⚡ Palność materiałów w wyrobach elektrotechnicznych — płomień probierczy 50 W: metoda A (próbka pozioma, liniowa szybkość palenia) i metoda B (próbka pionowa, samogaśnięcie, płonące krople), materiały o gęstości pozornej powyżej 250 kg/m³, PN-EN 60695-11-10

Elektronika i EMC PN-EN 60695-11-10

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny IEC 60695-11-10:2013 (wydanie 2.0, 2013-05, z wprowadzonym sprostowaniem z września 2014) — od okładki do punktu 6.10 (strona 13). Zakres (rozdz. 1): małoskalowe badania laboratoryjne do porównywania zachowania się w ogniu różnych materiałów stosowanych w wyrobach elektrotechnicznych, gdy próbki w kształcie belki ustawione pionowo albo poziomo są wystawione na mały płomień o nominalnej mocy cieplnej 50 W; metody wyznaczają liniową szybkość palenia albo zdolność materiału do samogaśnięcia. Dotyczą materiałów litych i komórkowych o gęstości pozornej większej niż 250 kg/m³ (według ISO 845). Metoda A — badanie poziome, liniowa szybkość palenia; metoda B — badanie pionowe, czy materiał sam gaśnie. Uwaga 1: materiały o gęstości 250 kg/m³ i mniejszej bada się według ISO 9772, a materiały cienkie, które w metodzie B odkształcają się albo spalają do uchwytu — według ISO 9773. Klasyfikacje z 8.4 i 9.4 służą kontroli jakości, wstępnemu doborowi materiałów składowych i sprawdzaniu wymaganej minimalnej klasy palności materiałów w wyrobach końcowych (wytyczne doboru — IEC 60695-1-30). To podstawowa publikacja bezpieczeństwa (IEC Guide 104, ISO/IEC Guide 51): jej wymagania obowiązują tylko wtedy, gdy powołuje je norma wyrobu; stosuje się ją razem z IEC 60695-11-4 (palnik). Przedmowa: wydanie drugie zastąpiło skonsolidowaną wersję z 2003 r. jako nowelizacja techniczna — ujednolicenie z IEC 60695-11-20, wymiary próbek w rozdz. 7, nowe punkty 9.1.4 (kondycjonowanie podkładek bawełnianych) i 9.2.4 (ocena „spalenia do uchwytu").

ZASADA, ZNACZENIE I APARATURA (rozdz. 3–6 fragmentu). Prostokątną belkę mocuje się za jeden koniec poziomo albo pionowo, a wolny koniec wystawia na płomień probierczy. W poziomie ocenia się liniową szybkość palenia (w normie w mm/min); w pionie — czas palenia płomieniowego po odjęciu płomienia (t1, t2), czas żarzenia (t3), zasięg spalenia i kapanie płonących cząstek. Wyniki metody poziomej (HB) i pionowej (V) nie są równoważne, a żadna nie odpowiada próbom 5VA i 5VB z IEC 60695-11-20, gdzie płomień ma 500 W. Wyników nie wolno używać jako jedynego opisu zagrożenia pożarowego materiału w warunkach rzeczywistego pożaru; na zachowanie w ogniu wpływają gęstość, anizotropia i grubość próbki. Gdy próbka kurczy się albo odkształca od płomienia bez zapalenia, bada się dodatkowe próbki tej samej grubości, a jeśli ważnego wyniku nie da się uzyskać, materiał w tej grubości nie nadaje się do tych metod (dla cienkich materiałów giętkich — ISO 9773). Palność niektórych tworzyw zmienia się w czasie, więc zaleca się badania przed i po kondycjonowaniu; preferowane kondycjonowanie w piecu — 168 h ± 2 h w 70 °C ± 2 °C (inne po uzgodnieniu, podane w sprawozdaniu). Aparatura: dygestorium albo komora o objętości co najmniej 0,5 m³, bez przeciągu, o ciemnych ścianach, z oświetleniem w miejscu próbki poniżej 20 lx, z wyciągiem wyłączanym na czas badania i włączanym zaraz po nim; palnik według IEC 60695-11-4; statyw z uchwytami; czasomierz o rozdzielczości 0,5 s lub lepszej; podziałka milimetrowa; siatka druciana (ok. 20 oczek na 25 mm, drut stalowy 0,40–0,45 mm, kwadraty ok. 125 mm); komora kondycjonowania 23 °C ± 2 °C i 50 % ± 10 % wilgotności względnej; mikrometr o rozdzielczości 0,01 mm (próbki grubości 0,25 mm i więcej) albo 0,001 mm (cieńsze); uchwyt podpierający HB dla próbek, które same się nie utrzymują; eksykator z bezwodnym chlorkiem wapnia (23 °C ± 2 °C, wilgotność względna najwyżej 20 %). Spis treści zapowiada klasy HB, HB40 i HB75 w metodzie A (8.4) oraz tablicę kryteriów klasyfikacji pionowej w metodzie B (9.4, tablica 2).

