🌿 pH gleby wg PN-ISO 10390:1997 — WYDANIE WYCOFANE, nadal powoływane

Środowisko PN-ISO 10390

Przegląd

STATUS (stan kart PKN na 22.09.2026 — sprawdzone DWIE karty). PN-ISO 10390:1997, wersja polska, publikacja 11-12-1997, 15 stron, ICS 13.080.10, organ techniczny KT 191 (Chemii Gleby), „Wprowadza: ISO 10390:1994 [EQV]" — uwaga: EQV, czyli RÓWNOWAŻNA, a nie identyczna z dokumentem międzynarodowym. Karta ma adnotację o wycofaniu z datą 01-09-2022 i wskazuje następcę: PN-EN ISO 10390:2022-09 — wersję ANGIELSKĄ.

WYDANIE OBOWIĄZUJĄCE MA INNY TYTUŁ I SZERSZY PRZEDMIOT — I POŁĄCZYŁO DWIE NORMY W JEDNĄ. PN-EN ISO 10390:2022-09 nosi tytuł „Gleba, uzdatnione bioodpady oraz osady ściekowe — Oznaczanie pH" (wprowadza EN ISO 10390:2022 [IDT] i ISO 10390:2021 [IDT]) i zastępuje DWA dokumenty naraz: PN-ISO 10390:1997 oraz PN-EN 15933 (oznaczanie pH w osadach i bioodpadach). Wydanie z 1997 r. dotyczyło samej gleby — dlatego ten wpis nie mówi o osadach ani o bioodpadach. Wydanie obowiązujące ma w tej bazie własny wpis.

CZY WYCOFANE WYDANIE JEST JESZCZE UŻYWANE — POMIAR NA ZAKRESACH AKREDYTACJI (22.09.2026). „PN-ISO 10390:1997" — 12 pozycji u 10 laboratoriów; „PN-EN ISO 10390:2022-09" — 140 pozycji u 73 laboratoriów. Przejście na nowe wydanie jest więc w większości dokonane, ale nie całkowite. W zakresach widać przy tym POSTACIE MIESZANE, w których przedrostek pochodzi z jednego wydania, a rok z drugiego: „PN-ISO 10390:2022-09" (11 pozycji u 7 laboratoriów) i „PN-EN 10390:2022-09" bez członu ISO (5 pozycji u 3 laboratoriów). Oznaczenia w takiej postaci NIE ISTNIEJĄ w katalogu PKN — katalog po ciągu „10390" zwraca dokładnie dwa dokumenty: wydanie z 1997 r. i wydanie z 2022-09.

ZAKRES WYDANIA Z 1997 ROKU (z karty): instrumentalna metoda rutynowego oznaczania pH szklaną elektrodą w zawiesinie gleby 1:5 (V/V) w wodzie (pH-H₂O), w roztworze chlorku potasu c(KCl) = 1 mol/l (pH-KCl) albo w roztworze chlorku wapnia c(CaCl₂) = 0,01 mol/l (pH-CaCl₂). Stosuje się ją do wszystkich typów powietrznie suchych próbek gleby.

pH gleby jest jednym z najważniejszych parametrów agrochemicznych, wpływającym na dostępność składników pokarmowych dla roślin, aktywność mikroorganizmów glebowych i mobilność metali ciężkich. Oznacza się dwie wartości: pH_H₂O (odczyn aktualny, w zawiesinie z wodą) i pH_KCl (odczyn wymienno-kwasowy, w zawiesinie z 1 mol/L KCl).

pH_KCl jest niższe od pH_H₂O o 0,5–1,5 jednostki i lepiej odzwierciedla właściwości buforowe gleby, ponieważ jony K⁺ wypierają H⁺ i Al³⁺ z kompleksu sorpcyjnego. Klasy agronomiczne pH gleby: bardzo kwaśne <4,5; kwaśne 4,5–5,5; lekko kwaśne 5,6–6,5; obojętne 6,6–7,2; zasadowe >7,2.

Metoda jest prosta, szybka i nie wymaga drogiego sprzętu, dlatego jest wykonywana masowo przez Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze (OSChR) w ramach monitoringu gleb rolniczych.

