🔥 Palność taśm przenośnikowych w skali laboratoryjnej — próbka 200 × 25 mm nad płomieniem palnika propanowego 1000 °C przez 45 s, czas palenia i żarzenia po usunięciu palnika i ponowne zapalenie w strumieniu powietrza 1,5 m/s; PN-EN ISO 340

Materiały i NDT PN-EN ISO 340

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 340:2022 (rozdz. 1) określa metodę oceny, w małej skali, reakcji taśmy przenośnikowej na płomień źródła zapłonu; dotyczy taśm z przekładkami tekstylnymi oraz taśm z linkami stalowymi. Przestroga na początku normy: metoda nie służy do oceny zagrożenia pożarowego danego wyrobu; wyniki mogą pomóc w ocenie zagrożenia zapłonem, ale nie powinny być samodzielnym dowodem, że wyrób albo materiał jest bezpieczny. Powołania normatywne: ISO 8056-1 (przewody przedłużające termopar), ISO 9162 (gaz płynny — specyfikacja), EN 12882 (taśmy przenośnikowe ogólnego przeznaczenia — wymagania bezpieczeństwa elektrycznego i palności) i EN 14973 (taśmy do instalacji podziemnych — wymagania bezpieczeństwa elektrycznego i palności). Pojęcia (rozdz. 3, za ISO 13943:2017): palenie po usunięciu źródła zapłonu (afterflame) i jego czas, żarzenie po ustaniu źródła zapłonu i płomienia (afterglow) i jego czas.

WYMAGANIA (rozdz. 4). Czas palenia po usunięciu palnika (4.1): suma czasów płomienia z każdej serii sześciu prób ma być mniejsza niż 45 s, a żadna pojedyncza wartość nie może przekroczyć 15 s. Brak ponownego pojawienia się płomienia po skierowaniu strumienia powietrza (4.2). Wymagania regionalne (4.3): w krajach jednolitego rynku europejskiego wymagania 4.1 i 4.2 zastępują wymagania właściwej klasy z EN 12882 (taśmy ogólnego przeznaczenia) i EN 14973 (taśmy do instalacji podziemnych).

PRÓBKI (pkt 5.3). Próbki pobiera się co najmniej 50 mm od krawędzi taśmy. Taśmy z przekładkami tekstylnymi, badane z okładkami i bez okładek: 12 próbek (200 ± 5) mm × (25 ± 1) mm — po trzy wzdłużne i trzy poprzeczne z okładkami oraz po trzy wzdłużne i trzy poprzeczne z usuniętymi okładkami. Okładki usuwa się zdzieraniem, cięciem albo szlifowaniem — przy szlifowaniu trzeba uważać, by nie przegrzać próbki i nie uszkodzić nitek przekładki; usuwa się je z obu stron, zwykle do chwili, gdy na większości powierzchni widać wierzchołki splotu tkaniny pokryte tylko gumą przekładkową; splotu nie wolno uszkodzić ani wystrzępić. Gdy specyfikacja wyrobu wymaga badania tylko z okładkami — sześć prób (trzy wzdłużne, trzy poprzeczne); taśmy zaprojektowane bez okładek — sześć próbek bez usuwania materiału. Taśmy z linkami stalowymi: sześć próbek wzdłużnych długości 200 ± 5 mm i szerokości możliwie bliskiej 25 mm (zależnie od średnicy i podziałki linek), co najmniej 20 mm, z co najmniej dwiema linkami, cięte w połowie odstępu między sąsiednimi linkami; gdy specyfikacja wymaga badania bez okładek — okładki usuwa się z obu stron tak, by były widoczne linki.

APARATURA I MIEJSCE BADANIA (pkt 5.4–5.6). Palnik gazowy typu Bunsena z rurką o średnicy wewnętrznej (10 ± 0,5) mm; propan techniczny według ISO 9162; przyrządy do pomiaru czasu z odczytem co 0,2 s lub dokładniej; przyrządy do pomiaru długości z podziałką milimetrową; uchwyt próbki — prostokątna rama wysokości co najmniej 520 mm, o bokach odległych co najmniej 75 mm, utrzymująca próbkę pionowo co najmniej 20 mm od ramy (z materiału odpornego na korozyjne produkty spalania); wzorcowana termopara NiCr/NiAl według ISO 8056-1 lub równoważna; urządzenie dające strumień powietrza o normalnej zawartości tlenu, wilgotności względnej nie większej niż 80 % i temperaturze nie wyższej niż 30 °C, o prędkości (1,5 ± 0,1) m/s przy dolnym końcu próbki. Miejsce badania: ruch powietrza na początku badania mniejszy niż 0,2 m/s, bez wpływu urządzeń mechanicznych w trakcie, objętość powietrza wystarczająca, by nie spadło stężenie tlenu; w szafce z otwartym frontem próbka co najmniej 300 mm od każdej ściany. Próbki przechowuje się płasko i sucho co najmniej 24 h przed badaniem. Gdy butle z gazem płynnym stoją w chłodniejszym miejscu, gaz przed pomiarem przepływu ma dojść do wymaganej temperatury — np. przez metalową rurkę zanurzoną w wodzie o temperaturze 25 °C (pkt 5.1.2).