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN 60695-11-10:2014-02 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 13-02-2014, 46 stron, grupa cenowa T, Sektor Elektrotechniki, KT 65 Prób Środowiskowych Wyrobów Elektrycznych, ICS 29.020 i 13.220.40, „Wprowadza: EN 60695-11-10:2013 [IDT], IEC 60695-11-10:2013 [IDT]", „Dyrektywa: 2014/35/EU", „Zastępuje: PN-EN 60695-11-10:2002/A1:2005 - wersja polska, PN-EN 60695-11-10:2002 - wersja polska"; w polach „Poprawki i Erraty" i „Elementy dodatkowe" — PN-EN 60695-11-10:2014-02/AC:2017-08E. Pole „Zakres" karty (po polsku) streszcza rozdz. 1, ale mówi o materiałach „o gęstości pozornej nie mniejszej niż 250 kg/m3", a tekst IEC 2013 — o gęstości większej niż 250 kg/m³ (materiały o gęstości 250 kg/m³ i mniejszej odsyła do ISO 9772); karta dodaje też, że metody B nie stosuje się do materiałów, które kurczą się od płomienia bez zapalenia. Według strony IEC wydanie 2013 (publikacja 2013-05-21, 74 strony) ma datę stabilności 2028, a jego sprostowanie COR1 ukazało się 2014-09-03. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 60695-11-10" (30.09.2026) pokazuje też wydanie 2002 (wersja polska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 60695-11-10:2014-02" — i jego zmianę A1:2005 z tą samą adnotacją; postaci „PN-EN IEC 60695-11-10" katalog nie zna.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 60695-11-10: 11 pozycji u 11 laboratoriów, 22 wystąpienia numeru — tyle samo w aktualnych dokumentach PCA. Wydanie 2014-02 zapisuje 7 laboratoriów (AB 005, AB 044, AB 067, AB 163, AB 261, AB 1340, AB 1552), z czego 4 dodają poprawkę AC:2017-08 (AB 067, AB 163, AB 261 — jako „PN-EN 60695-11-10:2014/AC:2017-08", AB 1552); wycofane wydanie 2002 ze zmianą A1:2005 trzymają obok AB 044 (z odpowiednikami EN i IEC z 1999 i 2003 r.) i AB 261. Bez roku: AB 369, AB 1280 i AB 1501 (zakresy elastyczne); AB 128 zapisuje „PN-EN IEC 60695-11-10 met. A". Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 60695-11-10" i pokaże 9 z 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 9; nie pokaże AB 128 (postać z członem IEC) i AB 1501 (numer w jednym ciągu za PN-EN 60695-11-5). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 07.10.2025 do 01.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona; przy AB 369 gwiazdka oznacza badanie, na podstawie którego laboratorium formułuje opinie i interpretacje.

PRZEDMIOT I WIELKOŚCI. Tworzywa sztuczne i inne materiały niemetaliczne (AB 163, AB 369, AB 1280, AB 1340, AB 1501), materiały elektroizolacyjne stałe (AB 044, AB 067), materiały niemetalowe lite i porowate o gęstości pozornej co najmniej 250 kg/m³ (AB 005 — tak jak pole „Zakres" karty PKN), wyroby elektrotechniczne (AB 261), materiały niemetalowe i tworzywa, w tym kable i przewody (AB 1552), a także tworzywa, tekstylia, pianki i guma w badaniach szybkości spalania (AB 128). Metodę A wprost wymieniają AB 005 i AB 128 (szybkość spalania (0 – 300) mm/min), metodę B — AB 005 i AB 1340; pozostałe pozycje opisują wielkości: czas palenia płomieniem, czas żarzenia, zasięg płomienia, powierzchnię zniszczenia, płonące krople i zapalenie podkładki bawełnianej.