KLUCZ ZAKŁADKI „PN-ISO 10390" (pomiar 23.09.2026, kopia bazy zakresów akredytacji): 23 pozycje u 17 laboratoriów — 12 zapisów wydania z 1997 roku i 11 postaci mieszanej „PN-ISO 10390:2022-09". Wydanie obowiązujące ma w tej bazie osobny wpis („pH gleby w wodzie, KCl i CaCl₂ — metoda potencjometryczna"); jego klucz „PN-EN ISO 10390" daje 147 pozycji u 76 laboratoriów. Pełna skala rdzenia „10390" to 176 pozycji u 95 laboratoriów; obok postaci wymienionych wyżej są tam m.in. wprost „ISO 10390:2005" (3 razy).

Zasada metody

Próbkę gleby miesza się z wodą destylowaną lub roztworem KCl 1 mol/L w stosunku objętościowym 1:5 (gleba:ciecz). Zawiesinę intensywnie miesza się przez 5 minut, pozostawia na 2 godziny do równowagi, a następnie mierzy pH potencjometrycznie za pomocą pH-metru z elektrodą szklaną kombinowaną. Kalibracja dwupunktowa buforami pH 4,00 i 7,00.

Zastosowania

• Monitoring gleb rolniczych (OSChR, IUNG)
• Zalecenia nawozowe (wapnowanie)
• Ocena jakości gleby wg Rozporządzenia MKiŚ
• Badanie wpływu nawożenia i uprawy na odczyn gleby
• Ocena mobilności metali ciężkich w glebie
• Badania środowiskowe — wpływ kwaśnych opadów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 10390:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 10390:1994 [EQV])

Tytuł (PL)

Jakość gleby — Oznaczanie pH

Title (EN)

Soil quality — Determination of pH

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbki

   Wysusz glebę w temp. pokojowej. Przesiej przez sito 2 mm. Odmierz 5 mL gleby cylindrem miarowym.

   ⏱ Czas: 10 min

2. Przygotowanie zawiesiny

   Do 5 mL gleby dodaj 25 mL wody destylowanej (pH_H₂O) lub 25 mL KCl 1 mol/L (pH_KCl).

   ⏱ Czas: 2 min

3. Mieszanie

   Wytrząsaj intensywnie przez 5 minut na wytrząsarce (150–200 rpm) lub ręcznie.

   ⏱ Czas: 5 min

4. Równoważenie

   Pozostaw zawiesinę na 2 h (±15 min) w temperaturze pokojowej. Nie mieszać w tym czasie.

   ⏱ Czas: 2 h

5. Kalibracja pH-metru

   Kalibruj pH-metr buforami 4,00 i 7,00. Sprawdź slope (95–105% teoretycznego).

   ⏱ Czas: 5 min

6. Pomiar pH

   Zanurz elektrodę w zawiesinie (2 cm pod powierzchnią). Poczekaj na stabilizację odczytu (±0,02 pH przez 30 s). Zapisz wynik.

   ⏱ Czas: 2 min

7. Płukanie i powtórzenie

   Opłucz elektrodę wodą destylowaną między próbkami. Wykonaj duplikat co 10 próbek.

   ⏱ Czas: 1 min

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• KCl — nieszkodliwy, standardowe środki ochrony
• Elektroda szklana — krucha, ryzyko skaleczenia
• Rękawice i okulary ochronne — standardowe wyposażenie
• Gleba może zawierać zanieczyszczenia — stosować rękawice nitrylowe
• To wydanie normy jest WYCOFANE od 01-09-2022 — przy badaniu, którego odbiorca wymaga dokumentu czynnego, obowiązuje PN-EN ISO 10390:2022-09
• Wydanie obowiązujące obejmuje także osady ściekowe i uzdatnione bioodpady; to wydanie dotyczy wyłącznie gleby
• Zapisy „PN-ISO 10390:1997-09" i „PN-EN 10390:2022-09" spotykane w zakresach akredytacji nie odpowiadają żadnemu dokumentowi w katalogu PKN — mieszają przedrostek jednego wydania z rokiem drugiego

Najczęstsze pytania