🧱 Penetracja (głębokość wgłębienia) asfaltu lanego i innych mieszanek mineralno-asfaltowych o ziarnie do 16 mm — wciskanie stempla walcowego o płaskiej, okrągłej podstawie w próbkę sześcienną (kostka o krawędzi 70,7 mm) albo cylindryczną, PN-EN 12697-20

Budownictwo PN-EN 12697-20

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 12697-20:2020-07, w całości: „Niniejszy dokument określa metodę oceny penetracji asfaltu uszczelniającego oraz innych rodzajów asfaltów, kiedy wywierana jest na nie siła poprzez wałek o płaskiej, okrągłej podstawie. Niniejszy dokument dotyczy kruszyw o maksymalnej wielkości nominalnej ziaren mniejszej lub równej 16 mm.” („Asfalt uszczelniający” to w tłumaczeniu karty angielskie „mastic asphalt”, czyli asfalt lany.) Tekstu wydania EN 12697-20:2020 nie mamy. Czytamy fragment próbny oSIST prEN 12697-20:2019, czyli PROJEKT prEN 12697-20 z grudnia 2018 r. skierowany do ankiety CEN, od okładki do punktu 3.1.9 (strona 4); projekt sam zastrzega, że nie jest normą europejską i może się zmienić — liczby poniżej pochodzą z projektu, nie z wydania 2020.

WEDŁUG PROJEKTU prEN 12697-20:2018 (przedmowa, spis treści, rozdziały 1–3.1.9). Projekt przygotował CEN/TC 227 „Road materials” (sekretariat DIN); miał zastąpić EN 12697-20:2012. Tytuł projektu: „Bituminous mixtures — Test methods — Part 20: Indentation using cube or Marshall specimens”; karta PKN wydania 2020 podaje tytuł z próbkami „cylindrycznymi (CY)”. Istotne zmiany wobec wydania 2012 według przedmowy projektu: tytuł nie ogranicza już metody do mieszanek na gorąco; aktualizacja redakcyjna; usunięto powołania EN 13108-1, -2, -3, -4, -5 i -7; na rysunku 1 poprawiono tolerancje formy metalowej na ± 0,5 mm zgodnie z 3.1.1; w 5.3.2.3 i 5.3.3 najwyższą temperaturę zmieniono na 230 °C zgodnie z EN 12697-35. Zakres (rozdział 1): głębokość wgłębienia asfaltu lanego i innych asfaltów, gdy siła działa przez walcowy stempel o płaskiej, okrągłej podstawie; kruszywo o największym wymiarze nominalnym do 16 mm. Powołania normatywne: EN 12697-27 (pobieranie próbek), EN 12697-30 (przygotowanie próbek ubijakiem udarowym), EN 12697-35 (mieszanie laboratoryjne), EN 12970 (asfalt lany do izolacji wodochronnych), EN 13108-6 (asfalt lany — wymagania), ISO 48 (twardość gumy w stopniach IRHD). Aparatura do formowania kostek z asfaltu lanego (3.1): forma sześcienna — składana forma metalowa o krawędzi wewnętrznej (70,7 ± 0,5) mm (rysunek 1); suszarka utrzymująca (250 ± 10) °C; ubijak z twardego drewna o przekroju kwadratowym, krawędź ok. 30 mm; szpachla szerokości ok. 30 mm; miska z łyżką; termometr do 300 °C z dokładnością 2 °C; termometr do 40 °C z dokładnością 1 °C; środek antyadhezyjny (np. gliceryna albo papier woskowany); forma regulowana do kostki (rysunek 6). Tu kończy się przeczytany fragment. Spis treści projektu wymienia dalej: aparat do badania wgłębienia (3.2) z urządzeniem obciążającym (3.2.1); próbki — rodzaj, liczba, kondycjonowanie (rozdział 4); procedurę (rozdział 5) — sprawdzenie, warunki badania, przygotowanie kostek (wymiar, próbki asfaltu lanego z produkcji przemysłowej, asfalt lany mieszany w laboratorium, formowanie), przygotowanie próbek cylindrycznych, mocowanie i kondycjonowanie temperaturowe, przyłożenie siły; wynik (6), precyzję (7) i sprawozdanie (8).

