12945-2:2021-04 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszym dokumencie opisano metodę wyznaczania odporności na pilling, zmechacenie oraz skłębianie płaskich wyrobów włókienniczych z zastosowaniem zmodyfikowanej metody Martindale'a.” Tekst normy czytamy w dwóch próbkach: ISO 12945-2:2020 (wydanie drugie, w wersji francuskiej) od okładki do rysunku 3 (strona 5) i ISO 12945-2:2000 (wydanie pierwsze, angielskie) od okładki do rysunku 3 (strona 5); przygotowania próbek, przebiegu badania, etapów oceny, rozdziału 9 i sprawozdania nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 12945-2:2020 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.2.8). Normę przygotował ISO/TC 38/SC 24 razem z CEN/TC 248 (porozumienie wiedeńskie). Wydanie drugie zastępuje pierwsze (2000); główna zmiana: w rozdziale 9 ocenę wizualną pillingu, mechacenia i skłębienia wykonuje się według ISO 12945-4. Wprowadzenie: pille powstają, gdy włókna na powierzchni wyrobu „wyciągają się” i splątują w czasie użytkowania; tolerancja użytkownika zależy od rodzaju odzieży i przeznaczenia; poziom pillingu wynika z szybkości trzech równoległych procesów — splątywania włókien w pille, pojawiania się nowych włókien na powierzchni i ścierania włókien oraz pilli; przy włóknach mocnych pille powstają szybciej, niż się ścierają (pilling rośnie z użytkowaniem), przy słabych oba procesy konkurują (pilling się waha), są też konstrukcje, w których włókna ścierają się przed utworzeniem pilli; idealny test przyspieszałby wszystkie trzy procesy jednakowo dla wszystkich wyrobów — takiego nie ma, ale opracowano procedurę, która szereguje wyroby w tej samej kolejności skłonności do mechacenia i pillingu, jak w użytkowaniu; modyfikację przyrządu Martindale’a opisuje pozycja bibliografii [8] (w wydaniu 2000: publikacja H. Knechta z 1988 r.). Zakres (rozdział 1): metoda wyznaczania odporności płaskich wyrobów na pilling, mechacenie i skłębianie zmodyfikowaną metodą Martindale’a. Powołania: ISO 139, ISO 12945-4 (ocena wizualna), ISO 12947-1:1998. Definicje (rozdział 3, według ISO 12945-4:2020): pille — splątane włókna w kulkach wystających z wyrobu, o takiej gęstości, że nie przepuszczają światła i rzucają cień; pilling — powstawanie pilli na powierzchni; mechacenie — szorstkowanie włókien powierzchniowych lub wyciąganie włókien z wyrobu, dające widoczną zmianę powierzchni; skłębienie — zmiana orientacji uniesionych włókien wyrobu drapanego, dająca widoczną zmianę powierzchni (wszystkie mogą wystąpić przy praniu, czyszczeniu chemicznym i noszeniu); tarcie pillingu — jeden pełny obrót dwóch zewnętrznych elementów napędu; cykl pillingu — ruch po pełnej krzywej Lissajous obejmujący 16 tarć, tj. 16 obrotów napędów zewnętrznych i 15 obrotów napędu wewnętrznego. Zasada (rozdział 4): próbka kołowa przesuwa się pod określoną siłą po powierzchni ciernej z tego samego wyrobu albo, gdy właściwe, z wełnianej tkaniny ściernej, po krzywej Lissajous, mogąc się swobodnie obracać wokół osi prostopadłej do swojej płaszczyzny; mechacenie, pilling i skłębienie ocenia się wizualnie po określonych etapach. Aparatura (rozdział 5): przyrząd Martindale’a według ISO 12947-1 zmodyfikowany według 5.2 — płyta podstawy ze stolikami i napędem (dwa napędy zewnętrzne i wewnętrzny), każdy punkt płyty prowadzącej uchwytów zakreśla tę samą krzywą Lissajous (od okręgu przez coraz węższe elipsy do linii prostej i z powrotem w kierunku prostopadłym); licznik z nastawą zlicza każdy obrót jednego napędu zewnętrznego jako jedno tarcie, 16 obrotów to pełna krzywa; mimośród dwóch zsynchronizowanych napędów zewnętrznych i napędu środkowego — (12 ± 0,25) mm, największy skok płyty prowadzącej w obu kierunkach — (24 ± 0,5) mm; licznik z dokładnością do 1 tarcia; stoliki pillingowe z pierścieniem zaciskowym (rysunki 1 i 2); płyta prowadząca z trzema prowadnicami i łożyskami (trzpienie poruszają się swobodnie, bez luzu); uchwyt próbki (korpus, pierścień, trzpień) o masie (155 ± 1) g; obciążnik — krążek ze stali nierdzewnej (260 ± 1) g, razem z uchwytem (415 ± 2) g; przyrząd pomocniczy do mocowania próbki w uchwycie bez fałd; obciążnik do mocowania na stoliku (2,5 ± 0,5) kg o średnicy (120 ± 10) mm; tu kończy się przeczytany fragment wydania 2020. Wydanie 2000 ma w tym miejscu jeszcze kabinę obserwacyjną (5.3): białe światło świetlówki pod kątem 5–15° do płaszczyzny próbki, odległość oka od próbki 30–50 cm — w próbce wydania 2020 tego punktu nie ma (rozdział 9 odsyła ocenę do ISO 12945-4), więc warunków obserwacji według 2020 nie podajemy.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 12945-2:2021-04 (wersja angielska, publikacja 29-04-2021, 26 stron, grupa cenowa M) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 26 Wyrobów Włókienniczych, ICS 59.080.01, „Wprowadza: EN ISO 12945-2:2020 [IDT], ISO 12945-2:2020 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 12945-2:2002 – wersja polska”. PN-EN ISO 12945-2:2002 (wersja polska, „…do mechacenia i pillingu…”, publikacja 27-12-2002, 20 stron; wprowadzała EN ISO 12945-2:2000 i ISO 12945-2:2000) — „Data wycofania: 29-04-2021”, zastąpiona przez PN-EN ISO 12945-2:2021-04.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 12945-2 stoi w 9 rekordach u 7 laboratoriów: AB 154, AB 164, AB 198, AB 225, AB 1417, AB 1421, AB 1864. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 29.12.2025 do 08.07.2026) numer stoi u wszystkich 7. Tylko „PN-EN ISO 12945-2:2021-04” — AB 164 (dwa miejsca zakresu, razem z PN-EN ISO 12945-4:2021-04), AB 225 i AB 1421 (oba z 12945-4), AB 1417; wydanie aktualne obok wycofanego 2002 — AB 154 i AB 198 (ten z 12945-4); AB 1864 zapisuje oba wydania bez członu „ISO”: „PN-EN 12945-2:2021-04” i „PN-EN 12945-2:2002”. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 12945-2” i pokazuje 6 laboratoriów; AB 1864 wychodzi tylko pod „PN-EN 12945-2” — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Płaskie wyroby włókiennicze, tkaniny, dzianiny i odzież — „skłonność do mechacenia, pillingu i skłębiania, zmodyfikowana metoda Martindale’a” (AB 164, AB 198, AB 225, AB 1421, AB 1864), „skłonność powierzchni płaskiego wyrobu do mechacenia i pillingu” (AB 154, AB 1417); zwykle obok metody skrzynkowej (PN-EN ISO 12945-1) i ścierania metodą Martindale’a (PN-EN ISO 12947-2).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy ocenie: od wydania 2020 część 2 odsyła ocenę wizualną do ISO 12945-4 — dlatego większość laboratoriów wymienia obie części; AB 154, AB 1417 i AB 1864 podają tylko część 2. Przy cyklach: licznik liczy tarcia (obroty napędu zewnętrznego); pełny cykl pillingu to 16 tarć — pomylenie tarć z cyklami zmienia etap oceny szesnastokrotnie. Przy obciążeniu: uchwyt (155 ± 1) g albo z obciążnikiem (415 ± 2) g — wynik zależy od wybranego obciążenia. Przy powierzchni ciernej: domyślnie ten sam wyrób, wełniana tkanina ścierna tylko gdy właściwe. Przy mocowaniu: próbkę i materiał na stoliku mocuje się bez fałd (przyrząd pomocniczy, obciążnik 2,5 kg). Przy interpretacji: test szereguje wyroby, ale nie odtwarza dokładnie zużycia — mocne i słabe włókna zachowują się różnie (pilling rośnie albo się waha). Przy wydaniu: wydanie 2020 dodało skłębienie (wyroby drapane) do zakresu.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów o próbkach, przebiegu (liczbach tarć na etapach, obciążeniach dla rodzajów wyrobów), rozdziału 9 ani sprawozdania, a skali ocen z ISO 12945-4 nie czytaliśmy — nie podajemy więc liczby tarć dla etapów, przypisania obciążeń ani stopni oceny pillingu.