PRZEBIEG (pkt 5.7). Atmosfera badania: od 10 °C do 30 °C, wilgotność względna od 15 % do 80 %. Próbkę mocuje się w uchwycie pionowo. Płomień palnika ustawia się na całkowitą wysokość 150–180 mm, z wewnętrznym stożkiem ok. 50 mm; termopara w najgorętszym miejscu płomienia (tuż nad wewnętrznym stożkiem) ma wskazać 1000 °C ± 20 °C — w razie potrzeby płomień się koryguje. Palnik ustawia się pod kątem 45°, bezpośrednio pod środkową osią pionową próbki, z wylotem rurki 50 mm poniżej dolnej krawędzi próbki. Po 45 s palnik usuwa się bez gaszenia (osłonięty od ruchu powietrza, jeśli będą dalsze próby) i zapisuje czas palenia oraz czas żarzenia próbki. Zaraz po zniknięciu płomienia włącza się na 1 min strumień powietrza o ustalonej prędkości, mierząc czas żarzenia i sprawdzając, czy próbka zapala się ponownie; czas ponownego płomienia dodaje się do czasu płomienia z poprzedniego kroku i nie wlicza do czasu żarzenia.

WYNIKI (pkt 5.8). Dla każdej próbki — czy i jak długo paliła się po usunięciu palnika oraz czy i jak długo paliła się ponownie w strumieniu powietrza; największa z wartości indywidualnych; przy braku płomienia — „brak płomienia”, przy braku ponownego zapalenia — „brak ponownego płomienia”; łączny czas palenia każdej próbki (z ponownym zapaleniem) i czas żarzenia każdej próbki; suma czasów palenia i żarzenia dla każdej serii 6 próbek.