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 12697-20:2020-07 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 28-07-2020, 18 stron, grupa cenowa J, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 212 Budowy i Utrzymania Dróg, ICS 93.080.20, „Wprowadza: EN 12697-20:2020 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 12697-20:2012 - wersja angielska”. Wersji polskiej wydania 2020 w katalogu nie ma: wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 12697-20” (02.10.2026) pokazuje wydania 2020-07 (angielskie), 2012 (angielskie), 2007 (polskie) i 2004 (angielskie). Karta PN-EN 12697-20:2012 (wersja angielska, „Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco — Część 20: Badanie twardości (penetracji) na próbkach sześciennych lub cylindrycznych (CY)”, wprowadza EN 12697-20:2012; pole „Zakres”: m.in. „Nominalna wielkość ziaren powinna być mniejsza lub równa 16 mm”): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 12697-20:2020-07 - wersja angielska”, data wycofania 28-07-2020. Karta PN-EN 12697-20:2007 (wersja polska, „… Badanie twardości (penetracji) na próbkach sześciennych lub próbkach Marshalla”, wprowadza EN 12697-20:2003, zastąpiła PN-EN 12697-20:2004): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 12697-20:2012”, data wycofania 31-05-2012.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 12697-20 stoi w 10 rekordach u 9 laboratoriów: AB 937 (2), AB 1269, AB 1414, AB 1483, AB 1484, AB 1529, AB 1532, AB 1538, AB 1689 (po 1). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 11.07.2025 do 09.09.2026): 10 pozycji, tyle samo co w kopii. Zapisy: „PN-EN 12697-20:2020-07” — 7 laboratoriów (AB 1414, AB 1483, AB 1484, AB 1529, AB 1532, AB 1538, AB 1689); bez daty — AB 937 (dwie pozycje) i AB 1269. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 12697-20” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 9 laboratoriów i 10 pozycji (AB 937 — 2); pod „EN 12697-20” — 1 laboratorium czeskie (1181).

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: mieszanki mineralno-asfaltowe — u ośmiu laboratoriów; asfalt lany — AB 1269 (pozycja oznaczona „E” — elastyczny zakres akredytacji, obok pobierania próbek przy rozładowywaniu z kotła transportowego według PN-EN 12697-27). Nazwa badania: „Twardość (penetracja) na próbkach sześciennych” — AB 1414, AB 1483, AB 1484, AB 1529, AB 1538, AB 1689; „Penetracja na próbkach sześciennych” — AB 1532; „Twardość (penetracja)” — AB 1269; „Deformacja trwała na próbkach sześciennych” — AB 937 (w jednej pozycji z zakresem (1–25) mm i opisem „Metoda obciążenia stemplem”; pozycje oznaczone „E”). Żadne laboratorium nie wymienia w nazwie próbek cylindrycznych. Obok tej normy w tych samych zakresach stoją m.in. koleinowanie (metoda B w powietrzu, mały aparat), spływność lepiszcza, pobieranie próbek według PN-EN 12697-27 i zawartość wolnej przestrzeni — według innych norm, których tu nie opisujemy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wydaniu: tytuł i nazwa badania zmieniały się — wydanie 2007 mówiło o „twardości (penetracji)” na próbkach sześciennych lub Marshalla, wydanie 2012 o „twardości (penetracji)” na próbkach sześciennych lub cylindrycznych (CY) dla mieszanek na gorąco, wydanie 2020 — o „penetracji” bez ograniczenia do mieszanek na gorąco; nazwy w zakresach („twardość”, „deformacja trwała”) nie wskazują wydania, a dwa laboratoria podają numer bez daty. Przy temperaturze przygotowania: według przedmowy projektu najwyższa temperatura w 5.3.2.3 i 5.3.3 to 230 °C zgodnie z EN 12697-35 — zmiana wobec wydania 2012; wartości z wydania 2020 nie sprawdziliśmy. Przy formie: krawędź wewnętrzna 70,7 mm z tolerancją ± 0,5 mm (projekt poprawił rysunek 1 do tej tolerancji). Przy kruszywie: metoda dotyczy mieszanek o ziarnie do 16 mm — wynik dla grubszej mieszanki jest poza zakresem normy. Przy próbkach: norma przewiduje kostki i próbki cylindryczne; zakresy laboratoriów wymieniają tylko próbki sześcienne.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy tekstu wydania 2020 ani dalszej części projektu od 3.2: aparatu do wgłębiania (wymiary stempla, siła, czujnik), liczby i kondycjonowania próbek, warunków badania (temperatura, czas obciążenia), przygotowania kostek i próbek cylindrycznych, sposobu przyłożenia siły, obliczenia wyniku, precyzji ani sprawozdania — nie podajemy więc siły, pola stempla, temperatury badania, czasu, wzoru ani klas penetracji.