Zasada metody

Kołową próbkę wyrobu na uchwycie (155 g albo 415 g z obciążnikiem) przesuwa się po krzywej Lissajous na zmodyfikowanym przyrządzie Martindale’a po tym samym wyrobie (albo wełnianej tkaninie ściernej) i po ustalonych etapach ocenia wizualnie mechacenie, pilling i skłębienie według ISO 12945-4.

Zastosowania

• Tkaniny, dzianiny i odzież — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Porównanie skłonności wyrobów do pillingu (szeregowanie, nie odtworzenie zużycia)
• Wyroby drapane — skłębienie (od wydania 2020)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 12945-2:2021-04 (wersja angielska; EN ISO 12945-2:2020 IDT, ISO 12945-2:2020 IDT)

Tytuł (PL)

Tekstylia — Wyznaczanie skłonności powierzchni płaskiego wyrobu do pillingu, mechacenia i skłębiania — Część 2: Zmodyfikowana metoda Martindale'a

Title (EN)

Textiles — Determination of fabric propensity to surface pilling, fuzzing or matting — Part 2: Modified Martindale method

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Kołowe próbki wyrobu i materiał cierny, kondycjonowane według ISO 139. PN-EN ISO 12945-2:2021-04 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Montaż

   Próbka w uchwycie bez fałd (przyrząd pomocniczy), materiał cierny na stoliku dociśnięty obciążnikiem 2,5 kg i pierścieniem zaciskowym; uchwyt 155 g albo z obciążnikiem 415 g.

3. Tarcie

   Ruch po krzywej Lissajous; licznik zlicza tarcia (16 tarć = 1 cykl pillingu).

4. Ocena etapowa

   Po ustalonych etapach ocena wizualna mechacenia, pillingu i skłębienia według ISO 12945-4.

5. Wynik

   Oceny według ISO 12945-4 dla kolejnych etapów, z podaniem obciążenia i rodzaju powierzchni ciernej.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp; ruchome uchwyty przyrządu — nie sięgać w trakcie pracy
• UWAGA MERYTORYCZNA: licznik liczy tarcia, cykl pillingu to 16 tarć; od wydania 2020 ocenę wykonuje się według ISO 12945-4

Najczęstsze pytania