OBOK TEJ NORMY. W tych samych pozycjach: UL 94 — AB 128 („UL94 HB"), AB 163 (wydanie 7), AB 1501 i AB 1552 (p. 7, 8 i 11, klasy HB, V-0, V-1, V-2, VTM-0, VTM-1, VTM-2 według zapisu zakresu); PN-EN 60695-11-5 (płomień igłowy) — AB 1280 i AB 1501; PN-EN 60695-11-20 (płomień 500 W) — AB 261, AB 1280 i AB 1501; PN-EN 60695-11-2 (płomień 1 kW) — AB 261 i AB 1552; PN-EN ISO 9773 (cienkie próbki giętkie) — AB 261 (wydanie 2025-03) i AB 1552 (2003 ze zmianą A1:2005); PN-EN 60332-1-2 i 60332-2-2 (przewody) — AB 1552; u AB 128 w tej samej pozycji szybkości spalania: PN-ISO 3795, Regulamin ONZ nr 118, DIN 75200, FMVSS 302, TL 1010, PSA D45 1333, GB 8410 i GS 97038. W Bazie Wiedzy osobny wpis ma PN-EN ISO 11925-2 (zapalność wyrobów budowlanych pojedynczym płomieniem) — to inna metoda i inny przedmiot.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — metoda: wyniki poziomej (HB) i pionowej (V) nie są równoważne — materiał sklasyfikowany poziomo nie ma przez to żadnej klasy pionowej; sprawozdanie musi podać metodę i klasę. Drugie — grubość i kondycjonowanie: klasa dotyczy badanej grubości, a palność części tworzyw zmienia się z czasem, dlatego norma zaleca badania przed i po kondycjonowaniu w piecu (168 h, 70 °C); wynik z grubszej próbki nie przenosi się na cieńszy element. Trzecie — materiały cienkie i lekkie: próbka, która się kurczy albo spala do uchwytu, nie daje ważnego wyniku tą metodą — właściwe są ISO 9773 (cienkie giętkie) albo ISO 9772 (gęstość do 250 kg/m³); przy gęstości równej 250 kg/m³ pole „Zakres" karty PKN i tekst normy rozstrzygają inaczej. Czwarte — UL 94 a ta norma: w zakresach stoją obok siebie i opisują pokrewne badania, ale są osobnymi dokumentami — wynik według jednego nie jest z definicji wynikiem według drugiego. Piąte — ocena ryzyka: klasa materiału nie mówi o zagrożeniu pożarowym wyrobu w rzeczywistym pożarze.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na punkcie 6.10: nie podajemy piecyka z obiegiem powietrza i podkładek bawełnianych (6.11, 6.12), wymiarów próbek i tolerancji grubości (rozdz. 7, tablica 1), przebiegu metody A i jej klas HB, HB40, HB75 (rozdz. 8), przebiegu metody B, kryteriów klasyfikacji z tablicy 2 i warunków powtórzenia badania (rozdz. 9), sprawozdań (8.5, 9.5) ani precyzji (załączniki A i B).

Zasada metody

Próbkę-belkę z badanego materiału mocuje się za jeden koniec poziomo (metoda A) albo pionowo (metoda B) i przykłada do wolnego końca płomień palnika o mocy nominalnej 50 W. W metodzie A mierzy się liniową szybkość palenia; w metodzie B — czasy palenia płomieniowego i żarzenia po odjęciu płomienia, zasięg spalenia i kapanie płonących cząstek, co decyduje o klasie samogaśnięcia. Czasów przyłożenia płomienia, wymiarów próbek i kryteriów klas NIE PODAJEMY — fragment kończy się przed rozdziałem 7.

Zastosowania

• Tworzywa sztuczne i materiały elektroizolacyjne do wyrobów elektrotechnicznych — kontrola jakości, wstępny dobór materiałów, sprawdzanie klasy palności (w zakresach 11 laboratoriów)
• Wyroby elektrotechniczne, kable i przewody — razem z innymi próbami płomieniowymi (AB 261, AB 1552)
• Tworzywa, tekstylia, pianki i guma — szybkość spalania metodą A obok PN-ISO 3795, Regulaminu ONZ nr 118 i FMVSS 302 (AB 128)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60695-11-10:2014-02 (wersja angielska; EN 60695-11-10:2013, IEC 60695-11-10:2013 IDT) z poprawką PN-EN 60695-11-10:2014-02/AC:2017-08

Tytuł (PL)

Badanie zagrożenia ogniowego — Część 11-10: Płomienie probiercze — Metody badania płomieniem probierczym 50 W przy poziomym i pionowym ustawieniu próbki

Title (EN)

Fire hazard testing — Part 11-10: Test flames — 50 W horizontal and vertical flame test methods

Procedura krok po kroku

1. Próbki i kondycjonowanie

   Belki z badanego materiału; kondycjonowanie w 23 °C ± 2 °C i 50 % ± 10 %, a przy metodzie B także w piecu (preferowane 168 h w 70 °C); wymiarów próbek (rozdz. 7) NIE PODAJEMY.

2. Przygotowanie stanowiska

   Komora bez przeciągu, wyciąg wyłączony, palnik według IEC 60695-11-4 ustawiony na płomień 50 W.

3. Metoda A — próbka pozioma

   Przyłożenie płomienia do wolnego końca, pomiar liniowej szybkości palenia (mm/min); przebiegu i klas HB, HB40, HB75 NIE PODAJEMY.

4. Metoda B — próbka pionowa

   Przyłożenie płomienia do wolnego końca, pomiar czasów palenia (t1, t2) i żarzenia (t3), obserwacja płonących kropli (w zakresach — zapalenie podkładki bawełnianej); kryteriów z tablicy 2 NIE PODAJEMY.

5. Wynik

   Klasa materiału dla badanej grubości i sposobu kondycjonowania; po badaniu włączenie wyciągu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Otwarty płomień i spaliny tworzyw — badanie w zamkniętej komorze, a wyciąg włącza się zaraz po badaniu, żeby usunąć produkty spalania, które mogą być toksyczne (6.1)
• Norma przypomina, że zasady BHP i ograniczenia prawne ustala użytkownik przed rozpoczęciem badań (wstęp)
• UWAGA MERYTORYCZNA: klasa według metody A (HB) nie jest klasą według metody B (V) i nie jest oceną zagrożenia pożarowego wyrobu

Najczęstsze pytania