Zasada metody

Z asfaltu lanego (próbki z produkcji albo mieszanej w laboratorium) formuje się kostkę w metalowej formie o krawędzi wewnętrznej 70,7 mm — albo przygotowuje próbkę cylindryczną — kondycjonuje ją temperaturowo i wciska w nią stempel walcowy o płaskiej, okrągłej podstawie z określoną siłą; wynikiem jest głębokość wgłębienia (penetracja). Siły, wymiarów stempla, temperatury i czasu nie podajemy — nie mamy tej części tekstu.

Zastosowania

• Mieszanki mineralno-asfaltowe — „twardość (penetracja) na próbkach sześciennych” w zakresach 7 laboratoriów (AB 1414, AB 1483, AB 1484, AB 1529, AB 1532, AB 1538, AB 1689)
• Asfalt lany — twardość (penetracja) z pobieraniem próbek z kotła transportowego (AB 1269)
• „Deformacja trwała na próbkach sześciennych”, zakres (1–25) mm, metoda obciążenia stemplem (AB 937)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12697-20:2020-07 (wersja angielska; EN 12697-20:2020 IDT)

Tytuł (PL)

Mieszanki mineralno-asfaltowe — Metody badań — Część 20: Badanie penetracji na próbkach sześciennych lub cylindrycznych (CY)

Title (EN)

Bituminous mixtures — Test methods — Part 20: Indentation using cube or cylindrical specimens (CY)

Procedura krok po kroku

1. Próbka mieszanki

   Pobieranie według EN 12697-27 (asfalt lany z produkcji) albo mieszanie laboratoryjne według EN 12697-35; kruszywo do 16 mm. PN-EN 12697-20:2020-07 aktualna (stan karty na 02.10.2026).

2. Formowanie kostki albo próbki cylindrycznej

   Kostka w formie o krawędzi (70,7 ± 0,5) mm z użyciem środka antyadhezyjnego, ubijaka i szpachli; próbki cylindryczne — według rozdziału 5.4; temperatury i sposobu formowania NIE PODAJEMY (projekt: najwyżej 230 °C).

3. Kondycjonowanie

   Mocowanie i kondycjonowanie temperaturowe próbki (5.5) — temperatury i czasu NIE PODAJEMY.

4. Wgłębianie

   Przyłożenie siły przez stempel walcowy o płaskiej, okrągłej podstawie (5.6) — siły, czasu i odczytu NIE PODAJEMY.

5. Wynik i sprawozdanie

   Głębokość wgłębienia (rozdział 6), precyzja (7), sprawozdanie (8) — szczegółów NIE PODAJEMY; w sprawozdaniu warto wskazać wydanie normy i rodzaj próbki (sześcienna czy cylindryczna).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Gorący asfalt lany (suszarka do 250 °C, w projekcie najwyższa temperatura 230 °C) — oparzenia, opary; rękawice i osłona twarzy; przeczytany tekst projektu nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: tekst czytany jest projektem prEN 12697-20:2018, nie wydaniem 2020 — liczby z projektu mogą różnić się od normy; wynik zależy od rodzaju próbki, temperatury i siły, których tu nie podajemy

Najczęstsze pytania