WYDANIE. Piąte wydanie ISO 340:2022 (2022-05; ISO/TC 41/SC 3 we współpracy z CEN/TC 188 według porozumienia wiedeńskiego) zastąpiło wydanie czwarte ISO 340:2013. Zmiany według przedmowy: zaktualizowane powołania, nowe hasło terminologiczne, wymagania regionalne w rozdziale 4, rozdział 5 uzupełniony o rysunki, wyjaśnienia i tolerancje.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-EN ISO 340:2022-12 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: publikacja 06-12-2022, 20 stron, Sektor Chemii, KT 186 Gumy i Wyrobów Gumowych, „Wprowadza: EN ISO 340:2022 [IDT], ISO 340:2022 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 340:2013-07 - wersja angielska”, ICS 13.220.40, 53.040.20; pól „Dyrektywa” i „Mandat” karta nie ma. Pole „Zakres”: „W niniejszym dokumencie określono metodę oszacowania reakcji taśmy przenośnikowej na działanie źródła ognia, w małej skali. Norma odnosi się do taśm z rdzeniem tekstylnym oraz do taśm z linkami stalowymi.” Wydanie PN-EN ISO 340:2013-07, powoływane obok 2022-12 w AB 005, zostało więc zastąpione przez PN-EN ISO 340:2022-12 (wiemy to z pola „Zastępuje” karty 2022; karty wydania 2013 nie czytaliśmy).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 02.11.2026; zakładka „Laboratoria” na labcoda.pl, 06.11.2026). Numer ISO 340 stoi w 9 rekordach u 6 polskich laboratoriów: AB 005 (dwa), AB 169, AB 665 (dwa), AB 710, AB 1340, AB 1552 (dwa). Zapisy: sama „PN-EN ISO 340:2022-12” (5 rekordów; w AB 1340 „pkt.5.7 z wyłączeniem pkt.5.7.5 i pkt.5.7.6”, w AB 169 „p. 5.3.2”), w AB 005 łącznie „PN-EN ISO 340:2013-07 PN-EN ISO 340:2022-12” (dwa rekordy, w jednym razem z PN-93/C-05013 p. 2.1 i PN-98/C-05019 p. 3.1), oraz „PN-EN ISO 340” bez roku (AB 665, dwa rekordy). Do zbioru liczymy zapisy „ISO 340” bez dalszej cyfry, kropki ani myślnika (nie liczą się np. ISO 3405). Poza polskimi są 2 rekordy czeskie (1004 — „ČSN EN ISO 340”; 1025 — procedura PP-03.04.02 na podstawie ČSN EN ISO 340, CSA M422:23 i AS 1334.10). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 340”, dopasowanie po rodzinie i numerze) pokazuje 8 laboratoriów: tych 6 polskich i 2 czeskie, z tą samą liczbą pozycji co kopia (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z kopią.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy, całe pozycje). Taśmy przenośnikowe: z rdzeniem tekstylnym — palność, parametry „wystąpienie zapalenia i czas jego trwania” i „wystąpienie ponownego zapalenia i czas jego trwania” (AB 169, p. 5.3.2); palność metodą płomieniową — zapalenie i żarzenie oraz ponowne zapalenie i ponowne żarzenie z czasem trwania (AB 710); czas palenia, metoda płomieniowa (AB 1552, razem z PN-93-C-05013); taśmy i połączenia klejone taśm — czas palenia i żarzenia, metoda płomieniowa (AB 005 — razem z PN-93/C-05013 i PN-98/C-05019; AB 665). Materiały niemetalowe i tworzywa: czas palenia metodą płomieniową przy czasie przyłożenia płomienia 10 s „zgodnie z PN-EN ISO/IEC 80079-38:2017-02 p. 6.2” (AB 005, AB 1552; AB 665 — z PN-EN ISO/IEC 80079-38); tworzywa sztuczne i inne materiały niemetaliczne — „palność – czas narażenia 10 s”, pkt 5.7 z wyłączeniem pkt 5.7.5 i 5.7.6 (AB 1340). Żadna pozycja nie podaje zakresu pomiarowego.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pobieranie: próbka bliżej niż 50 mm od krawędzi taśmy albo z przekładką uszkodzoną przy usuwaniu okładek (przegrzanie przy szlifowaniu, wystrzępiony splot) nie jest próbką według pkt 5.3, choć daje się zbadać tak samo; liczba próbek zależy od tego, czego wymaga specyfikacja wyrobu — 12 dla taśmy tekstylnej badanej z okładkami i bez, 6 w pozostałych przypadkach. Pomiar: płomień trzeba sprawdzić termoparą (1000 ± 20 °C) przy wysokości 150–180 mm, a na początku badania ruch powietrza ma być mniejszy niż 0,2 m/s, bez wpływu urządzeń mechanicznych w trakcie — wynik uzyskany w innych warunkach nie jest wynikiem według pkt 5.5. Czas przyłożenia płomienia jest częścią metody: pozycje dla materiałów niemetalowych stosują 10 s według PN-EN ISO/IEC 80079-38 (a AB 1340 wyłącza pkt 5.7.5 i 5.7.6, czyli 45 s i strumień powietrza), więc wynik takiego badania nie jest wynikiem taśmy według ISO 340 i nie wolno go porównywać z kryteriami 4.1–4.2. Obliczenie: suma czasów palenia jest liczona dla serii sześciu prób — czas ponownego płomienia w strumieniu powietrza dolicza się do czasu palenia, a nie do żarzenia; obie składowe są pomiarami tej metody (stoper z odczytem co 0,2 s). Ocena: w Unii Europejskiej kryterium jest klasa z EN 12882 albo EN 14973, a nie wartości 45 s i 15 s z 4.1 — wynik „spełnia ISO 340” bez klasy z normy wyrobu nie mówi, czy taśma nadaje się do zastosowania. AB 005 powołuje oba wydania (2013-07 i 2022-12) — sprawozdanie musi wskazać, według którego badano, bo wydanie 2022 dodało tolerancje i wymagania regionalne.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment ISO 340:2022 (próbka iTeh) kończy się na pkt 5.8.7; nie podajemy zawartości sprawozdania (rozdz. 6) ani bibliografii, a rysunków 1 i 2 (palnik i uchwyt) nie odczytaliśmy z wymiarami. Nie czytaliśmy tekstu PN-EN ISO/IEC 80079-38 (pkt 6.2 — 10 s znamy tylko z pozycji zakresów), EN 12882 ani EN 14973 — nie podajemy ich klas ani kryteriów. Nie podajemy różnic między wydaniami 2013 i 2022 poza listą z przedmowy. Statusu ISO 340:2022 u wydawcy (ISO) nie udało się odczytać — strona ISO nie była dostępna z naszej maszyny. Powołań normy w przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Próbkę taśmy 200 mm × 25 mm zawieszoną pionowo podgrzewa się przez 45 s płomieniem palnika propanowego ustawionego pod kątem 45°, 50 mm pod dolną krawędzią (płomień 150–180 mm, 1000 ± 20 °C w najgorętszym miejscu); po usunięciu palnika mierzy się czas palenia i żarzenia, a następnie przez 1 min kieruje na próbkę strumień powietrza 1,5 m/s, sprawdzając ponowne zapalenie; wynik serii sześciu prób porównuje się z wymaganiem 4.1–4.2 albo, na rynku europejskim, z klasą z EN 12882 lub EN 14973 (ISO 340:2022, rozdz. 4–5).

Zastosowania

• Taśmy przenośnikowe z przekładkami tekstylnymi i z linkami stalowymi — z okładkami i bez okładek (ISO 340:2022, rozdz. 1, pkt 5.3)
• Ocena zgodności z klasą palności według EN 12882 (taśmy ogólnego przeznaczenia) i EN 14973 (instalacje podziemne) — na jednolitym rynku europejskim (pkt 4.3)
• Połączenia klejone taśm (w zakresach akredytacji)
• W zakresach akredytacji także materiały niemetalowe i tworzywa — z czasem przyłożenia płomienia 10 s według PN-EN ISO/IEC 80079-38 (to inny czas niż 45 s w ISO 340)
• W zakresach akredytacji: 6 polskich laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 340:2022-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 340:2022 i ISO 340:2022 [IDT])

Tytuł (PL)

Taśmy przenośnikowe — Charakterystyka palności w skali laboratoryjnej — Wymagania i metoda badania

Title (EN)

Conveyor belts — Laboratory scale flammability characteristics — Requirements and test method

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Wycięcie ≥ 50 mm od krawędzi; taśma tekstylna: po 3 wzdłużne i 3 poprzeczne z okładkami i bez okładek (12) albo 6, jeśli tak stanowi specyfikacja; taśma z linkami stalowymi: 6 wzdłużnych z co najmniej dwiema linkami; przechowywanie ≥ 24 h płasko i sucho (pkt 5.3, 5.6).

2. Ustawienie płomienia

   Płomień 150–180 mm ze stożkiem ok. 50 mm; termopara tuż nad stożkiem — 1000 ± 20 °C; pomieszczenie 10–30 °C, wilgotność 15–80 %, ruch powietrza < 0,2 m/s (pkt 5.5, 5.7.1–5.7.3).

3. Przyłożenie płomienia

   Próbka pionowo w uchwycie; palnik pod kątem 45°, pod środkową osią, wylot 50 mm pod dolną krawędzią; po 45 s usunięcie palnika bez gaszenia; zapis czasu palenia i żarzenia (pkt 5.7.2, 5.7.4–5.7.5).

4. Strumień powietrza

   Zaraz po zniknięciu płomienia — 1 min strumienia (1,5 ± 0,1) m/s; pomiar żarzenia i ewentualnego ponownego płomienia; ponowny płomień dolicza się do czasu palenia (pkt 5.7.6).

5. Wynik

   Dla każdej próbki czas palenia (z ponownym), czas żarzenia, „brak płomienia” / „brak ponownego płomienia”; największa wartość; suma palenia i żarzenia dla serii 6 próbek; ocena wobec 4.1–4.2 albo klasy z EN 12882 / EN 14973 (pkt 4, 5.8). PN-EN ISO 340:2022-12 — aktualna (stan karty PKN na 06.11.2026; wersja angielska).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Spalanie polimerów wydziela dym i toksyczne gazy — stanowisko musi mieć skuteczne usuwanie dymu (pkt 5.1.1)
• Gaz płynny — przepisy lokalne o przechowywaniu butli i utylizacji zużytych pojemników (pkt 5.1.2)
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda nie ocenia zagrożenia pożarowego wyrobu — wynik nie może być samodzielnym dowodem bezpieczeństwa (przestroga normy)
• UWAGA MERYTORYCZNA: badanie z płomieniem 10 s (pozycje z PN-EN ISO/IEC 80079-38) to inne badanie niż 45 s według ISO 340

Najczęstsze pytania